Pochylnia Buczyniec na Kanale Elbląskim

Kanał Elbląski jest jedyną drogą wodną na świecie, na której statki poruszają się po szynach. Zamiast schodzić w dół kaskadą śluz, wyjeżdżają z wody na wózek i przejeżdżają po suchym stoku, żeby po kilkuset metrach wpłynąć z powrotem do kanału na innym poziomie. Buczyniec jest pierwszą z pięciu takich pochylni i najczęściej wybieranym punktem, z którego zaczyna się rejs.

Statki, które jadą po trawie

Mechanizm jest prosty i dlatego działa od ponad półtora wieku. Jednostka wpływa na zanurzoną platformę na szynach. Platforma jest wyciągana stalowymi linami po nachylonym torze, przewozi statek na drugi poziom kanału i tam ponownie zanurza się w wodzie. Cały ruch napędza koło wodne zasilane wodą z samego kanału — pochylnia nie potrzebuje prądu ani silnika.

Z pokładu wygląda to tak, jakby statek płynął przez pole. Stąd nazwa handlowa rejsów: „statkiem po trawie”. Z brzegu widać co innego i moim zdaniem ciekawszego — pracujący mechanizm, liny, koła i konstrukcję, która nie zmieniła zasady działania od XIX wieku.

Pięć pochylni i 99,5 metra różnicy poziomów

Na odcinku z Ostródy do Elbląga kanał pokonuje 99,5 metra różnicy poziomów. Rozłożono je na pięć pochylni i dwie śluzy — w Miłomłynie i Zielonej. Różnice na poszczególnych pochylniach wyglądają tak:

• Buczyniec — 20,62 m;
• Kąty — 18,88 m;
• Oleśnica — 24,20 m, największa różnica na całym kanale;
• Jelenie — 21,99 m;
• Całuny — 13,83 m.

Dla porównania: żeby pokonać te same 99,5 metra klasycznymi śluzami, potrzeba by ich kilkudziesięciu. To był główny argument za nietypowym rozwiązaniem — pochylnie były tańsze w budowie i szybsze w obsłudze niż długa kaskada.

Georg Jacob Steenke i trzydzieści lat pracy

Autorem projektu i kierownikiem budowy był inżynier Georg Jacob Steenke, który później zarządzał gotową drogą wodną. To on zdecydował o rezygnacji z tradycyjnych śluz na rzecz systemu suchych pochylni. Projektowaniu i budowie kanału poświęcił trzydzieści lat życia i przeszedł na emeryturę w wieku 74 lat.

Prace projektowe ruszyły w 1837 roku, budowę rozpoczęto 28 października 1844 roku. Pierwsze cztery suche pochylnie — Buczyniec, Kąty, Oleśnica i Jelenie — oddano do użytku w 1860 roku. Kanał Elbląski jest dziś najbardziej znanym zabytkiem hydrotechnicznym Warmii i Mazur, a przez oryginalność rozwiązań technicznych — obiektem unikatowym w skali światowej.

Przy pochylni w Buczyńcu stoi obelisk upamiętniający Steenkego. To jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie inżynier ma pomnik przy własnym dziele, wciąż działającym.

Buczyniec: pochylnia i muzeum kanału

Buczyniec pełni funkcję głównego punktu turystycznego całego kanału. Działa tu muzeum poświęcone Kanałowi Elbląskiemu, w którym pokazano, jak działają poszczególne elementy konstrukcji — dla osób, które nie wybierają się na rejs, jest to najprostszy sposób, żeby zrozumieć mechanizm bez oglądania go z pokładu.

Po północnej stronie kanału, za pochylnią, zbudowano betonowe nabrzeże dla jachtów turystycznych z długim odcinkiem do cumowania, a w pobliżu urządzono duże pole namiotowe. W budynku muzeum są toalety — na trasie kanału nie jest to oczywistość, więc warto o tym pamiętać przed dłuższym rejsem.

Rejsy: co wybrać i ile to kosztuje

Z Buczyńca wypływają dwa podstawowe warianty. Rejs trzygodzinny obejmuje przejazd pochylnią i powrót; kosztuje 125 zł (normalny), 115 zł (ulgowy i grupowy), 50 zł dla dzieci w wieku 4-7 lat i 20 zł dla dzieci poniżej 4 lat.

