Pogoria II

Pogoria II – dzikie oblicze dąbrowskiego pojezierza

Pogoria II to środkowy i najmniejszy z czterech zbiorników wodnych tworzących tzw. Pojezierze Dąbrowskie w północno-zachodniej części Dąbrowy Górniczej. Podczas gdy sąsiednia Pogoria III przyciąga tłumy plażowiczów, a Pogoria I służy rekreacji wodnej, ten akwen o powierzchni lustra wody ok. 25 ha (cały obszar chroniony: 40 ha) zachowuje charakter przyrodniczy z wyraźnie ograniczoną funkcją rekreacyjną. Miasto Dąbrowa Górnicza określa go jako „dzikie oblicze pojezierza” – i to określenie dobrze oddaje atmosferę tego miejsca.

Zbiornik rozciąga się na długości 1,6 km przy największej szerokości 0,7 km. Głębokość jest niewielka – według danych Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej maksymalnie osiąga 3,5 m w północnej części, a zatoka południowo-wschodnia jest szczególnie wypłycona. To właśnie ta płytkość sprzyja bujnemu rozwojowi roślinności wodnej i tworzeniu się siedlisk lęgowych ptaków.

Od piaskowni kopalni „Paryż” do użytku ekologicznego

Historia tego miejsca sięga lat 1935–1955, kiedy w dolinie rzeki Pogorii eksploatowano holoceńskie piaski średnioziarniste z domieszką frakcji pylastej. Piasek służył do tzw. podsadzki hydraulicznej – wypełniania pustych przestrzeni w wyrobiskach kopalni węgla „Paryż”, co zapobiegało szkodom górniczym na powierzchni. Wyrobisko nosiło nazwę piaskownia Gołonóg II.

Po zaprzestaniu eksploatacji i odpompowywania wód gruntowych wyrobisko zaczęło się zalewać. Współczesny zbiornik powstał w latach 1976–1978, gdy częściowo zasypane wyrobisko przystosowano i napełniono wodą. Przed napełnieniem część terenu zasypano żyzną ziemią z nadkładu odkrywkowej kopalni węgla „Brzozowica” – to zadecydowało o bujnym rozwoju flory, który dzisiaj wyróżnia Pogorię II na tle pozostałych akwenów.

Zasilanie odbywa się przez ciek łączący Pogorię I z Pogorią II, biegnący dawnym korytem rzeki Pogorii. Brzegi tego cieku są ofaszynowane i częściowo wybetonowane.

22 maja 2002 roku Rada Miejska w Dąbrowie Górniczej uchwałą Nr LVI/990/2002 ustanowiła na tym terenie użytek ekologiczny. Cel ochrony: zachowanie ze względów dydaktycznych i krajobrazowych zespołów roślinnych, siedlisk ptactwa wodno-błotnego oraz rzadkich stanowisk roślin i zwierząt.

Przyroda – 84 gatunki kręgowców i rzadkie storczyki

Dane faunistyczne użytku ekologicznego Pogoria II są imponujące jak na teren leżący w granicach dużego miasta:

• 84 gatunki kręgowców stwierdzone na obszarze użytku
• 52 gatunki pod ochroną całkowitą
• 8 gatunków pod ochroną łowiecką
• 10 gatunków pod ochroną rybacką
• 2 gatunki pod ochroną okresową

Wśród ptaków na szczególną uwagę zasługuje bączek – najmniejsza polska czapla, wpisana do „Polskiej czerwonej księgi zwierząt” jako gatunek zagrożony wyginięciem. W szuwarach gnieździ się wielka kolonia lęgowa mewy śmieszki. Obserwować tu można również zimorodki, remizy, łozówki, trzciniaki oraz brodźce piskliwe.

Flora obejmuje gatunki chronione i zagrożone: arcydzięgiel nadbrzeżny, grążel żółty, grzybień biały, kruszczyk błotny, kruszczyk rdzawoczerwony, mądzik malinowy. Według źródeł regionalnych rosną tu także niezwykle rzadkie storczyki – wyblin jednolistny i lipiennik Loesela – oraz owadożerna rosiczka długolistna.

We wschodniej części brzegu wykształcił się łęg wierzbowy z dominującą wierzbą kruchą, przypominający naturalne lasy zalewowe. W płytkiej zatoce widoczny jest charakterystyczny „zatopiony las” – obumarłe drzewa sterczące z wody.

Co zobaczyć – pomost widokowy i wyspa

Głównym punktem infrastruktury jest pływający pomost widokowy, oddany do użytku w 2018 roku. Prowadzi do niego utwardzona ścieżka od strony ul. Zakładowej – jest to jedyny w pełni dostępny odcinek, którym mogą poruszać się osoby na wózkach. Z pomostu rozpościera się widok na taflę wody, trzcinowiska i pasy roślinności przybrzeżnej. To najlepszy punkt do obserwacji ptaków bez konieczności schodzenia na grząski teren.

