Zamek w Kórniku i Arboretum Kórnickie

W Kórniku pod Poznaniem stoją obok siebie dwie atrakcje, które turyści traktują jak jedną, a które w rzeczywistości są odrębnymi instytucjami: zamek, będący siedzibą PAN Biblioteki Kórnickiej, i otaczające go Arboretum Kórnickie, należące do Instytutu Dendrologii PAN. Osobne kasy, osobne bilety, osobne godziny otwarcia i osobne kalendarze. Kto o tym nie wie przed przyjazdem, traci czas przy złej kasie albo — częściej — planuje na całość o połowę za mało czasu.

Od gotyckiej wieży do neogotyckiej rezydencji

Początki obiektu sięgają XIV wieku, kiedy stanęła tu wieża obronna wzniesiona przez biskupa Mikołaja z Kórnika. Pierwszy udokumentowany kontrakt budowlany pochodzi z 1426 roku, a budowę ukończono około 1430 roku — na bagnistej wyspie otoczonej fosą, z mostem zwodzonym. Ten pierwotny, obronny charakter tłumaczy dzisiejsze usytuowanie zamku nad wodą.

W XVI wieku majątek należał do Górków; Stanisław Górka przekształcił gotycką siedzibę w renesansową rezydencję w 1565 roku. Od 1676 roku Kórnik przeszedł w ręce Działyńskich. Osobne miejsce w tej historii zajmuje Teofila z Działyńskich Szołdrska-Potulicka (1714–1790), która rozbudowała barokowy pałac i założyła ogrody w stylu francuskim — i to ona jest bohaterką najbardziej znanej miejscowej opowieści, legendy o Białej Damie. Jej portret pędzla Antoine'a Pesne'a wisi w Sali Jadalnej i to on jest punktem, wokół którego legenda się osnuła.

Dzisiejszy wygląd zamku to jednak dzieło Tytusa Działyńskiego, który w latach 1826–1861 przeprowadził przebudowę w duchu neogotyku, korzystając z projektów inspirowanych pracami Karla Friedricha Schinkla. Ostatnim prywatnym właścicielem był Władysław Zamoyski, który w 1924 roku przekazał majątek narodowi, tworząc Fundację Zakłady Kórnickie.

Biblioteka Kórnicka, czyli po co powstał ten zamek

Neogotycka przebudowa nie była kaprysem estetycznym. Tytus Działyński założył w 1826 roku Bibliotekę Kórnicką, a zamek miał być jej oprawą — gmachem zbudowanym wokół zbiorów, w czasie zaborów, gdy gromadzenie polskich rękopisów i druków miało wymiar polityczny. Od 1953 roku Biblioteka Kórnicka wchodzi w skład Polskiej Akademii Nauk.

W muzeum zamkowym pokazywane są zbiory obrazów, rzeźb, numizmatów i militariów, a najbardziej rozpoznawalnym wnętrzem jest Sala Mauretańska z kolekcją pamiątek narodowych. Zamek został uznany za Pomnik Historii w 2011 roku.

Arboretum: 50 hektarów i ponad 3500 taksonów

Arboretum założył w 1826 roku, równolegle z biblioteką, ten sam Tytus Działyński. Jego syn Jan Kanty Działyński rozbudował kolekcję do około 1500 taksonów, a dzieło kontynuował Władysław Zamoyski. Dziś ogród zajmuje 50 hektarów i gromadzi ponad 3500 taksonów drzew i krzewów, co czyni go najstarszym i najbogatszym gatunkowo arboretum w Polsce oraz jedną z największych tego typu kolekcji w Europie. Od 1968 roku jest wpisany jako zabytek, a w 2011 roku objęty statusem Pomnika Historii.

