Krzywy Las w Nowym Czarnowie
Co wyróżnia to miejsce
Dla kogo
Opis
Około 100 sosen na pół hektara – co widać w Nowym Czarnowie
Krzywy Las to niewielki płat lasu sosnowego w Nowym Czarnowie, około 4 km na południe od Gryfina i mniej więcej 40 km od centrum Szczecina. Według Gminy Gryfino rośnie tu ponad 100 sosen zwyczajnych o pniach wygiętych tuż nad ziemią, na obszarze około 0,5 ha. Pień każdego drzewa wychodzi z gruntu, po kilkudziesięciu centymetrach skręca niemal poziomo, tworzy łuk i dopiero potem pnie się prosto w górę. Wszystkie łuki są zwrócone w tę samą stronę – na północ.
Miejsce leży tuż obok osiedla w Nowym Czarnowie i Elektrowni Dolna Odra, której wysokie kominy gmina sama poleca jako punkt orientacyjny. To nie jest puszcza ani rezerwat z wielokilometrowymi szlakami: krzywe sosny zajmują kilka rzędów otoczonych zwykłym lasem z prostymi drzewami. Mieszkańcy nazywają to miejsce także „Bajkowym Lasem”. Administracyjnie teren należy do Nadleśnictwa Gryfino, Leśnictwa Pniewo.
Kto przyjeżdża po raz pierwszy, zwykle zaskakuje go skala – zdjęcia w sieci sugerują rozległy las, a w rzeczywistości cały zespół da się obejść w kwadrans. Zaskakuje też liczba martwych drzew i leżących kłód. To nie zaniedbanie: według spacerownika wydanego przez gminę martwe drewno zostawia się celowo, jako siedlisko grzybów, owadów i mikroorganizmów.
400 drzew w 22 rzędach – pomiary prof. Ćwiklińskiego z 1971 roku
Powstanie Krzywego Lasu datuje się na około 1934 roku, gdy teren należał jeszcze do Niemiec. Dokumentów z czasu sadzenia nie ma. Jedyne opracowanie dendrologiczne, na które powołuje się gmina, przygotował w 1971 roku prof. Eugeniusz Ćwikliński. Opisał on las zajmujący wówczas 1600 m², w którym rosło 400 zdeformowanych sosen ustawionych w 22 równych rzędach, oddalonych od siebie o 120 cm.
Ta regularność jest najmocniejszym argumentem za tym, że las nie powstał przypadkiem. Spacerownik gminy zwraca uwagę na jeszcze jeden ślad: u podstawy każdego pnia, w miejscu zgięcia, widać pionowe, zgrubiałe bruzdy. Według opisu gminy drzewka nacinano od strony południowej na wysokości 30–50 cm nad ziemią i przyginano na północ. Bruzdy można odszukać samemu – to jedno z zadań, które spacerownik proponuje zwiedzającym.
Od lat 70. drzew ubyło. Dziś źródła podają różne liczby: gmina i strona projektu mówią o około 100 sosnach na 0,5 ha, polska Wikipedia o ponad 50, a część portali wciąż powtarza historyczne 400. Różnice wynikają z obumierania drzew i z tego, że nie każdy liczy sosny wygięte tylko częściowo.
Osiem hipotez i żadnego dokumentu – skąd wzięły się krzywizny
Nadleśnictwo Gryfino przyznaje, że nie dysponuje dokumentami wyjaśniającymi kształt pni. Spacerownik gminy zbiera osiem hipotez – od rzemieślniczych po zupełnie fantastyczne – i zostawia ocenę czytelnikowi:
- Czołgi – wśród mieszkańców krąży przekonanie, że młode drzewka uszkodziły pojazdy zgrupowane tu wiosną 1945 roku.
- Wozy do siana – wygięte pnie miały ułatwiać budowę wozów o beczkowatym kształcie, używanych na łąkach Międzyodrza.
- Płozy sań – krzywulce mogły trafiać do lokalnej pracowni rzemieślniczej, choć żadnych wzmianek o niej nie znaleziono.
- Atrakcja dla kuracjuszy – las mógł być zaprojektowaną ozdobą dla gości pobliskiego sanatorium.
- Plantacja choinek – po ścięciu drzewka na święta zostawał boczny pęd, który wyrastał w łuk; przeciw tej wersji przemawia precyzja cięć w rzędach.
- UFO oraz pole elektromagnetyczne i żyły wodne – hipotezy, które gmina przytacza jako ciekawostki.
- Szkodniki i choroby – trudno jednak wyjaśnić nimi identyczne wygięcie setek drzew.
Najczęściej powtarzana wersja mówi o celowym formowaniu drzew na krzywulce – elementy do mebli, łodzi, sań czy wozów. Gmina określa ją jako „wielce prawdopodobną”, ale bez dokumentów pozostaje ona hipotezą. Polska Wikipedia przytacza jeszcze teorię choinkową w wersji prof. Kremera, według której młode, 6–10-letnie drzewka ścinano na choinki, a ostatnia dolna gałąź wyrastała w nowy pień.
