Pokazowa Zagroda Żubrów w Zabytkowym Parku Pszczyńskim
Co wyróżnia to miejsce
Dla kogo
Opis
Cztery żubry za dwadzieścia jeleni — początek w 1865 roku
Historia żubrów na Ziemi Pszczyńskiej zaczęła się od wymiany. W 1865 roku książę pszczyński Jan Henryk XI Hochberg oddał carowi Aleksandrowi II dwadzieścia jeleni odłowionych w lasach pszczyńskich, a w zamian otrzymał cztery żubry z Puszczy Białowieskiej — byka i trzy krowy w wieku trzech–czterech lat. Zwierzęta przyjechały pociągiem na stację Murcki w listopadzie 1865 roku i trafiły najpierw do dwuhektarowej zagrody, a potem do coraz większych zwierzyńców w lasach między Jankowicami a Cielmicami.
Stado rosło: w 1918 roku liczyło 74 zwierzęta. Potem przyszła katastrofa. Bezład po I wojnie światowej i powstaniach śląskich oznaczał kłusownictwo na masową skalę — na początku 1921 roku żyły jeszcze 32 żubry, a pod koniec 1922 roku, gdy hodowlę przejęły polskie władze, zostały trzy: byki Plebejer i Platon oraz krowa Planta. Plebejer miał odstrzelony ogon, Planta postrzał w udo, a Platon był okaleczony i nie mógł się rozmnażać. Jerzy B. Parusel, badacz historii pszczyńskiej hodowli, uważa wypuszczenie żubrów w lasach pszczyńskich w 1865 roku za pierwszą w czasach nowożytnych próbę przywrócenia tego gatunku do ekosystemu leśnego.
Planta, Plebejer i imiona na „Pl”
Od potomstwa Planty i Plebejera wywodzi się pszczyńska linia hodowlana, oznaczana w Księdze Rodowodowej Żubrów symbolem PL. Stąd zasada, którą widać na tabliczkach w zagrodzie: imiona żubrów tej linii zaczynają się od liter „Pl”. Zarządca zagrody wpisuje ją wprost do regulaminów konkursów na imię dla cieląt — propozycja musi zaczynać się od „PL”, a zwycięskie imię trafia do księgi rodowodowej.
Znaczenie tej pary wykracza daleko poza Pszczynę. Współczesna populacja żubrów pochodzi od 17 osobników, wśród których było 8 żubrów pszczyńskich. Badania genetyczne cytowane przez Parusela pokazują, że u samców linii nizinnej zachowała się dziś wyłącznie kopia chromosomu Y Plebejera — każdy byk tej linii jest więc w linii męskiej jego potomkiem. Paradoks polega na tym, że czystej linii pszczyńskiej jest bardzo mało: w 2023 roku w Europie żyło tylko 28 takich żubrów, z czego 18 w ośrodku w Jankowicach i 5 w zagrodzie w Parku Pszczyńskim.
Zagroda w parku: od pomysłu do otwarcia w 2008 roku
Zagrodę zainicjowały pod koniec lat 90. Gmina Pszczyna i Agencja Rozwoju i Promocji Ziemi Pszczyńskiej — spółka, która prowadzi obiekt do dziś. Prace projektowe ruszyły w 1999 roku, budowa w czerwcu 2007 roku, a otwarcie nastąpiło 1 czerwca 2008 roku. Inwestycja kosztowała blisko 6,66 mln zł brutto, z czego 69,5 proc. pokryła dotacja z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Zagroda zajmuje część Zabytkowego Parku Pszczyńskiego zwaną Dziką Promenadą i ma dwa cele: pokazać przyrodę dawnej Puszczy Pszczyńskiej oraz stanowić dodatkowy ośrodek hodowli żubrów linii pszczyńskiej.
Na 10 hektarach wydzielono system wybiegów, wzdłuż których prowadzą ścieżki. Najlepszym miejscem obserwacji jest przestronny pomost widokowy. W budynku edukacyjno-ekspozycyjnym jest wystawa o faunie i florze, regionalna Izba Gajowego poświęcona dawnej Ziemi Pszczyńskiej oraz sala wystaw czasowych. Według zarządcy w zagrodzie można zobaczyć:
- żubry nizinne linii pszczyńskiej — główny powód istnienia obiektu,
- jelenie szlachetne, daniele i sarny na osobnych wybiegach,
- bażanty — zwyczajne, złociste i srebrzyste,
- lisa rudego, którego zobaczyć się udaje tylko przy odrobinie szczęścia,
- pawie indyjskie spacerujące swobodnie między zwiedzającymi, gęsi łabędzionose i krzyżówki,
- zwierzęta gospodarskie dla najmłodszych: króliki, kozy, owce i oślicę.
