groty nagórzyckie podziemna trasa kopalnia piasku Tomaszów Mazowiecki zabytek techniki zwiedzanie z przewodnikiem

Groty Nagórzyckie w Tomaszowie Mazowieckim

Co wyróżnia to miejsce

Sztuczne wyrobiska drążone od końca XVIII wieku
Trasa 160 m oświetlonych chodników pod ziemią
Sala Królewska: 30 x 25 m przy 3 m wysokości
Stała temperatura 9-10°C przez cały rok
Zwiedzanie z przewodnikiem w cenie biletu
Legenda o zbóju Madeju opowiadana na trasie
Wstęp płatny Wewnątrz budynku

Dla kogo

Opis

Groty Nagórzyckie to nie jaskinie w potocznym sensie tego słowa. Nie powstały w wyniku procesów krasowych ani działania wody — wydrążyli je ludzie, łopatą i kilofem, po to żeby wydobyć piasek. Formalnie są więc sztucznymi wyrobiskami, pozostałością po kopalni piasku kwarcowego, i to jest kluczowa informacja, bo wyjaśnia zarówno ich wygląd, jak i to, dlaczego korytarze są miejscami zaskakująco regularne, a miejscami zupełnie chaotyczne.

Kopalnia, która pracowała dla hut szkła

Piasek wydobywano tutaj od końca XVIII do początku XX wieku. Początkowo szedł na potrzeby lokalne, budowlane i gospodarcze. Z czasem odbiorcą stały się okoliczne huty szkła, dla których liczyła się nie ilość, lecz jakość surowca: piasek kwarcowy o wysokiej czystości, dobrze wysortowany, nadający się do wytopu. Górnicy nie schodzili głęboko — drążyli poziomo w głąb wzgórza, zostawiając filary z nienaruszonego materiału, żeby strop się nie zawalił. Stąd charakterystyczny układ komór i przewężeń.

Skala tej roboty jest większa, niż sugeruje trasa turystyczna. Łączna rozciągłość pozioma wszystkich znanych wyrobisk sięga 3720 metrów, najdłuższa z grot ma około 120 metrów, a największa komora, nazywana Salą Królewską, mierzy 30 metrów długości, 25 metrów szerokości i 3 metry wysokości. Dla porównania: udostępniona zwiedzającym trasa to około 160 metrów. Zwiedza się więc ułamek podziemi — tę część, którą dało się bezpiecznie zabezpieczyć i oświetlić.

Od zapomnianego wyrobiska do obiektu turystycznego

Przez większość XX wieku wyrobiska były po prostu dziurą w ziemi na obrzeżach miasta: niebezpieczną, nieoświetloną i niekontrolowaną. Zmieniło to dopiero przedsięwzięcie zabezpieczające, rozpoczęte w czerwcu 2010 roku ze wsparciem środków unijnych. Prace objęły wzmocnienie stropów, wykonanie oświetlenia, budowę ciągów komunikacyjnych i pawilonu administracyjno-wystawienniczego przy wejściu. Dla zwiedzających Groty otwarto na początku 2012 roku.

Efektem są dwa równoległe, oświetlone chodniki, którymi prowadzi trasa, oraz dostosowanie obiektu do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Obiekt prowadzi Miejskie Centrum Kultury w Tomaszowie Mazowieckim — ta sama instytucja, w której strukturze działa Skansen Rzeki Pilicy przy rezerwacie Niebieskie Źródła.

Jak wygląda zwiedzanie

Do grot wchodzi się wyłącznie z przewodnikiem, w grupach liczących do 30 osób. Wejścia odbywają się o wyznaczonych godzinach, a przewodnik opowiada o technice wydobycia, historii kopalni, geologii złoża i miejscowych legendach — z najbardziej znaną, wiążącą to miejsce ze zbójem Madejem. Sam obchód trwa około 30–40 minut, więc wliczając kolejkę do kasy i pawilon przy wejściu, na całość wypada zarezerwować godzinę.

To, co odróżnia Groty od typowych jaskiń udostępnionych turystycznie, to faktura ścian. Zamiast nacieków i stalaktytów widać ślady narzędzi, warstwy piaskowca o różnych odcieniach i regularne filary pozostawione przez górników. Kto przychodzi po naciekowe formy, będzie rozczarowany. Kto przychodzi po historię przemysłu i po prostą, czytelną lekcję o tym, jak wyglądała praca pod ziemią przed epoką maszyn, dostaje dokładnie to.

