Sanktuarium Maryjne w Licheniu Starym (Bazylika Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski)

Licheń Stary to wieś w gminie Ślesin w powiecie konińskim, nad Jeziorem Licheńskim, licząca około 1,5 tys. mieszkańców. Znana jest z jednego powodu: działa tu sanktuarium maryjne, którego centrum stanowi Bazylika Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski, uznawana za największy kościół w Polsce. Teren sanktuarium, prowadzonego przez Księży Marianów, zajmuje prawie 100 hektarów. Przyjeżdżają tu przede wszystkim pielgrzymi, ale też osoby, które chcą zobaczyć skalę budowli, wejść na wieżę albo zrozumieć, skąd w wielkopolskiej wsi wzięła się świątynia tej wielkości.

Początki: obraz w lesie grąblińskim

Historia sanktuarium zaczyna się kilka kilometrów od dzisiejszej bazyliki. Według przekazu sanktuarium niewielki obraz Matki Bożej wisiał przybity do sosny w lesie grąblińskim, około 2 km od Lichenia, przy drodze do Konina. W 1850 roku pasterz Mikołaj Sikatka opowiadał o objawieniach Maryi w tym miejscu, w tym o przestrodze przed zbliżającą się zarazą. W 1852 roku Wielkopolskę dotknęła epidemia cholery.

29 września 1852 roku, decyzją konsystorza diecezjalnego w Kaliszu, obraz przeniesiono do kaplicy cmentarnej w Licheniu. Za najstarsze źródło potwierdzające relacje o objawieniach sanktuarium uznaje raport proboszcza Floriana Kosińskiego z 5 listopada 1852 roku. Później obraz przez ponad półtora wieku znajdował się w neogotyckim kościele św. Doroty, ufundowanym przez rodzinę Kwileckich. W 1967 roku koronował go prymas Stefan Wyszyński. Księża Marianie prowadzą tutejszą parafię od 1949 roku.

Według sanktuarium wizerunek to niewielka olejna kopia obrazu z Rokitna, namalowana na modrzewiowej desce w drugiej połowie XVIII wieku. Przedstawia Matkę Bożą w koronie, tulącą do serca białego orła. Dziś umieszczony jest w ołtarzu głównym bazyliki.

Bazylika w liczbach

Budowę bazyliki zainicjował marianin ks. Eugeniusz Makulski. Projekt przygotowała architekt Barbara Bielecka z Gdyni, a generalnym wykonawcą był Budimex. Budowę rozpoczęto 22 czerwca 1994 roku, świątynię konsekrowano 12 czerwca 2004 roku, a 25 lutego 2005 roku otrzymała tytuł bazyliki mniejszej. Wcześniej, w czerwcu 1999 roku, sanktuarium odwiedził papież Jan Paweł II.

• Długość: 139 m, szerokość fasady: 162 m;
• Szerokość nawy głównej: 77 m, wysokość nawy 44 m;
• Kopuła: średnica 25 m;
• Kubatura: ok. 300 tys. m³, powierzchnia ok. 23 tys. m²;
• Wieża: 141,5 m wysokości, tarasy widokowe na 98 i 114 m;
• Organy: 157 głosów w pięciu instrumentach, w tym główny o 81 głosach;
• Dzwon „Maryja Bogurodzica”: poświęcony 26 czerwca 2000 roku, opisywany jako największy dzwon w Polsce.

Plac przed bazyliką może pomieścić według dostępnych opisów około 250 tys. osób. Ocena architektury jest wśród odwiedzających mocno podzielona: jedni przyjeżdżają właśnie dla skali i bogatego wystroju, innym budowla wydaje się przytłaczająca. Warto wyrobić sobie zdanie na miejscu.

Wieża i taras widokowy

Taras widokowy na 114 m otwarto 7 sierpnia 2004 roku. Na górę wjeżdża się szybką windą albo wchodzi schodami, które liczą 762 stopnie. Przy dobrej pogodzie widoczność sięga według sanktuarium około 35 km, a z góry dobrze widać układ całego terenu i Jezioro Licheńskie. Bilet w 2026 roku kosztuje 12 zł za wjazd windą i 6 zł za wejście schodami, dzieci mają 50% zniżki. Bilety sprzedaje recepcja punktu widokowego.

Taras jest czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–16:00, w soboty i niedziele 9:00–18:00. Przy godzinach w dni powszednie strona sanktuarium odsyła do wcześniejszego kontaktu z Biurem Obsługi Pielgrzyma, więc przed przyjazdem w tygodniu lepiej zadzwonić. Sanktuarium opisuje tarasy jako wentylowane, więc zimą na górze trzeba się liczyć z wiatrem i chłodem. Drugi, mniejszy taras widokowy znajduje się w wieży kościoła Matki Bożej Częstochowskiej.

