rezerwat prządki prządki czarnorzeki korczyna piaskowiec ciężkowicki ostańce skalne

Rezerwat przyrody Prządki

Co wyróżnia to miejsce

Ostańce z piaskowca ciężkowickiego wysokie na ponad 20 m
Skały Prządka-Matka, Prządka-Baba, Herszt i Madej
Rezerwat od 1957 roku, 13,28 ha przy drodze 991
Legenda o prządkach zamienionych w kamień
Wyznaczony szlak omijający najcenniejsze skały
2 km do ruin zamku Kamieniec w Odrzykoniu
Wstęp bezpłatny Na świeżym powietrzu

Dla kogo

Opis

Kamienne prządki z piaskowca ciężkowickiego

Rezerwat Prządki im. prof. Henryka Świdzińskiego leży na grzbiecie między Czarnorzekami a Korczyną w powiecie krośnieńskim, tuż przy drodze wojewódzkiej nr 991 z Krosna do Rzeszowa. Zajmuje wschodnią część grzbietu będącego działem wód potoków Marcinek i Czarny Potok; najwyższy punkt rezerwatu leży na wysokości 520 m n.p.m. To Pogórze Dynowskie, część Karpat Zewnętrznych.

Ostańce zbudowane są z piaskowca ciężkowickiego — gruboławicowego, miejscami zlepieńcowego, szarożółtego piaskowca o spoiwie ilastym. Powstał on na przełomie paleocenu i eocenu (Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych podaje dolny eocen) z podmorskich spływów osadów na dnie Oceanu Tetydy. W rejonie Prządek pakiet piaskowca ma około 70 metrów miąższości, a ponieważ wietrzeje wolniej niż sąsiednie warstwy, po rozmyciu otoczenia zostały z niego samotne skały. Wietrzenie mrozowe, spękania tektoniczne i nierówna odporność spoiwa wyrzeźbiły na ich powierzchni bruzdy, zagłębienia i drobne, komórkowe struktury przypominające gąbkę. Część ostańców ma kształt tzw. grzybów skalnych — szerszych u góry niż u podstawy.

Prządka-Matka, Herszt i Madej

Skały tworzą cztery grupy. Tradycyjne nazwy to Prządka-Matka, Prządka-Baba, Herszt i Zbój Madej; najwyższa skała grupy Prządki-Matki ma około 30 metrów długości i 18 metrów wysokości, a pojedyncze maczugowate filary przekraczają 20 metrów. W latach 80. XX wieku wspinacze nadali kolejnym ostańcom nowe nazwy: Schodki, Orzechy, Rozległa, Amant, Trojak i Goryl. Między skałami są wąskie przejścia, płaskie, głazowe formy i rozszerzające się szczeliny.

Nazwa pochodzi od legendy spisanej przez Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych. Trzy dziewczęta z Korczyny — słynnej niegdyś z wyrobów płóciennych — kochały się w tym samym młodzieńcu i umówiły, że poślubi go ta, która najszybciej i najpiękniej uprzędzie nici na suknię ślubną. Pracowały także w święto, ukryte na odległej o 3 km górze; gdy zadzwonił dzwon kościelny, zamieniły się w głazy. W innej wersji to córki, które przędły len w Niedzielę Wielkanocną i zostały przeklęte razem z matką. Miejscowi wierzyli też, że mała chmurka nad szczytami skał zapowiada kilkudniową niepogodę.

Rezerwat z 1957 roku i jego historia

Rezerwat utworzono zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 14 lutego 1957 roku. Akt powołujący podawał powierzchnię 13,62 ha, aktualne zarządzenie RDOŚ w Rzeszowie z 2017 roku — 13,28 ha. Celem ochrony jest zachowanie grupy skał piaskowcowych o charakterystycznych formach. W 2009 roku rezerwat otrzymał imię prof. Henryka Świdzińskiego, geologa Karpat i specjalisty od złóż ropy i gazu, który w okresie międzywojennym opublikował dwie prace o Prządkach. Grunty należą do Skarbu Państwa i zarządza nimi Nadleśnictwo Kołaczyce; nadzór pełni Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie. Rezerwat leży w Czarnorzecko-Strzyżowskim Parku Krajobrazowym, utworzonym w 1993 roku.

Ludzie bywali tu znacznie wcześniej: u stóp skał odkryto wczesnośredniowieczne osadnictwo słowiańskie i cmentarzysko kurhanowe, a badacze dopuszczają, że skały pełniły funkcję obiektu kultu. W 1847 roku Maciej Bogusz Stęczyński opisał je jako czarne, popękane, „zaklęte” skały. Wokół rośnie grąd i buczyna karpacka; najcenniejszym gatunkiem jest rzadka w regionie paproć podrzeń żebrowiec. W lesie żyją salamandry plamiste, traszki i zaskrońce, a z ptaków drapieżnych notowano jastrzębia i myszołowa.