Co konkretnie się tu ogląda:

• wiekowe okazy rodzimych dębów, buków i lip — najstarsza część założenia, przy zamku
• kolekcję magnolii, najbardziej oblegany element ogrodu w okresie kwitnienia
• rozległe kolekcje różaneczników i azalii oraz lilaków
• gatunki egzotyczne, w tym jodłę grecką
• polany piknikowe i plac zabaw — arboretum jest ogrodem naukowym, ale udostępnionym po ludzku

Kolekcje mają charakter badawczy: to teren pracy Instytutu Dendrologii PAN, a nie park miejski. Stąd oznakowanie taksonów przy roślinach i regulamin, którego naruszenie może skończyć się przerwaniem wizyty bez zwrotu za bilet.

Dwa bilety, dwa kalendarze — jak to zaplanować

To najważniejsza część praktyczna. Zamek jest czynny od wtorku do niedzieli, w poniedziałki nieczynny, a jego sezony wyglądają tak:

• 14 lutego – 30 kwietnia oraz 1 października – 30 listopada: 10:00–16:00, ostatnie wejście 15:15
• 1 maja – 30 września: 10:00–17:00, ostatnie wejście 16:15
• w maju i czerwcu czwartki wydłużone do 20:00, ostatnie wejście 19:00

Z harmonogramu wynika rzecz, która zaskakuje odwiedzających zimą: podany okres zwiedzania obejmuje 14 lutego – 30 listopada, więc w grudniu i styczniu zamek dla turystów jest zamknięty. Arboretum działa natomiast codziennie przez cały rok: w maju i czerwcu 10:00–19:00, w kwietniu oraz od lipca do września 10:00–18:00, w październiku 10:00–17:00, a od listopada do marca 10:00–16:00.

Ceny również są rozdzielone. Zamek: 40 zł normalny, 20 zł ulgowy (dzieci, młodzież, emeryci i renciści); przewodnik w języku polskim 150 zł, w angielskim lub niemieckim 200 zł. Arboretum: 15 zł normalny, 10 zł ulgowy (uczniowie, studenci, osoby z niepełnosprawnościami wraz z opiekunami, emeryci i renciści), bilet rodzinny 40 zł dla dwojga dorosłych z maksymalnie pięciorgiem dzieci do 18 lat. Dzieci poniżej 5 lat i opiekunowie grup szkolnych wchodzą do arboretum bezpłatnie, a mieszkańcy gminy Kórnik mają wstęp wolny na podstawie karty wstępu za 5 zł.

Ograniczenia, o których warto wiedzieć wcześniej

Zamek jest obiektem zabytkowym z oryginalnymi podłogami i to przekłada się na konkretne zakazy. Wózków dziecięcych nie wolno wnosić do wnętrz — dla rodzin z małym dzieckiem oznacza to nosidło albo rozdzielenie zwiedzania. Dla osób z niepełnosprawnościami dostępna jest natomiast winda.

Kilka dalszych uwag praktycznych:

• ostatnie wejście przypada 45 minut przed zamknięciem — przyjazd kwadrans przed końcem dnia nie ma sensu
• okres kwitnienia magnolii, zwykle przełom kwietnia i maja, to najbardziej zatłoczony moment w roku; parkingi w Kórniku są wtedy oblegane
• psy wolno wprowadzać do arboretum wyłącznie na smyczy i z obowiązkiem sprzątania po nich
• zwiedzanie samego zamku zajmuje około godziny, arboretum spokojnie dwie — na obie atrakcje trzeba pół dnia
• zamek jest zamknięty w poniedziałki, arboretum nie — jeśli trafi się poniedziałek, ogród ratuje wyjazd

Kontakt do zamku: 61 817 00 81 lub 531 998 263, adres Zamkowa 5. Biuro arboretum mieści się przy Zamkowej 7, telefon 61 307 24 23, a wejście główne do ogrodu znajduje się przy Zamkowej 5, tuż obok zamku.

