Rezerwat przyrody Prządki
Co wyróżnia to miejsce
Dla kogo
Opis
Kamienne prządki z piaskowca ciężkowickiego
Rezerwat Prządki im. prof. Henryka Świdzińskiego leży na grzbiecie między Czarnorzekami a Korczyną w powiecie krośnieńskim, tuż przy drodze wojewódzkiej nr 991 z Krosna do Rzeszowa. Zajmuje wschodnią część grzbietu będącego działem wód potoków Marcinek i Czarny Potok; najwyższy punkt rezerwatu leży na wysokości 520 m n.p.m. To Pogórze Dynowskie, część Karpat Zewnętrznych.
Ostańce zbudowane są z piaskowca ciężkowickiego — gruboławicowego, miejscami zlepieńcowego, szarożółtego piaskowca o spoiwie ilastym. Powstał on na przełomie paleocenu i eocenu (Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych podaje dolny eocen) z podmorskich spływów osadów na dnie Oceanu Tetydy. W rejonie Prządek pakiet piaskowca ma około 70 metrów miąższości, a ponieważ wietrzeje wolniej niż sąsiednie warstwy, po rozmyciu otoczenia zostały z niego samotne skały. Wietrzenie mrozowe, spękania tektoniczne i nierówna odporność spoiwa wyrzeźbiły na ich powierzchni bruzdy, zagłębienia i drobne, komórkowe struktury przypominające gąbkę. Część ostańców ma kształt tzw. grzybów skalnych — szerszych u góry niż u podstawy.
Prządka-Matka, Herszt i Madej
Skały tworzą cztery grupy. Tradycyjne nazwy to Prządka-Matka, Prządka-Baba, Herszt i Zbój Madej; najwyższa skała grupy Prządki-Matki ma około 30 metrów długości i 18 metrów wysokości, a pojedyncze maczugowate filary przekraczają 20 metrów. W latach 80. XX wieku wspinacze nadali kolejnym ostańcom nowe nazwy: Schodki, Orzechy, Rozległa, Amant, Trojak i Goryl. Między skałami są wąskie przejścia, płaskie, głazowe formy i rozszerzające się szczeliny.
Nazwa pochodzi od legendy spisanej przez Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych. Trzy dziewczęta z Korczyny — słynnej niegdyś z wyrobów płóciennych — kochały się w tym samym młodzieńcu i umówiły, że poślubi go ta, która najszybciej i najpiękniej uprzędzie nici na suknię ślubną. Pracowały także w święto, ukryte na odległej o 3 km górze; gdy zadzwonił dzwon kościelny, zamieniły się w głazy. W innej wersji to córki, które przędły len w Niedzielę Wielkanocną i zostały przeklęte razem z matką. Miejscowi wierzyli też, że mała chmurka nad szczytami skał zapowiada kilkudniową niepogodę.
Rezerwat z 1957 roku i jego historia
Rezerwat utworzono zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 14 lutego 1957 roku. Akt powołujący podawał powierzchnię 13,62 ha, aktualne zarządzenie RDOŚ w Rzeszowie z 2017 roku — 13,28 ha. Celem ochrony jest zachowanie grupy skał piaskowcowych o charakterystycznych formach. W 2009 roku rezerwat otrzymał imię prof. Henryka Świdzińskiego, geologa Karpat i specjalisty od złóż ropy i gazu, który w okresie międzywojennym opublikował dwie prace o Prządkach. Grunty należą do Skarbu Państwa i zarządza nimi Nadleśnictwo Kołaczyce; nadzór pełni Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie. Rezerwat leży w Czarnorzecko-Strzyżowskim Parku Krajobrazowym, utworzonym w 1993 roku.
Ludzie bywali tu znacznie wcześniej: u stóp skał odkryto wczesnośredniowieczne osadnictwo słowiańskie i cmentarzysko kurhanowe, a badacze dopuszczają, że skały pełniły funkcję obiektu kultu. W 1847 roku Maciej Bogusz Stęczyński opisał je jako czarne, popękane, „zaklęte” skały. Wokół rośnie grąd i buczyna karpacka; najcenniejszym gatunkiem jest rzadka w regionie paproć podrzeń żebrowiec. W lesie żyją salamandry plamiste, traszki i zaskrońce, a z ptaków drapieżnych notowano jastrzębia i myszołowa.