Stado dziś: Pleban III, Plarysa, Platanka i Placyd
Według zarządcy we wrześniu 2025 roku stado liczyło 6 żubrów, a od początku hodowli urodziło się tu 15 cieląt, z których cztery trafiły do zagród w Hiszpanii. Zwierzęta wędrują też między ośrodkami w kraju — w 2016 roku byk linii pszczyńskiej Plesner przeniósł się z parku do Jankowic.
Rok 2026 przyniósł dwa cielęta. 18 sierpnia urodził się byczek — pierwszy wspólny potomek pięcioletniej krowy Plarysy i ośmioletniego byka Plebana III. W głosowaniu internautów otrzymał imię Placyd, zgłoszone już do Księgi Rodowodowej Żubrów. We wrześniu na świat przyszła żubrzyca, córka czternastoletniej Platanki i tego samego byka; konkurs na jej imię rozstrzygnie się pod koniec listopada 2026 roku. Dorosły byk waży według danych zagrody 800–900 kg, krowa 500–600 kg, a cielę rodzi się z masą 15–35 kg — przy pomoście ta różnica robi wrażenie.
Godziny otwarcia, karmienie i bilety
Zagroda działa przez cały rok i codziennie, także w poniedziałki, ale godziny zależą od miesiąca: w styczniu, listopadzie i grudniu 9:00–16:00, w lutym i październiku 9:00–17:00, w marcu i wrześniu 9:00–18:00, od kwietnia do sierpnia 9:00–19:00. Ostatnie wejście jest 30 minut przed zamknięciem. Obiekt jest nieczynny w Niedzielę Wielkanocną, 1 listopada, 1 stycznia i 25 grudnia (stan na 2026 rok).
Żubry są karmione o stałych porach: w czasie letnim o 10:00, 12:00, 14:00 i 16:00, w czasie zimowym o 9:00, 11:00, 13:00 i 15:00. Cennik zarządcy (stan na listopad 2026): bilet normalny 28 zł, ulgowy 22 zł, rodzinny 82 zł (dwoje dorosłych i do trojga dzieci w wieku 4–16 lat). Bilet łączony z pobliskim Skansenem „Zagroda Wsi Pszczyńskiej” kosztuje 40 zł normalny i 30 zł ulgowy. Ulga przysługuje m.in. dzieciom od 4 lat, uczniom i studentom do 26 lat, emerytom, rencistom oraz osobom z niepełnosprawnościami i ich opiekunom. Dzieci do 4 lat wchodzą bezpłatnie. Grupy mogą zamówić przewodnika (150 zł do 25 osób), a szkoły — dwugodzinne warsztaty „Tropem żubra” za 32 zł od dziecka.
Zasady i ograniczenia, o których warto wiedzieć
Psy nie mają wstępu — wyjątkiem są wyłącznie psy-przewodnicy osób niewidomych. Na terenie nie wolno jeździć ani prowadzić rowerów, hulajnóg, rolek i deskorolek; rowery zostawia się w wyznaczonym miejscu. Zakazane jest karmienie i płoszenie zwierząt, palenie (także e-papierosów), wnoszenie alkoholu, schodzenie z alejek i fotografowanie z lampą błyskową. Dzieci do 12 lat mogą przebywać na terenie tylko pod opieką dorosłych. Pomost widokowy i budynek ekspozycyjny są przystosowane dla osób z niepełnosprawnościami.
To nie jest ogród zoologiczny: gatunków jest kilkanaście, a żubry mają do dyspozycji rozległe wybiegi, więc nie zawsze stoją przy pomoście. Zimą zagroda zamyka się już o 16:00, a w listopadzie i grudniu po 15:00 robi się szaro. Uwaga przy nawigacji: hasło „zagroda żubrów Pszczyna” bywa kojarzone z zagrodą w Jankowicach, około 6,5 km dalej — to inny obiekt, prowadzony przez Nadleśnictwo Kobiór. Do zagrody w parku prowadzi adres Żorska 5.
