Krupówki w Zakopanem

Krupówki są tym, o co Zakopane bywa oskarżane: komercyjną ulicą pełną straganów z oscypkami i pamiątkami. Są też jednak najstarszą osią miasta, przy której stoją obiekty starsze niż większość polskiego przemysłu turystycznego. Jedno nie wyklucza drugiego, a wizyta jest ciekawsza, jeśli wie się, na co patrzeć.

Kilometr deptaka, cały czas pod górę

Ulica ma ponad kilometr długości i biegnie w kierunku południowo-wschodnim, pod górę. Zaczyna się przy skrzyżowaniu Nowotarskiej i Kościeliskiej, a kończy przy zbiegu z ulicą Zamoyskiego i aleją 3 Maja. Nachylenie jest łagodne, ale odczuwalne — spacer w jedną stronę idzie się pod górę, w drugą z górki, co przy wózku albo z małym dzieckiem warto uwzględnić w kolejności zwiedzania.

Nazwa pochodzi od polany Krupówki, dawnej własności rodziny Krupów. Sama ulica wykształciła się w związku z zakładem obróbki drewna działającym w rejonie Kuźnic — była więc początkowo drogą roboczą, a nie promenadą. Dziś jest deptakiem zamkniętym dla ruchu pojazdów samochodowych.

Kościół Świętej Rodziny, Krupówki 1a

Najstarsza murowana świątynia w Zakopanem stoi na samym początku ulicy. Budowę rozpoczął w 1877 roku pierwszy proboszcz Zakopanego, ksiądz Józef Stolarczyk, przy wsparciu finansowym hrabiego Władysława Zamoyskiego. Prace ukończono w 1896 roku, a kościół konsekrowano 16 września 1899 roku.

W 1997 roku świątynia gościła Jana Pawła II, a od 2016 roku nosi tytuł Sanktuarium Świętej Rodziny. To najbardziej dostępny historycznie punkt na całej ulicy — i jednocześnie miejsce, obok którego większość turystów przechodzi, nie zaglądając do środka.

Muzeum Tatrzańskie, Krupówki 10

Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego zostało założone w 1889 roku i należy do najstarszych muzeów w Polsce. Trzon ekspozycji stanowią zbiory Tytusa Chałubińskiego, lekarza nazywanego odkrywcą Zakopanego; muzeum gromadzi i prezentuje między innymi tatrzańskie skały i minerały, a także zbiory etnograficzne i przyrodnicze.

Instytucja ma jedenaście oddziałów: siedem w Zakopanem oraz po jednym w Chochołowie, Czarnej Górze, Jurgowie i Łopusznej. Dla planującego wizytę to istotna informacja — bilet do gmachu głównego przy Krupówkach nie obejmuje wszystkich filii, a każda z nich ma własne godziny otwarcia.

Co jeszcze stoi przy ulicy

Poza dwoma najważniejszymi obiektami przy Krupówkach znajdują się:

• Dworzec Tatrzański (Krupówki 12) — historyczny budynek Towarzystwa Tatrzańskiego, dziś pełniący funkcje kulturalne;
• Willa „Poraj” (Krupówki 50) — przykład zabudowy willowej wpisanej w tkankę ulicy;
• Willa „Zośka” (Krupówki 77) — kolejny zachowany obiekt drewniany w górnej części deptaka.

Kilkaset metrów od początku Krupówek, przy ulicy Kościeliskiej 18, stoi Willa „Koliba” — pierwszy dom zbudowany w stylu zakopiańskim według projektu Stanisława Witkiewicza, wzniesiony w latach 1892-1893 dla ziemianina Zygmunta Gnatowskiego, który chciał pomieścić w niej swoją kolekcję etnograficzną. Od 1993 roku mieści się tam Muzeum Stylu Zakopiańskiego, oddział Muzeum Tatrzańskiego. To najkrótsza możliwa lekcja o tym, skąd wziął się charakterystyczny wygląd zakopiańskiej architektury.

Z wielu punktów ulicy widać Giewont — i to jest ta część Krupówek, której nie da się skomercjalizować.

Modernizacja z 1992 roku

Obecny kształt deptaka jest efektem przebudowy rozpoczętej w 1992 roku według projektu architektów Macieja Krawczyńskiego i Andrzeja Orłowskiego. Modernizacja od początku budziła kontrowersje wśród mieszkańców i odwiedzających — spór dotyczył tego, na ile ingerencja w historyczną ulicę zachowała jej charakter, a na ile podporządkowała ją funkcji handlowej.

