Muzeum w Nieborowie i Arkadii – pałac Radziwiłłów i ogród romantyczny

Dwa miejsca, jeden bilet, cztery i pół kilometra między nimi

Nieborów i Arkadia są zarządzane przez tę samą instytucję i sprzedawane na wspólnym bilecie, ale nie leżą obok siebie. Pałac stoi w Nieborowie, około 10 kilometrów na południowy wschód od Łowicza. Ogród w Arkadii znajduje się mniej więcej 4,5 kilometra dalej, przy drodze krajowej nr 70 w stronę Łowicza. Trzeba więc zaplanować przejazd między nimi — pieszo to niecała godzina marszu poboczem drogi, więc w praktyce jedzie się samochodem albo rowerem. Kto nie ma transportu, powinien wybrać jeden z obiektów, zamiast liczyć na spacer.

Pałac: od prymasa do Radziwiłłów

Barokowy pałac wzniesiono na przełomie lat dziewięćdziesiątych XVII wieku, na zrębach starszego, gotycko-renesansowego dworu. Kupił dobra i sfinansował budowę kardynał Michał Stefan Radziejowski, prymas Polski, a projekt sporządził Tylman z Gameren — spolonizowany Holender, jeden z najważniejszych architektów tamtej epoki w Rzeczypospolitej. Sam prymas bywał tu zresztą rzadko.

Później majątek zmieniał ręce: w 1723 roku przejął go generał Aleksander Jakub Lubomirski, w 1766 Michał Kazimierz Ogiński, a w 1774 roku kupił go książę Michał Hieronim Radziwiłł wraz z żoną Heleną z Przeździeckich. Od tego momentu aż do 1945 roku Nieborów należał do Radziwiłłów. To Michał Hieronim i Helena nadali wnętrzom charakter, który widać dziś: w 1784 roku Gabinety Żółty i Zielony przebudowano we wczesnoklasycystycznym duchu według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Kolejne pokolenia to Michał Piotr Radziwiłł od 1879 roku i Janusz Radziwiłł od 1906 — ostatni prywatny właściciel. Majątek znacjonalizowano 3 lutego 1945 roku, po czym stał się oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie.

Co jest w środku

Wnętrza nie są rekonstrukcją — to w dużej mierze oryginalne wyposażenie rezydencji, zachowane mimo dwóch wojen. Na trasie zwiedzania warto zwrócić uwagę na kilka rzeczy, które trudno zobaczyć gdzie indziej:

• Biblioteka Radziwiłłów — księgozbiór liczący dziś 11 540 woluminów, w tym ponad 10 tysięcy dzieł polskich i obcych oraz inkunabuły z XV wieku.
• Głowa Niobe — rzymska marmurowa kopia greckiego oryginału z IV wieku przed naszą erą, uznawana za jedną z najlepszych zachowanych replik tego typu; Radziwiłłowie otrzymali ją od carycy Katarzyny II.
• Globusy Vincenza Coronellego, weneckiego kartografa działającego w XVII wieku.
• Kolekcja malarstwa europejskiego, portretów, dziesiątki tysięcy rycin, meble polskie, angielskie i francuskie, srebra, porcelana i tkaniny.
• Sale mieszkalne, w tym Sypialnia Wojewody oraz wspomniane Gabinety Żółty i Zielony.

Ogród barokowy i manufaktura majoliki

Otoczenie pałacu to regularny ogród w typie francuskim, o powierzchni około 12 hektarów, wpisany w kompozycję z kanałami wodnymi na planie litery L o długościach 330 i 120 metrów. Cały zespół pałacowo-ogrodowy zajmuje ponad 350 tysięcy metrów kwadratowych, czyli mniej więcej 35 hektarów, i utrzymanie takiego założenia jest widoczne — części ogrodu bywają w różnym stanie w zależności od pory roku i prowadzonych prac.

Osobnym elementem jest Manufaktura Majoliki. W 1881 roku książę Michał Piotr Radziwiłł uruchomił w budynkach dawnego browaru Fabrykę Fajansów Artystycznych i Kafli Piecowych. Produkowano tam naczynia i kafle piecowe zdobione w technice majoliki, czyli malowane kolorowymi szkliwami, z motywami roślinnymi i pejzażowymi. Manufaktura działa do dziś i jest osobną pozycją na bilecie.

Arkadia: ogród zbudowany na tęsknocie za antykiem

Arkadia jest inna niż Nieborów i to jest jej sens. W 1780 roku dobra powiększono o wieś Łupię, którą Helena z Przeździeckich Radziwiłłowa przemianowała na Arkadię — od mitycznej krainy spokoju. Ogród tworzyła od 1778 roku, wspólnie z Szymonem Bogumiłem Zugiem, a prace ciągnęły się aż do 1821 roku. Zug prowadził je do 1797 roku, później pałeczkę przejął Henryk Ittar, a pomysły architektoniczne szkicowali między innymi Jan Piotr Norblin i Aleksander Orłowski.