Jak połączyć wizytę z resztą Pszczyny
Zagroda leży około 700 metrów w linii prostej na zachód od Zamku w Pszczynie, a spacer między nimi prowadzi przez park krajobrazowy założony w stylu angielskim. Po drodze stoi pawilon Herbaciarni na wyspie, z widokiem na bryłę pałacu, a w sezonie (od maja do października) działa Przystań Księżnej Daisy z łodziami wiosłowymi — 55 zł za 45 minut (2026). Na terenie zagrody działa kawiarnia Plessówka z tarasem i sklepik z pamiątkami.
Bilet łączony obejmuje Skansen „Zagroda Wsi Pszczyńskiej” po wschodniej stronie parku, więc zamek, zagroda i skansen składają się w jeden dzień bez przestawiania samochodu. Kto chce zobaczyć więcej żubrów, może pojechać do rezerwatu „Żubrowisko” w Jankowicach (744,61 ha, utworzonego w 1996 roku), gdzie żyje główna część pszczyńskiego stada. Zagroda w parku ma też swoje wyróżnienia — w 2026 roku zdobyła główną nagrodę „Zielonych Czeków” Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach w kategorii EkoEdukator.
Przydatne wskazówki
Zdjęcia 21
Lokalizacja
Adres: Żorska 5, Pszczyna
Wyznacz trasęDojazd
Lokalizacja i punkt startowy
Zagroda leży w zachodniej części Zabytkowego Parku Pszczyńskiego, pod adresem Żorska 5, 43-200 Pszczyna. Do Zamku w Pszczynie jest stąd około 700 m w linii prostej. Nie myl jej z zagrodą żubrów w Jankowicach (Nadleśnictwo Kobiór), oddaloną o około 6,5 km — w nawigacji wpisuj adres Żorska 5.
Samochodem
Przez Pszczynę przebiega droga krajowa nr 1 z Katowic i Tychów w stronę Bielska-Białej oraz droga wojewódzka 933 od strony Oświęcimia i Żor; w kierunku Strumienia i Cieszyna prowadzi droga wojewódzka 939. Ulica Żorska wychodzi z centrum na północny zachód, w stronę Żor, i biegnie wzdłuż parku.
Parking
Przy ulicy Żorskiej, przy wejściu do parku, są parkingi naziemne oddalone od zagrody o około 300 m w linii prostej. Według oznaczeń w OpenStreetMap opłata pobierana jest w soboty i niedziele, a w dni robocze postój jest bezpłatny. Zarządca zagrody nie podaje liczby miejsc ani stawek — sprawdź je na parkomacie.
Komunikacja publiczna
Stacja kolejowa Pszczyna leży na liniach z Katowic do Bielska-Białej, Wisły i Żywca. Ze stacji do zagrody jest około 2 km przez centrum miasta i park, czyli 25–30 minut marszu. Bliżej zatrzymują się autobusy: przystanek Pszczyna Żorska Park leży około 350 m od zagrody, kursują przez niego m.in. linie powiatowe U1 i U2 z Pszczyńskiego Centrum Przesiadkowego.
Dojście piesze
Od Zamku w Pszczynie do zagrody prowadzą alejki parkowe — spacer zajmuje około 15 minut. Na samym terenie zagrody obowiązuje zakaz jazdy i prowadzenia rowerów oraz hulajnóg, więc trzeba je zostawić w wyznaczonym miejscu przy wejściu.
Polecany czas zwiedzania
Obejście wybiegów alejkami, dłuższy postój na pomoście widokowym przy żubrach i szybki rzut oka na wystawę w budynku edukacyjnym z Izbą Gajowego. Wystarczy, jeśli zagroda jest przystankiem w drodze, ale warto tak dobrać godzinę, żeby trafić na jedno z karmień.
Zagroda bez pośpiechu, z karmieniem żubrów, obserwacją jeleni, danieli i pawi, potem kawa w Plessówce albo spacer przez Zabytkowy Park Pszczyński do Herbaciarni na wyspie i Zamku w Pszczynie. W sezonie można dołożyć rejs łodzią z Przystani Księżnej Daisy.