Zakaz wspinania i dlaczego go egzekwuje się na serio

Choć wspinacze odkryli Prządki w latach 80., wspinaczka w rezerwacie jest zakazana. Po masowym napływie wspinaczy w połowie lat 90. wojewoda krośnieński skierował do prokuratury wniosek o wszczęcie dochodzenia w sprawie niszczenia skał. Nielegalnie osadzone w piaskowcu ringi i spity leśnicy usunęli na własny koszt, a Nadleśnictwo Kołaczyce zapowiadało, że nie będzie tolerować wspinania — sprawców naruszeń przekazywano policji, a za złamanie zakazów w rezerwacie grozi mandat. Miękki piaskowiec źle znosi tarcie butów, magnezję i stałe punkty asekuracyjne.

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie w ekspertyzie geologicznej finansowanej w 2021 roku wskazała, że wychodnie były silnie obciążone ruchem turystycznym. Odnotowano wandalizm — wydrapywane i malowane napisy — oraz dwa poważne wypadki upadku ze skały, a w 2018 roku pękło jedno z okien skalnych. Ekspertyza miała ocenić stabilność ostańców, miejsca grożące odpadnięciem bloków nad szlakiem i drogą 991 oraz wpływ nielegalnej wspinaczki. Kto chce się wspinać, ma legalną alternatywę w sąsiednich lasach Nadleśnictwa Kołaczyce: na skałkach czarnorzeckich poza rezerwatem — m.in. Sokolim Grzbiecie, Strzelnicy i Przełomie Marcinka — w 2020 roku wymieniono ponad 300 ringów na kilkudziesięciu drogach. Wyłączony ze wspinania jest też pomnik przyrody Sokolec.

Jak zwiedzać: szlak i zamek Kamieniec

RDOŚ w Rzeszowie wspólnie z wójtem gminy Korczyna wyznaczyła w rezerwacie szlak pieszy omijający najcenniejsze skały — schodzenie z niego jest naruszeniem przepisów. Spokojny spacer wśród ostańców zajmuje około godziny, a z dłuższymi postojami — do dwóch godzin. Przez rejon rezerwatu prowadzi czarny szlak PTTK z zamku Kamieniec w Odrzykoniu przez Czarnorzeki na Suchą Górę (591 m), najwyższy szczyt parku krajobrazowego, oraz ścieżka przyrodnicza „Zamek Kamieniec – Skały Prządki”.

Najczęściej Prządki łączy się z ruinami zamku Kamieniec w Odrzykoniu, oddalonymi o około 2 km — dojście czerwonym szlakiem zajmuje około 30 minut w jedną stronę. Na terenie samego rezerwatu nie ma infrastruktury poza tablicami informacyjnymi, którymi RDOŚ oznakowała go w 2015 roku; przy szlaku, za pierwszą skałą, według relacji turystów działa niewielki punkt gastronomiczny.

Prządki na tle parku krajobrazowego

Rezerwat jest najbardziej znanym punktem Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, utworzonego 7 kwietnia 1993 roku na Pogórzu Strzyżowskim i Dynowskim. Park zajmuje 256,54 km², a jego najwyższym szczytem jest Sucha Góra (591 m). Wychodnie piaskowców tworzą w nim wiele ostańców — kilkanaście ma status pomnika przyrody. Prządki są jednym z trzech rezerwatów parku, obok Góry Chełm i Herbów. W wizycie pomaga znajomość tego, co gdzie leży:

  • Prządki — rezerwat z wyznaczonym szlakiem, bez wspinania;
  • skałki czarnorzeckie w lasach Nadleśnictwa Kołaczyce (Sokoli Grzbiet, Strzelnica, Przełom Marcinka, Smoczy Grzbiet) — legalny teren wspinaczkowy poza rezerwatem;
  • Krowia Turnia przy zamku Kamieniec — skała wspinaczkowa przy ruinach;
  • pomnik przyrody Sokolec — wyłączony ze wspinania;
  • ruiny zamku Kamieniec w Odrzykoniu — około 2 km od Prządek, płatne zwiedzanie w sezonie.

W lasach parku notowano m.in. puchacza, orlika krzykliwego, rysia, wydrę i wilka, a wśród około 40 chronionych gatunków roślin — śnieżycę wiosenną i skrzyp olbrzymi. To dobry argument, by przyjechać poza szczytem sezonu i przejść dalej niż tylko między skałami przy parkingu.