Rejs Buczyniec – Elbląg trwa ponad 4,5 godziny i prowadzi przez kolejne pochylnie. Bilet normalny kosztuje 150 zł, ulgowy i grupowy 130 zł, dzieci 4-7 lat 70 zł, dzieci do 4 lat 30 zł. Do tego dochodzi 25 zł za osobę za powrót autokarem — i to jest koszt, o którym łatwo zapomnieć przy planowaniu, bo rejs jest jednokierunkowy, a samochód zostaje w Buczyńcu.

Przy wyborze wariantu warto uczciwie ocenić własną cierpliwość i skład grupy. Cztery i pół godziny na pokładzie to dużo, zwłaszcza z małymi dziećmi; sam moment przejazdu pochylnią — czyli to, po co większość ludzi tu przyjeżdża — trwa kilkanaście minut. Rejs trzygodzinny daje ten sam efekt przy krótszym czasie i bez konieczności organizowania powrotu.

Sezonowość i ograniczenia

Kanał działa w sezonie żeglugowym, czyli mniej więcej od maja do września. Poza nim rejsy nie kursują, a pochylnia stoi — teren nadal można obejrzeć, ale bez ruchu statków traci połowę sensu. Terminy rozpoczęcia i zakończenia sezonu zależą od stanu wody i prac konserwacyjnych, więc przed wyjazdem trzeba je potwierdzić u przewoźnika.

Sam teren pochylni jest ogólnodostępny i bezpłatny — opłata dotyczy rejsu i wstępu do muzeum. Trzeba jednak pamiętać, że pochylnia jest czynnym obiektem hydrotechnicznym, nie skansenem: obowiązują ograniczenia w poruszaniu się po torowisku i przy urządzeniach napędowych.

Buczyniec leży na uboczu, w gminie Rychliki, i nie ma tu infrastruktury turystycznej w rodzaju restauracji czy sklepów na miejscu. Prowiant i wodę warto zabrać ze sobą, zwłaszcza przed dłuższym rejsem.

Lokalizacja i punkt startowy

Pochylnia leży w miejscowości Buczyniec, w gminie Rychliki w powiecie elbląskim, na trasie Kanału Elbląskiego między Ostródą a Elblągiem. Adres to Buczyniec 1. Wszystko, co interesuje odwiedzającego — sama pochylnia, muzeum kanału, obelisk Steenkego, przystań i nabrzeże — mieści się w jednym miejscu, po obu stronach torowiska.

Samochodem

Buczyniec jest oddalony od głównych tras i dojeżdża się do niego drogami lokalnymi. Najwygodniejszy wariant prowadzi od drogi krajowej nr 7 (Gdańsk – Elbląg – Ostróda) zjazdem w kierunku Rychlik, a dalej lokalnym oznakowaniem na pochylnię. Z Elbląga to około 30 km, z Ostródy około 40 km. Ostatnie kilometry mają wąską nawierzchnię i skromne oznakowanie — nawigację warto ustawić na adres Buczyniec 1, nie na nazwę miejscowości.

Parking

Przy pochylni i budynku muzeum znajduje się parking dla odwiedzających. W dni z zaplanowanymi rejsami zapełnia się przed godziną wypłynięcia — rejs Buczyniec – Elbląg jest jednokierunkowy, więc samochody pasażerów stoją tu przez cały czas trwania wycieczki i wracają po nie autokarem. W pobliżu, po północnej stronie kanału, urządzono duże pole namiotowe.

Komunikacja publiczna

Dojazd komunikacją publiczną do samego Buczyńca jest trudny — miejscowość obsługują nieliczne kursy lokalne. Praktyczniejszym rozwiązaniem dla osób bez samochodu jest rozpoczęcie rejsu w Elblągu i przepłynięcie trasy w odwrotnym kierunku; Elbląg ma połączenia kolejowe i autobusowe z Gdańskiem, Malborkiem i Olsztynem.

Dojście piesze i przystań

Od parkingu do pochylni i przystani jest kilkadziesiąt metrów po płaskim terenie. Po północnej stronie kanału, za pochylnią, zbudowano betonowe nabrzeże dla jachtów turystycznych z długim odcinkiem do cumowania — to punkt, z którego korzystają także żeglarze przepływający Pętlę Żuławską. Toalety znajdują się w budynku muzeum.