Co jeszcze jest na terenie sanktuarium

Bazylika to tylko część zespołu. Zwiedzający, którzy mają kilka godzin, zwykle obchodzą też pozostałe obiekty:

• Golgota – sztuczne wzgórze o wysokości 25 m z betonu i kamieni przywożonych przez pielgrzymów z całej Polski, zaprojektowane przez ks. Makulskiego;
• kościół św. Doroty na licheńskim wzgórzu, główny kościół sanktuarium w latach 1858–2006, odnowiony w latach 2007–2008, ze źródełkiem obok;
• kościół Matki Bożej Częstochowskiej, wzniesiony w miejscu dawnej kaplicy cmentarnej i rozbudowany w 1970 roku;
• Kaplica Krzyża Świętego z pasyjką przestrzeloną kulami w czasie okupacji niemieckiej;
• Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego, otwarte w 2010 roku, z ekspozycjami na ok. 1000 m², m.in. „Rzeczpospolita szlachecka”, „Drogi do niepodległości” i galerią sztuki sakralnej;
• las grąbliński z Drogą Krzyżową rozmieszczoną na kilku hektarach dawnego boru sosnowego, około 2 km od bazyliki.

Z sanktuarium związany jest też św. Stanisław Papczyński, założyciel zakonu marianów. Jego beatyfikacja odbyła się właśnie w Licheniu, 16 września 2007 roku, a kanonizacja w Watykanie 5 czerwca 2016 roku.

Zimą i w okresie Bożego Narodzenia

Największy ruch pielgrzymkowy przypada na okres od maja do października i właśnie na ten okres sanktuarium publikuje szczegółowy grafik mszy. Latem w nawie głównej bazyliki msze odprawiane są w dni powszednie o 7:30, 10:00, 12:00, 16:00 i 19:00, a w niedziele i święta o 7:30, 10:00, 12:00, 16:00 i 18:00. Zimowego porządku nabożeństw ani godzin świątecznych na Boże Narodzenie 2026 sanktuarium w październiku nie opublikowało, więc trzeba je sprawdzić na stronie lub telefonicznie bliżej terminu.

Dla osoby, która przyjeżdża nie na uroczystość, tylko obejrzeć miejsce, okres poza sezonem ma zalety: mniej grup autokarowych, spokojniej w bazylice i krótsze oczekiwanie na windę. Trzeba jednak pamiętać, że teren jest rozległy i otwarty, odległości między obiektami są duże, a wyjście do lasu grąblińskiego to kolejne kilometry. Zimą przydaje się ciepłe ubranie i obuwie na mokre alejki.

Przy planowaniu warto też uwzględnić, że jest to czynne miejsce kultu. W czasie mszy zwiedzanie wnętrza bazyliki nie powinno przeszkadzać modlącym się, a w nawie obowiązuje strój i zachowanie stosowne do świątyni. Sanktuarium prowadzi też własne domy pielgrzyma, m.in. Arka i Betlejem, z noclegami i wyżywieniem.

Lokalizacja i punkt startowy

Sanktuarium leży w Licheniu Starym w gminie Ślesin, na północ od Konina, nad Jeziorem Licheńskim. Adres to Klasztorna 4, 62-563 Licheń Stary. Punktem orientacyjnym jest bazylika z wieżą o wysokości 141,5 m, widoczną z daleka już na dojeździe.

Samochodem

Najprościej dojechać przez Konin. Z autostrady A2 (Warszawa–Poznań) zjeżdża się w rejonie Konina, a następnie jedzie na północ w kierunku Ślesina, którym prowadzi droga krajowa nr 25. Licheń leży pomiędzy Koninem a Ślesinem.

Parking

Przy sanktuarium wyznaczono parkingi dla samochodów osobowych i autokarów obsługujących pielgrzymki. Sanktuarium nie publikuje na swojej stronie aktualnego cennika ani liczby miejsc, dlatego wysokość opłaty trzeba sprawdzić na miejscu. W dni dużych uroczystości i pielgrzymek trzeba się liczyć z większym ruchem na parkingach.

Komunikacja publiczna

Najbliższa stacja kolejowa to Konin na linii Warszawa–Poznań. Dalej trzeba jechać autobusem. Według komunikatu sanktuarium linia miejska MZK nr 67 przestała kursować do Lichenia od 1 maja, a w soboty, niedziele i święta kursują autobusy PKS z przystanku Konin, Węzeł Przesiadkowy przy ul. Grunwaldzkiej do przystanku Licheń, Dom Pielgrzyma Betlejem. Autobusy zatrzymują się po drodze m.in. w Izabelinie i Grąblinie. Rozkład publikuje przewoźnik PKS Konin. W dni powszednie dojazd komunikacją jest więc utrudniony i trzeba to sprawdzić przed wyjazdem.

Dojście piesze

Autobusy PKS kończą trasę przy Domu Pielgrzyma Betlejem, prowadzonym przez sanktuarium. Do lasu grąblińskiego z Drogą Krzyżową jest około 2 km, przy drodze w stronę Konina. Teren sanktuarium jest rozległy, a między obiektami są podejścia, m.in. na Golgotę i wzgórze z kościołem św. Doroty.