We wschodniej części akwenu znajduje się niewielka wyspa, będąca ostoją ptactwa. Warto mieć lornetkę – z pomostu i z ścieżek wschodnim brzegiem można obserwować aktywność na wyspie bez płoszenia zwierząt.

Pozostałe ścieżki wokół zbiornika mają charakter gruntowy i leśny. Obejście całego jeziora zajmuje ok. 45–60 minut. Po deszczu wschodnia strona bywa błotnista, a teren miejscami podmokły. To nie jest spacer po parku miejskim – raczej wyprawa na obrzeża dzikiej przyrody.

Ograniczenia – czego nad Pogorią II nie wolno

Status użytku ekologicznego oznacza konkretne zakazy i ograniczenia:

• Całkowity zakaz kąpieli – zbiornik nie jest kąpieliskiem i nie ma ratowników
• Zakaz pływania jakimikolwiek środkami pływającymi (łódki, kajaki, SUP)
• Zakaz płoszenia zwierząt i niszczenia roślinności
• Zakaz schodzenia ze ścieżek w miejscach lęgowych
• Używanie dronów może naruszać przepisy ochrony przyrody (płoszenie ptaków)

Kwestia wędkowania jest w źródłach niespójna – jedno źródło regionalne podaje, że łowienie jest dozwolone wyłącznie dla członków PZW, inne wskazują na ograniczenia lub zakazy w części obszaru. Przed planowanym połowem konieczne jest zweryfikowanie aktualnych zasad w miejscowym kole PZW.

Nad samą Pogorią II nie ma gastronomii, sanitariatów ani wypożyczalni sprzętu. Najbliższe punkty gastronomiczne znajdują się nad Pogorią III i Pogorią I, w odległości kilkunastu minut spacerem.

Pogoria II w kontekście całego pojezierza

Zbiornik stanowi środkowe ogniwo systemu czterech akwenów: Pogoria I, Pogoria II, Pogoria III i Kuźnica Warężyńska (Pogoria IV). Wszystkie powstały przez zalanie wyrobisk po eksploatacji piasku podsadzkowego. Każdy pełni jednak inną rolę – od rekreacyjno-kąpieliskowej (Pogoria III) po czysto przyrodniczą (Pogoria II).

Dla kolekcjonerów: Pogoria II posiada własny Znaczek Turystyczny nr 1385, który można nabyć w punktach usługowych w Dąbrowie Górniczej. Przez okolicę przechodzą trasy rowerowe, w tym pętla „Łęknice – Jez. Pogoria II – Łęknice” oznaczona jako trasa 513a w Śląskiej Sieci Tras Rowerowych.

Lokalizacja i punkt startowy

Pogoria II leży w północno-zachodniej części Dąbrowy Górniczej, w kompleksie Pojezierza Dąbrowskiego, między zbiornikami Pogoria I (na południu) a Pogoria III (na północy). Głównym punktem dostępu jest rejon ul. Zakładowej w Dąbrowie Górniczej (kod 41-303).

Samochodem

Z centrum Katowic dojazd drogą ekspresową S86 i następnie DK94 w kierunku Dąbrowy Górniczej – dystans ok. 20 km. Z centrum Dąbrowy Górniczej należy kierować się na północ, w stronę ul. Zakładowej. W nawigacji najlepiej wpisać „Parking Pogoria II, ul. Zakładowa, Dąbrowa Górnicza”. Dojazd od strony sieci drogowej regionu jest możliwy przez węzły DK94 lub S1, a następnie lokalnymi ulicami.

Parking

Bezpłatny parking znajduje się przy ul. Zakładowej i obsługuje zarówno Pogorię II, jak i Pogorię III. Od parkingu do pomostu widokowego nad Pogorią II prowadzi utwardzona ścieżka o długości ok. 200–300 m. Pojemność parkingu nie jest oficjalnie podana. Alternatywny parking istnieje przy Pogorii III (Malinowe Górki 46) – stamtąd dojście piesze do Pogorii II jest możliwe ścieżką między zbiornikami.

Komunikacja publiczna

Autobusami ZTM można dojechać do przystanków „Gołonóg Zakład Energetyczny” lub przystanków w rejonie osiedla Łęknice. Od przystanku pozostaje ok. 10–15 minut marszu. Najbliższa stacja kolejowa to Dąbrowa Górnicza Pogoria (linia S1 Kolei Śląskich) oraz Dąbrowa Górnicza Gołonóg (ok. 2 km od jeziora). Z obu stacji konieczne jest dojście piesze.

Dojście piesze

Od strony Pogorii III istnieje wydeptana ścieżka prowadząca bezpośrednio do Pogorii II – wygodna opcja dla osób łączących wizytę na obu zbiornikach. Teren jest płaski i nizinny, ale poza utwardzonym odcinkiem od ul. Zakładowej ścieżki mają charakter gruntowy. Obejście całego zbiornika to ok. 45–60 minut marszu. Dojazd rowerem jest popularny – przez okolicę przechodzą trasy Śląskiej Sieci Tras Rowerowych, w tym pętla 513a.