Za wersją rzemieślniczą przemawia praktyka dawnych cieśli i stelmachów: element z naturalnie wygiętego pnia zachowuje ciągłość włókien, więc – jak przypominało RMF przy okazji badań z 2026 roku – jest znacznie odporniejszy na naprężenia niż deska wycięta w łuk z prostego drewna. Brakuje jednak dokumentów potwierdzających istnienie takiego warsztatu – spacerownik gminy przyznaje, że wzmianek o nim próżno szukać w dostępnych źródłach. Otwarte pozostaje też pytanie, dlaczego sosen nigdy nie ścięto.
Pomnik przyrody pod opieką Nadleśnictwa Gryfino
Krzywy Las ma status powierzchniowego pomnika przyrody. Zarządcą terenu jest Nadleśnictwo Gryfino (ul. 1 Maja 4 w Gryfinie), a promocją miejsca zajmuje się Gmina Gryfino, która prowadzi stronę projektu i wydała ilustrowany spacerownik. W pomniku przyrody nie wolno niszczyć drzew, a gmina w swoim przewodniku formułuje jedną prostą zasadę: dotykaj drzew, krzywizn i nacięć, ale nie wchodź na drzewa.
Drzewostan się starzeje. Na początku 2021 roku leśnicy wycięli dwie obumierające sosny, uznając, że mogą zagrażać odwiedzającym. Podstawą był art. 45 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody, który dopuszcza usunięcie drzewa z pomnika przyrody, gdy stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa. Wycinka wywołała poruszenie wśród przyrodników, a nadleśnictwo zapowiedziało, że będzie stale monitorować żywotność sosen. Andrzej Szelążek, dyrektor RDLP w Szczecinie, mówił wtedy wprost, że obecny Krzywy Las może w przyszłości zniknąć, a na pewno będzie się zmniejszał.
Krzywy Las 2.0 – nasadzenia z 2021 roku i badania ZUT z 2026 roku
W 2020 roku Gmina Gryfino, Nadleśnictwo Gryfino i Grupa PGE podpisały porozumienie o rewitalizacji, a Fundacja PGE przekazała na ten cel 250 tys. zł. W 2021 roku obok starego lasu powstały dwie powierzchnie zastępcze po około 10 arów. Na jednej rosną sadzonki z nasion zebranych z krzywych sosen – leśnicy chcą sprawdzić, czy potomstwo odziedziczy skłonność do wyginania pni. Na drugiej młode sosny mają być wyginane mechanicznie, metodami zbliżonymi do tych, którymi prawdopodobnie posłużyli się twórcy lasu w latach 30. Zastępca nadleśniczego Daniel Pogorzelec mówił o trzech planowanych technikach – wszystkie polegają na stopniowym usuwaniu przewodnika, czyli głównego pędu, i wyginaniu najsilniejszej gałęzi bocznej. Według relacji National Geographic posadzono około 1100 sadzonek.
Fundacja PGE wpisała projekt w swój program „Lasy Pełne Energii”, prowadzony w Grupie PGE od 2000 roku. Gmina zapowiadała przy tej okazji stylizowane elementy małej architektury, alejki i punkty informacyjne, z zastrzeżeniem, że zagospodarowanie nie może ingerować w naturalną substancję pomnika przyrody.
W lipcu 2026 roku Nadleśnictwo Gryfino podpisało porozumienie o współpracy naukowej z Zachodniopomorskim Uniwersytetem Technologicznym w Szczecinie. Marcin Kubus z ZUT zapowiedział badanie anatomii drewna, które ma pokazać, na jakim etapie życia drzewa zostały wygięte. Nadleśniczy Jan Grzyś mówi o „Krzywym Lesie 2.0” dla przyszłych pokoleń, ale leśnicy uprzedzają, że efekt może wymagać dziesięcioleci. W czerwcu 2026 roku gmina otworzyła sezon premierą questu – gry terenowej „Tajemnice Krzywego Lasu”.
Jak zwiedzać: 15–30 minut, wstęp wolny, zima bez ułatwień
Wstęp jest bezpłatny, nie ma kas ani bramek. Na miejscu stoi tablica informacyjna. Gmina nie podaje informacji o toaletach ani gastronomii przy lesie, więc warto to załatwić w Gryfinie. Grunt to leśna ściółka – igliwie, mech, korzenie i leżące konary – dlatego wózek dziecięcy czy inwalidzki poradzi sobie tylko na obrzeżach. Krzywizny skierowane są na północ, więc ich pełny profil widać, gdy idzie się wzdłuż rzędów, patrząc z boku, a nie od strony południowej.
Zimą Krzywy Las pozostaje dostępny jak każdy las, ale nikt nie deklaruje tu utrzymania ścieżek. Sosny nie gubią igieł, więc kształt pni jest czytelny przez cały rok, a przy śniegu łuki odcinają się od białego tła. Trzeba jednak liczyć się z krótkim dniem – w grudniu po 15:30 robi się szaro – i ze śliskimi korzeniami. Po wichurach lepiej nie stawać pod suchymi drzewami: nadleśnictwo usuwa je właśnie dlatego, że mogą się łamać.