Ten spór trwa do dziś i wypada o nim wspomnieć uczciwie: Krupówki są jednocześnie zabytkową osią miasta i intensywnie eksploatowaną przestrzenią handlową. Kto przyjeżdża po ciszę i architekturę, będzie zawiedziony; kto przyjeżdża po atmosferę kurortu, dostanie ją w nadmiarze.

Tłok, ceny i czego się spodziewać

W szczycie sezonu — wakacje, ferie zimowe, długie weekendy, sylwester — przejście kilometra Krupówek zajmuje pół godziny i nie ma to nic wspólnego z dystansem. Ruch pieszy jest tak duży, że tempo dyktuje tłum. Wieczorami dochodzi do tego gastronomia i muzyka z lokali.

Ceny w lokalach przy samym deptaku są wyraźnie wyższe niż w bocznych ulicach oddalonych o dwie przecznice — to prawidłowość, którą łatwo sprawdzić i która potrafi zmienić rachunek za obiad dla rodziny. Podobnie z pamiątkami: te same wyroby bywają tańsze poza główną osią.

Praktyczna uwaga o dojeździe: Krupówki są zamknięte dla samochodów, a parkingi w centrum Zakopanego są płatne i w sezonie zapełniają się od rana. Sensowniej jest zaparkować raz i poruszać się pieszo — z dolnego końca deptaka do dolnej stacji kolei na Kasprowy Wierch w Kuźnicach idzie się mniej więcej godzinę, a busem z okolic Ronda Jana Pawła II 10-15 minut.

Krupówki najlepiej sprawdzają się jako pierwszy albo ostatni punkt dnia — rano, przed dziewiątą, gdy sklepy dopiero się otwierają, a ulica jest niemal pusta, albo po powrocie z gór. W środku dnia, między jedną wycieczką a drugą, jest tu po prostu za dużo ludzi, żeby cokolwiek zobaczyć.

Lokalizacja i punkt startowy

Krupówki są główną osią Zakopanego. Deptak zaczyna się przy skrzyżowaniu ulic Nowotarskiej i Kościeliskiej, a kończy przy zbiegu z ulicą Zamoyskiego i aleją 3 Maja. Ma ponad kilometr długości i wznosi się w kierunku południowo-wschodnim, więc spacer w jedną stronę prowadzi pod górę.

Samochodem

Do Zakopanego prowadzi droga krajowa nr 47, tak zwana zakopianka. Sama ulica Krupówki jest zamknięta dla ruchu pojazdów samochodowych — nie da się na nią wjechać ani przy niej zaparkować. Samochód trzeba zostawić na parkingu w bocznych ulicach albo na obrzeżach centrum i dalej poruszać się pieszo.

Parking

Parkingi w centrum Zakopanego są płatne, a w sezonie — wakacje, ferie, długie weekendy — zapełniają się od rana. Im bliżej deptaka, tym drożej i tym szybciej brakuje miejsc. Praktyczniejszym rozwiązaniem jest zaparkowanie raz, w dalszej części miasta, i poruszanie się po centrum wyłącznie pieszo lub busem; Zakopane jest na tyle zwarte, że samochód w ciągu dnia bywa obciążeniem, a nie ułatwieniem.

Komunikacja publiczna

Zakopane ma połączenia kolejowe i autobusowe z Krakowem oraz autobusowe z większością dużych miast w Polsce. Dworzec kolejowy i autobusowy leżą blisko siebie, w niewielkiej odległości od dolnego końca Krupówek — przejście zajmuje kilkanaście minut. W obrębie miasta kursują busy, między innymi z okolic Ronda Jana Pawła II do Kuźnic, skąd odjeżdża kolej na Kasprowy Wierch; ten przejazd trwa 10-15 minut.

Dojście piesze

Przejście całego deptaka spacerem zajmuje 20-30 minut przy normalnym ruchu i wyraźnie dłużej w szczycie sezonu, gdy tempo dyktuje tłum. Nawierzchnia jest utwardzona i dostępna dla wózków, ale trzeba pamiętać o nachyleniu. Z dolnego końca Krupówek do dolnej stacji kolei w Kuźnicach idzie się mniej więcej godzinę. Willa „Koliba” przy ulicy Kościeliskiej 18 leży kilkaset metrów od początku deptaka.