Pełny dzień w Pszczynie: rano zagroda z karmieniem, potem Skansen „Zagroda Wsi Pszczyńskiej” na bilecie łączonym, spacer przez park i zwiedzanie Zamku w Pszczynie. Chętni mogą dołożyć wyjazd do rezerwatu „Żubrowisko” w Jankowicach, gdzie żyje główna część pszczyńskiego stada.
Często zadawane pytania
Ile kosztuje wstęp do Pokazowej Zagrody Żubrów w Pszczynie?
W jakich godzinach jest otwarta zagroda?
O której godzinie karmione są żubry?
Czy można wejść do zagrody z psem?
Dlaczego imiona pszczyńskich żubrów zaczynają się od „Pl”?
Ile żubrów mieszka w zagrodzie?
Ile czasu potrzeba na zwiedzanie i jak połączyć je z zamkiem?
Czy zagroda jest dostępna dla osób z niepełnosprawnościami i wózków?
Atrakcje w pobliżu
Zamek w Pszczynie
Neobarokowa rezydencja w centrum Pszczyny, siedziba Promnitzów, Anhaltów i Hochbergów, dziś Muzeum Zamkowe. Wnętrza z XIX i XX wieku zachowały ok. 80% oryginalnego wyposażenia: Sala Lustrzana, apartamenty księżnej Daisy i apartament cesarza Wilhelma II z czasów I wojny światowej. W piwnicach działa zbrojownia, obok — Stajnie Książęce i ponad 150-hektarowy park.
PszczynaTyskie Browary Książęce w Tychach – zwiedzanie browaru (Tyskie Browarium)
Tyskie Browary Książęce w Tychach warzą piwo od 1629 roku, a ich historyczny zespół z XIX i początku XX wieku można zwiedzać z przewodnikiem. Trasa prowadzi przez warzelnię z 1915 roku z miedzianymi kadziami, salę fermentacji i — jako jedyną w Polsce — linię rozlewniczą, a kończy się degustacją w pubie w zabytkowych piwnicach. Muzeum w dawnej kaplicy z 1902 roku zwiedza się samodzielnie. Wycieczka po browarze tylko od 18 lat i po rezerwacji.
TychySzyndzielnia – kolej gondolowa i schronisko PTTK
Szyndzielnia (1028 m) to szczyt Beskidu Śląskiego w granicach Bielska-Białej, na który od 1953 roku kursuje kolej linowa. Żółte gondole pokonują 1810 m trasy i 449 m różnicy wysokości w około 8 minut. Przy górnej stacji stoi 18-metrowa wieża widokowa, a kilkaset metrów wyżej – schronisko PTTK z 1897 roku, najstarsze w Beskidzie Śląskim. Kolej działa przez cały rok poza przerwami technicznymi.
Bielsko-BiałaSzczyrk Mountain Resort
Szczyrk Mountain Resort to ośrodek narciarski na stokach Małego Skrzycznego w Beskidzie Śląskim, prowadzony od 2014 roku przez słowacką grupę Tatry Mountain Resorts. Ma 10-osobową gondolę na Halę Skrzyczeńską, trzy kanapy 6-osobowe, ok. 25 km tras i ok. 5 km oświetlonych tras do jazdy wieczornej. Trasy łączą się z ośrodkiem COS na Skrzycznem.
SzczyrkMuzeum Śląskie w Katowicach
Muzeum założone w 1929 roku, od 2015 roku w nowej siedzibie na terenie dawnej kopalni „Katowice”. Główne galerie leżą pod ziemią, doświetlone szklanymi bryłami: historia Górnego Śląska do 1989 roku, polska sztuka 1800–1945, plastyka nieprofesjonalna i śląska sztuka sakralna. Do czerwca 2027 trwa wystawa o Jerzym Kukuczce. Zimą czynne wt–nd 10:00–20:00, we wtorki wstęp wolny.
KatowiceLegendia Śląskie Wesołe Miasteczko
Legendia to najstarszy park rozrywki w Polsce – otwarty 12 września 1959 roku na terenie Parku Śląskiego w Chorzowie, od 2015 roku należy do słowackiej grupy Tatry Mountain Resorts. Na 26 hektarach działa ponad 40 atrakcji, w tym kolejka Lech Coaster firmy Vekoma (40 m, 95 km/h), nagradzany dark ride Bazyliszek i spływ Dolina Jagi. Sezon 2026 trwa od 4 kwietnia do 25 października.
Chorzów