Warunki pod ziemią: 9-10°C i wysoka wilgotność

Wewnątrz przez cały rok utrzymuje się temperatura około 9–10°C przy wilgotności 65–85%. To ma bardzo konkretne konsekwencje, o których część odwiedzających dowiaduje się dopiero po wejściu:

  • w lipcowe popołudnie różnica między powierzchnią a wnętrzem sięga dwudziestu stopni — bluza albo lekka kurtka jest potrzebna także latem
  • przy takiej wilgotności okulary i obiektywy aparatów zachodzą mgłą zaraz po wejściu i potrzebują kilku minut, żeby się wyrównać
  • nawierzchnia chodników bywa wilgotna, więc obuwie z bieżnikiem sprawdza się lepiej niż sandały czy gładka podeszwa
  • osoby wrażliwe na zamknięte przestrzenie powinny wziąć pod uwagę, że część trasy prowadzi niskimi przewężeniami między komorami

Bilety, godziny i ograniczenia

Cennik obowiązujący od 1 marca 2026 roku przewiduje bilet normalny 26 zł i ulgowy 18 zł (uczniowie i studenci, seniorzy, osoby z niepełnosprawnością wraz z opiekunem). Bilet rodzinny w wariancie 2+2 kosztuje 72 zł, a posiadacze Karty Dużej Rodziny, Karty Seniora Województwa Łódzkiego oraz Karty Tomaszowianina płacą 16 zł. Grupa szkolna do 25 osób to 100 zł, dzieci do 4. roku życia wchodzą bezpłatnie, a warsztaty kosztują 20–30 zł. Grupy zorganizowane liczące co najmniej 20 osób dostają 10% zniżki. Cena biletu obejmuje usługę przewodnika — nie dopłaca się za nią osobno.

Godziny otwarcia zmieniają się trzy razy w roku, a obiekt jest nieczynny w poniedziałki:

  • 1 kwietnia – 30 czerwca oraz 1–30 września: wtorek–niedziela 9:00–17:00, kasa czynna do 16:30
  • 1 lipca – 31 sierpnia: wtorek–niedziela 10:00–18:00, kasa czynna do 17:30
  • 1 października – 31 marca: wtorek–niedziela 9:00–16:00, kasa czynna do 15:30

Warto zwrócić uwagę na dwa szczegóły, które łatwo przeoczyć. Po pierwsze, kasa zamyka się pół godziny przed obiektem — przyjazd kwadrans przed zamknięciem oznacza, że biletu już się nie kupi. Po drugie, kasa ma w ciągu dnia krótkie przerwy techniczne, notowane w godzinach 12:10–12:25 i 15:10–15:25, co przy dużym ruchu potrafi wydłużyć oczekiwanie.

Czego tu nie ma: rozbudowanej ekspozycji muzealnej, restauracji ani atrakcji na kilka godzin. Groty są punktową atrakcją — świetną jako element większego planu na Tomaszów, słabą jako jedyny cel dalekiego wyjazdu. Naturalnym uzupełnieniem jest rezerwat Niebieskie Źródła po drugiej stronie miasta, prowadzony przez tę samą instytucję kultury.

Praktyczne uwagi przed wizytą

Limit 30 osób w grupie i wejścia o wyznaczonych godzinach oznaczają, że w wakacje, długie weekendy i ferie rezerwacja online jest realną oszczędnością czasu, a nie formalnością. Bilety w systemie sprzedaży internetowej rozdzielane są na konkretne godziny wejść, więc kupując z wyprzedzeniem, ma się pewność miejsca w grupie.

Obiekt deklaruje dostosowanie do potrzeb osób z niepełnosprawnościami — dwa równoległe chodniki, oświetlenie i utwardzona nawierzchnia to podstawa tego dostosowania. Przy planowaniu wizyty z małym dzieckiem trzeba pamiętać, że pod ziemią jest chłodno i wilgotno; dzieci do 4 lat wchodzą bezpłatnie, ale nie każde wytrzyma czterdzieści minut w takich warunkach. Kontakt telefoniczny do obiektu to 44 710 05 32 oraz 723 58 56 56.

Przydatne wskazówki

Pod ziemią jest 9-10°C przez cały rok — bluza lub lekka kurtka jest potrzebna także w lipcu.
Kasa zamyka się pół godziny przed obiektem. Przyjazd kwadrans przed zamknięciem oznacza brak biletu.
Kasa ma krótkie przerwy techniczne około 12:10-12:25 i 15:10-15:25 — przy dużym ruchu wydłuża to kolejkę.
W wakacje i długie weekendy rezerwuj bilet online na konkretną godzinę: grupy liczą maksymalnie 30 osób.
Wilgotność sięga 85% — okulary i obiektywy zachodzą mgłą zaraz po wejściu i potrzebują kilku minut.
Obiekt jest nieczynny w poniedziałki przez cały rok, niezależnie od sezonu.
Nawierzchnia bywa wilgotna; buty z bieżnikiem sprawdzają się lepiej niż sandały.
Zwiedzanie trwa 30-40 minut. To atrakcja punktowa — warto połączyć ją z rezerwatem Niebieskie Źródła.
Dzieci do 4 lat wchodzą bezpłatnie, ale chłód i wilgoć nie każdemu maluchowi odpowiadają.
Nie ma tu nacieków ani stalaktytów — to kopalnia, a nie jaskinia krasowa. Warto wiedzieć przed wejściem.