Efektem jest ogród angielski wypełniony budowlami, z których każda miała wywoływać określony nastrój: Świątynia Diany z 1783 roku, z ażurowym portykiem wspartym na czterech kolumnach jońskich i inskrypcją z sonetu Petrarki DOVE PACE TROVAI D OGNI MIA GUERRA, czyli tutaj odnalazłam spokój po każdej mojej walce. Dalej Akwedukt — rekonstrukcja obiektu z 1784 roku — Domek Gotycki z arkadami, wzniesiony od razu jako zamierzona ruina, a także Przybytek Arcykapłana, Dom Murgrabiego, Amfiteatr, Cyrk Rzymski i Domek Szwajcarski. Na Wyspie Topolowej stoi symboliczny nagrobek księżnej z sentencją Et in Arcadia ego.

Trzeba wiedzieć, czego się spodziewać: to nie jest zadbany park miejski ani zespół odrestaurowanych pawilonów. Sentymentalna estetyka zakładała ruinę i patynę, a część obiektów jest w stanie odpowiadającym temu założeniu bardziej, niż zwiedzający oczekują. Kto przyjeżdża po efektowne wnętrza, będzie zawiedziony; kto przyjeżdża po kompozycję ogrodową i historię idei, dostanie jeden z najlepiej zachowanych ogrodów sentymentalno-romantycznych w Polsce.

Bilety, sezon i ograniczenia

Obiektem opiekuje się Muzeum w Nieborowie i Arkadii, oddział Muzeum Narodowego w Warszawie. Cennik obowiązujący w 2026 roku przewiduje bilet kompleksowy obejmujący wszystkie obiekty za 62 zł normalny i 46 zł ulgowy, przy czym młodzież do 26 lat płaci 3 zł. Wariant Pałac plus Manufaktura plus Ogród Nieborowa kosztuje 46 zł normalny i 36 zł ulgowy, bilet łączony na Ogrody i Manufakturę 30 zł i 20 zł, a sam Ogród w Arkadii 16 zł normalny i 10 zł ulgowy. Dzieci poniżej 7 lat wchodzą bezpłatnie, za wprowadzenie psa dopłaca się 7 zł.

Największym ograniczeniem jest sezonowość. Wnętrza pałacu są udostępniane od wiosny do jesieni; w miesiącach zimowych pozostają zamknięte, a w marcu, kwietniu, październiku i listopadzie czynne krócej niż w pełni sezonu, kiedy od piątku do niedzieli obowiązują dłuższe godziny. Publikowane godziny zamknięcia różnią się między źródłami, dlatego przed wyjazdem najlepiej potwierdzić je bezpośrednio w muzeum, zwłaszcza planując przyjazd na koniec dnia. Ogród w Arkadii jest udostępniany przez cały rok, od godziny 10:00 do zmierzchu, ale w listopadzie i lutym oznacza to bardzo krótkie popołudnie.

Lokalizacja i punkt startowy

Pałac znajduje się w Nieborowie przy Alei Lipowej 35 (kod 99-416), około 10 kilometrów na południowy wschód od Łowicza, w województwie łódzkim. Ogród romantyczny w Arkadii leży osobno, mniej więcej 4,5 kilometra od pałacu, przy drodze krajowej nr 70 w kierunku Łowicza, i ma własne wejście oraz własny parking. To dwa oddzielne punkty na mapie, nie dwie części jednego terenu — między nimi trzeba się przemieścić.

Samochodem

Z Warszawy i z Łodzi dojeżdża się autostradą A2, zjeżdżając na węźle Skierniewice, a następnie kierując się na Nieborów. Ostatni odcinek prowadzi drogami lokalnymi przez okoliczne wsie. Przejazd między Nieborowem a Arkadią odbywa się drogą krajową nr 70 i zajmuje kilka minut. Jeżeli planujesz oba obiekty w jeden dzień, samochód lub rower są w praktyce niezbędne — przejście tego dystansu poboczem zajmuje blisko godzinę w jedną stronę.

Parking

Przy obu obiektach parkowanie jest bezpłatne. W Nieborowie samochód zostawia się przy drodze, wzdłuż ogrodzenia założenia pałacowego — nie ma tam wydzielonego dużego placu, więc w weekendy i w pełni sezonu miejsca ustawiają się w długi sznur. W Arkadii do dyspozycji jest parking gminny bezpośrednio przy wejściu do ogrodu. Muzeum nie podaje liczby miejsc postojowych na żadnym z parkingów.

Komunikacja publiczna

Bez samochodu dojazd wymaga przesiadki. Koleją dojedziesz do Łowicza albo Skierniewic, a stamtąd trzeba przesiąść się na autobus. Połączenia autobusowe obsługują trasę przez Arkadię, Nieborów i Bolimów, więc oba obiekty leżą przy tej samej osi komunikacyjnej — co akurat ułatwia zwiedzanie ich jednego po drugim bez własnego auta. Częstotliwość kursów jest jednak ograniczona, zwłaszcza w weekendy, dlatego rozkład trzeba sprawdzić przed wyjazdem i dopasować do godzin otwarcia pałacu.

Dojście piesze

Od miejsca postojowego w Nieborowie do bramy i kasy idzie się kilka minut po płaskim terenie. W Arkadii wejście do ogrodu znajduje się bezpośrednio przy parkingu. Wewnątrz obu założeń trasy prowadzą alejkami ogrodowymi o naturalnej i żwirowej nawierzchni, które po deszczu bywają grząskie — wygodne obuwie ma tu większe znaczenie niż odległość do pokonania.