Ograniczenia, o których warto wiedzieć

Prządki są jednym z najbardziej rozpoznawalnych i najliczniej odwiedzanych rezerwatów województwa podkarpackiego, a ich powierzchnia jest niewielka — w ciepłe weekendy między skałami robi się ciasno. Mały, bezpłatny parking przy wejściu mieści około 20 aut i według relacji turystów w letnie niedziele zapełnia się już przed południem; płatny parking jest około 500 metrów wcześniej, w Czarnorzekach. Nie wolno wchodzić na skały ani schodzić ze szlaku, a ścieżki między ostańcami są wąskie, z korzeniami i kamieniami — po deszczu śliskie. Rezerwat sąsiaduje bezpośrednio z ruchliwą drogą 991, więc z dziećmi trzeba uważać przy wejściu. Wstęp jest bezpłatny i całoroczny.

Przydatne wskazówki

Nie wchodź na skały – wspinaczka i wchodzenie na ostańce są w rezerwacie zakazane, a naruszenia kończą się mandatem.
Przyjedź rano – mały, bezpłatny parking przy wejściu mieści około 20 aut i w letnie niedziele szybko się zapełnia.
Zostań na wyznaczonym szlaku – RDOŚ poprowadziła go tak, by omijał najcenniejsze skały.
Połącz wizytę z zamkiem Kamieniec w Odrzykoniu – czerwonym szlakiem to około 30 minut w jedną stronę.
Po deszczu załóż buty z dobrą podeszwą – ścieżki między skałami są wąskie, z korzeniami i kamieniami.
Uważaj z dziećmi przy wejściu – rezerwat sąsiaduje bezpośrednio z ruchliwą drogą wojewódzką nr 991.
Chcesz się wspinać? Legalne drogi są na skałkach czarnorzeckich poza rezerwatem, gdzie w 2020 roku wymieniono ringi.
Nie zostawiaj napisów na skałach – miękki piaskowiec trwale zachowuje każde zarysowanie.

Zdjęcia 5

Lokalizacja

Lokalizacja: Czarnorzeki, podkarpackie

Wyznacz trasę

Dojazd

Lokalizacja i punkt startowy

Rezerwat leży w gminie Korczyna (powiat krośnieński), między Czarnorzekami a Korczyną, bezpośrednio przy drodze wojewódzkiej nr 991 z Krosna do Lutczy, będącej fragmentem trasy Krosno–Rzeszów. Wejście na szlak znajduje się przy drodze, obok niewielkiego parkingu.

Samochodem

Z Krosna jedzie się drogą wojewódzką nr 991 (Krosno–Lutcza, 23 km) przez Korczynę; rezerwat jest po drodze, za Korczyną. Od strony Rzeszowa dojeżdża się drogą krajową nr 19 do Lutczy, a dalej DW991 w kierunku Krosna.

Parking

Przy wejściu do rezerwatu jest mały, bezpłatny parking na około 20 samochodów, który w letnie weekendy szybko się zapełnia. Około 500 m wcześniej, w Czarnorzekach, działa parking płatny (stawki nie udało się potwierdzić). Bezpłatny parking jest też przy zamku Kamieniec w Odrzykoniu — można zostawić tam auto i dojść do Prządek szlakiem.

Komunikacja publiczna

Najbliższym większym węzłem jest Krosno ze stacją kolejową i dworcem autobusowym. Rezerwat leży przy drodze 991, którą kursują autobusy regionalne w stronę Korczyny i Czarnorzek; aktualnych rozkładów nie udało się potwierdzić u przewoźnika, więc sprawdź je przed wyjazdem.

Dojście piesze

Od parkingu przy drodze wchodzi się od razu na wyznaczony szlak w rezerwacie. Z zamku Kamieniec w Odrzykoniu dojście czerwonym szlakiem zajmuje około 30 minut (ok. 2 km), a czarny szlak prowadzi dalej przez Czarnorzeki na Suchą Górę (591 m), najwyższy szczyt parku.

Polecany czas zwiedzania

⚡
Krótka wizyta
1 godzina

Spacer wyznaczonym szlakiem między ostańcami od parkingu przy drodze 991.

⏳
Średnia wizyta
2,5–3 godziny

Prządki i ruiny zamku Kamieniec w Odrzykoniu połączone czerwonym szlakiem.

📅
Cały dzień
4–5 godzin

Zamek Kamieniec, Prządki i czarnym szlakiem przez Czarnorzeki na Suchą Górę.