Zdjęcia 5

Lokalizacja

Adres: Pod Grotami 2/6

Wyznacz trasę

Dojazd

Lokalizacja i punkt startowy

Groty leżą w Nagórzycach, w południowo-zachodniej części Tomaszowa Mazowieckiego, przy ulicy Pod Grotami 2/6. Punktem startowym jest pawilon administracyjno-wystawienniczy przy wejściu — tam mieści się kasa i tam formują się grupy przed wejściem pod ziemię. Wejścia do wyrobisk nie da się znaleźć samodzielnie z pominięciem pawilonu: obiekt zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem.

Samochodem

Najprostszy dojazd prowadzi od drogi ekspresowej S8: należy zjechać na Tomaszów Mazowiecki i kierować się w stronę centrum ulicą Jana Pawła II, czyli drogą powiatową nr 4327E, a następnie za oznakowaniem do Grot Nagórzyckich. Tomaszów leży też na skrzyżowaniu dróg krajowych nr 48 i 74, więc dojazd z Piotrkowa Trybunalskiego, Opoczna czy Rawy Mazowieckiej jest bezproblemowy. Z Łodzi trwa to około godziny, z Warszawy około półtorej. Ulica Pod Grotami to boczna, spokojna droga dojazdowa — ostatni odcinek prowadzi się już wyłącznie oznakowaniem lokalnym.

Parking

Przy obiekcie działa bezpłatny parking dla odwiedzających, zlokalizowany bezpośrednio przy pawilonie wejściowym. W dni powszednie poza sezonem miejsc jest pod dostatkiem; w wakacje i długie weekendy, przy pełnym obłożeniu wejść co pół godziny, bywa ciasno, zwłaszcza gdy w tym samym czasie przyjeżdża autokar z grupą szkolną. Przyjazd na pierwsze lub ostatnie wejście dnia zwykle rozwiązuje problem.

Komunikacja publiczna

Tomaszów Mazowiecki ma stację kolejową na linii Koluszki – Skarżysko-Kamienna, z regularnymi połączeniami między innymi z Łodzią. Z dworca kolejowego oraz z placu Tadeusza Kościuszki w centrum miasta do Grot dojeżdża autobus miejski linii 2. To podstawowe i w praktyce jedyne wygodne połączenie komunikacją miejską. Częstotliwość kursów jest typowa dla miasta tej wielkości i wyraźnie rzadsza w weekendy, więc godzinę powrotu warto sprawdzić przed wejściem pod ziemię — obchód trwa 30–40 minut i po wyjściu nie ma już czasu na improwizację.

Dojście piesze i rowerem

Od parkingu do kasy w pawilonie jest kilkadziesiąt metrów po utwardzonej nawierzchni, bez podejść. Do obiektu prowadzi także asfaltowa ścieżka rowerowa, co czyni rower sensowną opcją w obrębie miasta — zwłaszcza że Groty i rezerwat Niebieskie Źródła leżą po przeciwnych stronach Tomaszowa i połączenie ich jednym wyjazdem rowerowym jest realne. Trasa pod ziemią liczy około 160 metrów i prowadzi dwoma równoległymi, oświetlonymi chodnikami o utwardzonej nawierzchni; obiekt deklaruje dostosowanie do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Nawierzchnia bywa wilgotna przy wilgotności sięgającej 85%, więc obuwie z bieżnikiem sprawdza się lepiej niż gładka podeszwa.