Legenda Białej Damy i to, co z niej wynika

Opowieść o Białej Damie łączy się z osobą Teofili z Działyńskich Szołdrskiej-Potulickiej i z jej portretem autorstwa Antoine'a Pesne'a, wiszącym w Sali Jadalnej. Wersje legendy różnią się szczegółami, ale wspólny rdzeń mówi o postaci schodzącej nocą z obrazu i przechadzającej się po zamku i ogrodzie. Jest to najczęściej powtarzana historia Kórnika i to ona najsilniej trafia do dzieci.

Warto ją jednak umieścić we właściwym miejscu: legenda jest legendą, a nie faktem historycznym. Teofila Szołdrska-Potulicka była realną postacią, która w XVIII wieku rozbudowała barokowy pałac i założyła francuskie ogrody — i to ta część jej biografii jest w Kórniku widoczna do dziś, bo bez jej założeń ogrodowych późniejsze arboretum Działyńskich nie miałoby na czym powstać.

Lokalizacja i punkt startowy

Zamek i wejście główne do arboretum znajdują się pod tym samym adresem — Zamkowa 5 w Kórniku, około 20 kilometrów na południowy wschód od Poznania. Kasa zamku i kasa arboretum to jednak dwa różne punkty, obsługiwane przez dwie różne instytucje: PAN Bibliotekę Kórnicką i Instytut Dendrologii PAN. Biuro arboretum działa pod adresem Zamkowa 7.

Samochodem

Z Poznania prowadzi droga ekspresowa S11 — przejazd zajmuje 25–30 minut. Zjazd na Kórnik jest wyraźnie oznakowany, a dojazd z węzła do centrum miasta to kilka minut. Od strony Wrocławia i Ostrowa Wielkopolskiego również korzysta się z S11. Ulica Zamkowa leży w ścisłym centrum Kórnika, więc ostatni odcinek prowadzi wąskimi uliczkami z ruchem lokalnym — w weekendy i w okresie kwitnienia magnolii bywa tam ciasno.

Parking

Do wyboru są trzy rozwiązania. Najtańsze i najwygodniejsze dla planujących spacer to bezpłatny miejski parking typu Park and Ride na Prowencie, uruchomiony właśnie po to, żeby odciążyć centrum — z przystanku obok kursują autobusy linii 501, 502, 503, 560, 580, 582, 590, 595, 597 i 598 w obu kierunkach. Bliżej celu można zostawić auto na Rynku, gdzie wykupuje się bilet parkingowy, albo na Podzamczu — najbliżej zamku, tuż nad jeziorem i przy budkach z pamiątkami i gastronomią, ale najdrożej. W szczycie sezonu magnoliowego, na przełomie kwietnia i maja, wszystkie trzy zapełniają się w godzinach południowych, a Podzamcze jako pierwsze.

Komunikacja publiczna

Dojazd z Poznania jest prosty i szybki. Autobus linii 501 pokonuje trasę Poznań – Kórnik w około 31 minut. Z dworca Poznań Główny najwygodniej dojechać tramwajem linii 12 do węzła Rondo Rataje i tam przesiąść się na 501. Poza tym Kórnik obsługują autobusy gminnej komunikacji Kombus liniami 501, 502, 503, 560, 580, 582, 590, 595, 597 i 598. Rozkłady różnią się w dni robocze i w weekendy, więc godzinę powrotu warto sprawdzić przed wejściem do arboretum — spacer po 50 hektarach łatwo się przeciąga.

Dojście piesze

Od Rynku do zamku idzie się kilka minut po płaskim terenie, od Podzamcza jeszcze krócej. Wejście do arboretum przy Zamkowej 5 sąsiaduje z zamkiem, więc przejście między obiema atrakcjami zajmuje chwilę. Alejki arboretum są w większości utwardzone lub gruntowe i płaskie, przystosowane do spacerów rodzinnych; na terenie ogrodu są polany piknikowe i plac zabaw. Do wnętrz zamku nie wolno wnosić wózków dziecięcych ze względu na zabytkowe podłogi — dostępna jest natomiast winda dla osób z niepełnosprawnościami. Psy można wprowadzać do arboretum wyłącznie na smyczy, z obowiązkiem sprzątania.