Często zadawane pytania

Czy w rezerwacie Prządki można się wspinać?
Nie. Wspinaczka w rezerwacie Prządki im. prof. Henryka Świdzińskiego jest zakazana. Po masowym napływie wspinaczy w latach 90. wojewoda krośnieński skierował sprawę niszczenia skał do prokuratury, a nielegalnie osadzone ringi i spity leśnicy usunęli na własny koszt. Nadleśnictwo Kołaczyce zapowiadało, że nie będzie tolerować wspinania w rezerwacie, sprawców naruszeń przekazywano policji, a za złamanie zakazów grozi mandat. Legalną alternatywą są skałki czarnorzeckie w okolicznych lasach poza rezerwatem, m.in. Sokoli Grzbiet, Strzelnica i Przełom Marcinka, gdzie w 2020 roku wymieniono ponad 300 ringów. Wyłączony ze wspinania jest też pomnik przyrody Sokolec.
Jak wysokie są skały w rezerwacie Prządki?
Ostańce osiągają ponad 20 metrów wysokości. Najwyższa skała w grupie Prządki-Matki ma według regionalnego portalu turystycznego około 18 metrów wysokości przy 30 metrach długości, a pojedyncze maczugowate filary przekraczają 20 metrów. Najwyżej położony punkt rezerwatu leży na wysokości 520 m n.p.m. Skały zbudowane są z gruboławicowego piaskowca ciężkowickiego, którego pakiet ma w tym miejscu około 70 metrów miąższości. Wietrzeje on wolniej niż sąsiednie warstwy, dlatego po rozmyciu otoczenia na grzbiecie zostały samotne ostańce, częściowo w kształcie grzybów skalnych.
Skąd wzięła się nazwa Prządki?
Nazwa pochodzi od legendy. Według wersji przytaczanej przez Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych trzy dziewczęta z Korczyny, słynnej niegdyś z wyrobów płóciennych, kochały się w tym samym młodzieńcu i umówiły się, że poślubi go ta, która najszybciej i najpiękniej uprzędzie nici na suknię ślubną. Pracowały również w święto, ukryte na górze oddalonej o 3 km od wsi, a gdy zadzwonił kościelny dzwon, zamieniły się w głazy. W innej wersji to córki, które przędły len w Niedzielę Wielkanocną, przeklęte razem z matką. Stąd nazwy skał: Prządka-Matka i Prządka-Baba, a obok nich Herszt i Zbój Madej.
Czy wstęp do rezerwatu Prządki jest płatny?
Nie. Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny i możliwy przez cały rok — nie ma tu kas ani godzin otwarcia. Bezpłatny jest także mały parking przy wejściu, mieszczący około 20 samochodów; w letnie weekendy szybko się zapełnia, a około 500 metrów wcześniej, w Czarnorzekach, działa parking płatny. Trzeba pamiętać o zasadach rezerwatu: poruszać się wolno tylko po szlaku wyznaczonym przez RDOŚ w Rzeszowie i gminę Korczyna, nie wolno wchodzić na skały, wspinać się ani zostawiać napisów. Płatne jest natomiast zwiedzanie pobliskich ruin zamku Kamieniec w Odrzykoniu.
Ile czasu potrzeba na zwiedzenie Prządek?
Sam rezerwat jest niewielki — ma około 13 hektarów — więc spokojny spacer szlakiem między ostańcami zajmuje około godziny, a z dłuższymi postojami i fotografowaniem do dwóch godzin. Większość odwiedzających łączy Prządki z ruinami zamku Kamieniec w Odrzykoniu, oddalonymi o około 2 km: dojście czerwonym szlakiem zajmuje około 30 minut w jedną stronę, a zwiedzanie zamku kolejne 30–45 minut. Całość to dobra półdniowa wycieczka. Kto ma więcej czasu, może pójść czarnym szlakiem przez Czarnorzeki na Suchą Górę (591 m), najwyższy szczyt Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego.
Z jakiej skały są zbudowane Prządki?
Prządki zbudowane są z piaskowca ciężkowickiego — gruboławicowego, miejscami zlepieńcowego, szarożółtego piaskowca o spoiwie ilastym, rzadziej ilasto-wapnistym. Powstał on na przełomie paleocenu i eocenu z grawitacyjnych spływów osadów na dnie Oceanu Tetydy; Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych datuje go na dolny eocen. To ten sam rodzaj skały, który buduje Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach. Charakterystyczne bruzdy, zagłębienia i drobne struktury komórkowe na powierzchni ostańców to efekt wietrzenia mrozowego, spękań tektonicznych i różnej odporności spoiwa. Między Korczyną a Węglówką występuje ponad 20 nasuniętych na siebie warstw skalnych.
Czy Prządki są bezpieczne dla dzieci?
Tak, jeśli trzyma się wyznaczonego szlaku. Ścieżka między skałami jest krótka, ale wąska, z korzeniami i kamieniami, a po deszczu bywa śliska, dlatego przydają się pełne buty. Najważniejsza zasada to zakaz wchodzenia na skały — RDOŚ w Rzeszowie odnotowała w rezerwacie dwa poważne wypadki upadku ze skały, a miękki piaskowiec potrafi się kruszyć, czego przykładem jest okno skalne pęknięte w 2018 roku. Uwagi wymaga też samo wejście, bo rezerwat sąsiaduje bezpośrednio z ruchliwą drogą wojewódzką nr 991. Przy szlaku działa niewielki punkt gastronomiczny.

Atrakcje w pobliżu