Przydatne wskazówki
Zdjęcia 5
Lokalizacja
Lokalizacja: Nowe Czarnowo, zachodniopomorskie
Wyznacz trasęDojazd
Lokalizacja i punkt startowy
Krzywy Las leży na zachodnim skraju Nowego Czarnowa (gmina Gryfino, powiat gryfiński), około 4 km na południe od Gryfina i ok. 40 km od Szczecina. Punktem orientacyjnym są kominy Elektrowni Dolna Odra – las rośnie na zachód od linii kolejowej, w pobliżu przystanku autobusowego „Nowe Czarnowo – Krzywy Las”. W nawigacji wpisz „Krzywy Las, Nowe Czarnowo”.
Samochodem
Ze Szczecina i z drogi S3 gmina zaleca zjazd na węźle Gardno w stronę Gryfina, a z Gryfina jazdę na Nowe Czarnowo – kierunek bywa opisywany jako „Dolna Odra”. Przez Gryfino i Nowe Czarnowo prowadzi droga krajowa nr 31 (Szczecin – Gryfino – Chojna). Z Niemiec, z autostrady od Berlina, gmina radzi zjechać na węźle Penkun w stronę przejścia granicznego Mescherin – Gryfino.
Parking
Przy przystanku „Nowe Czarnowo – Krzywy Las” jest mały parking, około 200 m od krzywych sosen (według OpenStreetMap). Większy, bezpłatny parking oznaczono w OSM przy szpitalu w Nowym Czarnowie, około 600 m od lasu. Zarządca nie podaje liczby miejsc ani opłat. W opiniach odwiedzających pojawiają się uwagi o chaosie przy parkowaniu w sezonie – lepiej przyjechać rano.
Komunikacja publiczna
Najbliższa stacja kolejowa to Dolna Odra na linii Szczecin – Gryfino – Chojna, obsługiwanej przez pociągi regionalne POLREGIO. Kursuje tu też gminna linia autobusowa nr 2 (Radziszewo – Gryfino – Nowe Czarnowo), z przystankiem „Nowe Czarnowo – Krzywy Las”, oznaczonym jako przystanek na żądanie. Aktualne rozkłady sprawdź przed wyjazdem.
Dojście piesze
Ze stacji Dolna Odra do lasu jest około 500 m w linii prostej, czyli ok. 10 minut spacerem. Od szosy w Nowym Czarnowie do Krzywego Lasu prowadzi czerwony szlak turystyczny. Ostatni odcinek to leśna ścieżka bez utwardzonej nawierzchni.
Polecany czas zwiedzania
Obejście krzywych sosen z parkingu przy przystanku „Nowe Czarnowo – Krzywy Las”: kilka ujęć łuków z boku, szybki rzut oka na tablicę informacyjną i powrót. Wystarczy jako przystanek po drodze z Gryfina w stronę Chojny.
Dojście ze stacji Dolna Odra, spokojne obejście lasu ze spacerownikiem gminy, szukanie bruzd po nacięciach u podstawy pni, zdjęcia w różnych rzędach i ewentualnie quest „Tajemnice Krzywego Lasu” z dziećmi.
Krzywy Las połączony z Gryfinem: spacer po mieście nad Odrą, wizyta w Centrum Informacji Turystycznej po bezpłatną mapę gminy, a w ciepłe miesiące także wycieczka nad rozlewiska Międzyodrza na północ od Gryfina.
Często zadawane pytania
Ile kosztuje wejście do Krzywego Lasu?
W jakich godzinach można zwiedzać Krzywy Las?
Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Krzywego Lasu?
Skąd wzięły się krzywe sosny?
Czy do Krzywego Lasu można wejść z psem?
Czy Krzywy Las nadaje się na wycieczkę z dziećmi?
Czy warto jechać do Krzywego Lasu zimą?
Jak dojechać do Krzywego Lasu ze Szczecina bez samochodu?
Atrakcje w pobliżu
Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie
Renesansowy zamek na Wzgórzu Zamkowym nad Odrą, przez stulecia siedziba Gryfitów – dynastii rządzącej Pomorzem do 1637 r. Zniszczony w 1944 r., odbudowany w latach 1958–1980. W październiku 2025 r. po ośmiu latach zamknięcia otwarto skrzydło północne z kryptą książęcą, zbrojownią i tarasem na dachu. Dziedzińce są bezpłatne, wystawy i Wieża Dzwonów – biletowane.
SzczecinFilharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie
Siedziba orkiestry grającej od 1948 roku, otwarta 5 września 2014 roku w miejscu dawnego Konzerthausu. Biały, wieczorem podświetlany gmach barcelońskiej pracowni Barozzi Veiga zdobył w 2015 roku Nagrodę Unii Europejskiej im. Miesa van der Rohe. W środku Sala Symfoniczna ze złotymi ścianami (953 miejsca), czarna Sala Kameralna, galeria na 4. piętrze i zwiedzanie z przewodnikiem w piątki.
Szczecin