Zakaz wspinania i dlaczego go egzekwuje się na serio
Choć wspinacze odkryli Prządki w latach 80., wspinaczka w rezerwacie jest zakazana. Po masowym napływie wspinaczy w połowie lat 90. wojewoda krośnieński skierował do prokuratury wniosek o wszczęcie dochodzenia w sprawie niszczenia skał. Nielegalnie osadzone w piaskowcu ringi i spity leśnicy usunęli na własny koszt, a Nadleśnictwo Kołaczyce zapowiadało, że nie będzie tolerować wspinania — sprawców naruszeń przekazywano policji, a za złamanie zakazów w rezerwacie grozi mandat. Miękki piaskowiec źle znosi tarcie butów, magnezję i stałe punkty asekuracyjne.
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie w ekspertyzie geologicznej finansowanej w 2021 roku wskazała, że wychodnie były silnie obciążone ruchem turystycznym. Odnotowano wandalizm — wydrapywane i malowane napisy — oraz dwa poważne wypadki upadku ze skały, a w 2018 roku pękło jedno z okien skalnych. Ekspertyza miała ocenić stabilność ostańców, miejsca grożące odpadnięciem bloków nad szlakiem i drogą 991 oraz wpływ nielegalnej wspinaczki. Kto chce się wspinać, ma legalną alternatywę w sąsiednich lasach Nadleśnictwa Kołaczyce: na skałkach czarnorzeckich poza rezerwatem — m.in. Sokolim Grzbiecie, Strzelnicy i Przełomie Marcinka — w 2020 roku wymieniono ponad 300 ringów na kilkudziesięciu drogach. Wyłączony ze wspinania jest też pomnik przyrody Sokolec.
Jak zwiedzać: szlak i zamek Kamieniec
RDOŚ w Rzeszowie wspólnie z wójtem gminy Korczyna wyznaczyła w rezerwacie szlak pieszy omijający najcenniejsze skały — schodzenie z niego jest naruszeniem przepisów. Spokojny spacer wśród ostańców zajmuje około godziny, a z dłuższymi postojami — do dwóch godzin. Przez rejon rezerwatu prowadzi czarny szlak PTTK z zamku Kamieniec w Odrzykoniu przez Czarnorzeki na Suchą Górę (591 m), najwyższy szczyt parku krajobrazowego, oraz ścieżka przyrodnicza „Zamek Kamieniec – Skały Prządki”.
Najczęściej Prządki łączy się z ruinami zamku Kamieniec w Odrzykoniu, oddalonymi o około 2 km — dojście czerwonym szlakiem zajmuje około 30 minut w jedną stronę. Na terenie samego rezerwatu nie ma infrastruktury poza tablicami informacyjnymi, którymi RDOŚ oznakowała go w 2015 roku; przy szlaku, za pierwszą skałą, według relacji turystów działa niewielki punkt gastronomiczny.
Prządki na tle parku krajobrazowego
Rezerwat jest najbardziej znanym punktem Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, utworzonego 7 kwietnia 1993 roku na Pogórzu Strzyżowskim i Dynowskim. Park zajmuje 256,54 km², a jego najwyższym szczytem jest Sucha Góra (591 m). Wychodnie piaskowców tworzą w nim wiele ostańców — kilkanaście ma status pomnika przyrody. Prządki są jednym z trzech rezerwatów parku, obok Góry Chełm i Herbów. W wizycie pomaga znajomość tego, co gdzie leży:
- Prządki — rezerwat z wyznaczonym szlakiem, bez wspinania;
- skałki czarnorzeckie w lasach Nadleśnictwa Kołaczyce (Sokoli Grzbiet, Strzelnica, Przełom Marcinka, Smoczy Grzbiet) — legalny teren wspinaczkowy poza rezerwatem;
- Krowia Turnia przy zamku Kamieniec — skała wspinaczkowa przy ruinach;
- pomnik przyrody Sokolec — wyłączony ze wspinania;
- ruiny zamku Kamieniec w Odrzykoniu — około 2 km od Prządek, płatne zwiedzanie w sezonie.
W lasach parku notowano m.in. puchacza, orlika krzykliwego, rysia, wydrę i wilka, a wśród około 40 chronionych gatunków roślin — śnieżycę wiosenną i skrzyp olbrzymi. To dobry argument, by przyjechać poza szczytem sezonu i przejść dalej niż tylko między skałami przy parkingu.
Ograniczenia, o których warto wiedzieć
Prządki są jednym z najbardziej rozpoznawalnych i najliczniej odwiedzanych rezerwatów województwa podkarpackiego, a ich powierzchnia jest niewielka — w ciepłe weekendy między skałami robi się ciasno. Mały, bezpłatny parking przy wejściu mieści około 20 aut i według relacji turystów w letnie niedziele zapełnia się już przed południem; płatny parking jest około 500 metrów wcześniej, w Czarnorzekach. Nie wolno wchodzić na skały ani schodzić ze szlaku, a ścieżki między ostańcami są wąskie, z korzeniami i kamieniami — po deszczu śliskie. Rezerwat sąsiaduje bezpośrednio z ruchliwą drogą 991, więc z dziećmi trzeba uważać przy wejściu. Wstęp jest bezpłatny i całoroczny.
Przydatne wskazówki
Zdjęcia 5
Lokalizacja
Lokalizacja: Czarnorzeki, podkarpackie
Wyznacz trasęDojazd
Lokalizacja i punkt startowy
Rezerwat leży w gminie Korczyna (powiat krośnieński), między Czarnorzekami a Korczyną, bezpośrednio przy drodze wojewódzkiej nr 991 z Krosna do Lutczy, będącej fragmentem trasy Krosno–Rzeszów. Wejście na szlak znajduje się przy drodze, obok niewielkiego parkingu.
Samochodem
Z Krosna jedzie się drogą wojewódzką nr 991 (Krosno–Lutcza, 23 km) przez Korczynę; rezerwat jest po drodze, za Korczyną. Od strony Rzeszowa dojeżdża się drogą krajową nr 19 do Lutczy, a dalej DW991 w kierunku Krosna.
Parking
Przy wejściu do rezerwatu jest mały, bezpłatny parking na około 20 samochodów, który w letnie weekendy szybko się zapełnia. Około 500 m wcześniej, w Czarnorzekach, działa parking płatny (stawki nie udało się potwierdzić). Bezpłatny parking jest też przy zamku Kamieniec w Odrzykoniu — można zostawić tam auto i dojść do Prządek szlakiem.
Komunikacja publiczna
Najbliższym większym węzłem jest Krosno ze stacją kolejową i dworcem autobusowym. Rezerwat leży przy drodze 991, którą kursują autobusy regionalne w stronę Korczyny i Czarnorzek; aktualnych rozkładów nie udało się potwierdzić u przewoźnika, więc sprawdź je przed wyjazdem.
Dojście piesze
Od parkingu przy drodze wchodzi się od razu na wyznaczony szlak w rezerwacie. Z zamku Kamieniec w Odrzykoniu dojście czerwonym szlakiem zajmuje około 30 minut (ok. 2 km), a czarny szlak prowadzi dalej przez Czarnorzeki na Suchą Górę (591 m), najwyższy szczyt parku.
Polecany czas zwiedzania
Spacer wyznaczonym szlakiem między ostańcami od parkingu przy drodze 991.
Prządki i ruiny zamku Kamieniec w Odrzykoniu połączone czerwonym szlakiem.
Zamek Kamieniec, Prządki i czarnym szlakiem przez Czarnorzeki na Suchą Górę.
Często zadawane pytania
Czy w rezerwacie Prządki można się wspinać?
Jak wysokie są skały w rezerwacie Prządki?
Skąd wzięła się nazwa Prządki?
Czy wstęp do rezerwatu Prządki jest płatny?
Ile czasu potrzeba na zwiedzenie Prządek?
Z jakiej skały są zbudowane Prządki?
Czy Prządki są bezpieczne dla dzieci?
Atrakcje w pobliżu
Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku
Największy pod względem liczby obiektów skansen w Polsce: na 38 hektarach zgromadzono ponad 180 budynków drewnianej architektury. Muzeum powstało w 1958 roku i pokazuje zabudowę czterech grup etnograficznych z tego regionu — Bojków, Łemków, Pogórzan i Dolinian. Osobnym sektorem jest Rynek Galicyjski, zrekonstruowany rynek małomiasteczkowy. W poniedziałki wstęp jest bezpłatny, ale wejście możliwe tylko do południa.
SanokZamek w Łańcucie
Rezydencja, która przez trzysta lat nie została zniszczona ani rozgrabiona przez wojnę, dzięki czemu zachowała oryginalne wnętrza i wyposażenie. Zbudowana w latach 1629-1641 przez Stanisława Lubomirskiego jako palazzo in fortezza, czyli pałac wewnątrz bastionowej twierdzy, potem przebudowana przez Izabelę Lubomirską i rozwijana przez Potockich. Dziś Muzeum-Zamek w Łańcucie pokazuje apartamenty, teatr dworski, łaźnie, powozownię i 36-hektarowy park z oranżerią i storczykarnią.
Łańcut