Często zadawane pytania

Ile kosztują bilety do Grot Nagórzyckich?
Zgodnie z cennikiem obowiązującym od 1 marca 2026 roku bilet normalny kosztuje 26 zł, a ulgowy 18 zł — ulga przysługuje uczniom i studentom, seniorom oraz osobom z niepełnosprawnością wraz z opiekunem. Bilet rodzinny w wariancie dwoje dorosłych i dwoje dzieci do 18 lat to 72 zł. Posiadacze Karty Dużej Rodziny, Karty Seniora Województwa Łódzkiego i Karty Tomaszowianina płacą 16 zł. Grupa szkolna licząca do 25 osób kupuje bilet zbiorczy za 100 zł, a dzieci do czwartego roku życia wchodzą bezpłatnie. Warsztaty kosztują dodatkowo 20-30 zł. Grupom zorganizowanym od 20 osób przysługuje 10% zniżki. Usługa przewodnika jest wliczona w cenę biletu.
Czy Groty Nagórzyckie to naturalne jaskinie?
Nie. To sztuczne wyrobiska, czyli podziemia wykonane ręcznie przez ludzi w celu wydobycia piasku kwarcowego. Eksploatacja trwała od końca XVIII do początku XX wieku — początkowo surowiec szedł na potrzeby lokalne i budowlane, później głównym odbiorcą stały się okoliczne huty szkła, dla których liczyła się czystość piasku. Górnicy drążyli poziomo w głąb wzgórza, pozostawiając filary z nienaruszonego materiału, żeby podeprzeć strop. Dlatego we wnętrzu nie zobaczy się stalaktytów, stalagmitów ani innych form naciekowych typowych dla jaskiń krasowych. Widać za to ślady narzędzi na ścianach, warstwy piaskowca w różnych odcieniach i regularny układ komór oddzielonych filarami.
Jak ciepło ubrać się na zwiedzanie grot?
Wewnątrz przez cały rok utrzymuje się temperatura około 9-10°C przy wilgotności 65-85%. Oznacza to, że latem różnica między powierzchnią a wnętrzem potrafi sięgnąć dwudziestu stopni, więc bluza albo lekka kurtka jest potrzebna również w lipcu i sierpniu — to najczęściej popełniany błąd odwiedzających, którzy przyjeżdżają w upalny dzień w samym T-shircie. Zimą sytuacja jest odwrotna: pod ziemią bywa cieplej niż na zewnątrz. Przydają się też buty z bieżnikiem, bo nawierzchnia chodników przy tak wysokiej wilgotności bywa mokra. Osoby noszące okulary powinny liczyć się z tym, że szkła zajdą mgłą zaraz po wejściu i wyrównają się dopiero po kilku minutach.
Ile trwa zwiedzanie i czy trzeba rezerwować bilet?
Sam obchód podziemi zajmuje około 30-40 minut, a wliczając kolejkę do kasy i pawilon przy wejściu warto zarezerwować sobie na całość mniej więcej godzinę. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, w grupach liczących do 30 osób, a wejścia mają wyznaczone godziny — w praktyce co pół godziny. Ten limit sprawia, że w wakacje, ferie i długie weekendy rezerwacja online jest realną oszczędnością czasu, a nie formalnością: bilety w sprzedaży internetowej przypisane są do konkretnych godzin wejść, więc kupując z wyprzedzeniem, ma się pewność miejsca w grupie. Poza sezonem, w dzień powszedni, zwykle wystarczy przyjechać i kupić bilet w kasie.
W jakich godzinach czynne są Groty Nagórzyckie?
Godziny zmieniają się trzykrotnie w ciągu roku, a obiekt jest nieczynny w poniedziałki. Od 1 kwietnia do 30 czerwca oraz przez cały wrzesień groty przyjmują zwiedzających od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00-17:00, przy czym kasa działa do 16:30. W szczycie sezonu, od 1 lipca do 31 sierpnia, obowiązują godziny 10:00-18:00 z kasą czynną do 17:30. W okresie od 1 października do 31 marca obiekt jest otwarty 9:00-16:00, a kasa do 15:30. Kluczowa zasada praktyczna: kasa zamyka się pół godziny przed obiektem, więc przyjazd kwadrans przed zamknięciem oznacza, że biletu już się nie kupi. Kasa robi też krótkie przerwy techniczne w okolicach 12:10-12:25 i 15:10-15:25.
Czy Groty są dostępne dla osób z niepełnosprawnościami i dla dzieci?
Obiekt deklaruje dostosowanie do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Trasa prowadzi dwoma równoległymi, oświetlonymi chodnikami o utwardzonej nawierzchni, a udostępniony odcinek liczy około 160 metrów, więc dystans nie jest duży. Ulga przysługuje osobom z niepełnosprawnością wraz z opiekunem. Dzieci do czwartego roku życia wchodzą bezpłatnie, a grupy szkolne mają osobny bilet zbiorczy. Trzeba jednak wziąć poprawkę na warunki: chłód rzędu 9-10°C, wysoka wilgotność i miejscami niskie przewężenia między komorami nie każdemu małemu dziecku odpowiadają, a osoby wrażliwe na zamknięte przestrzenie powinny to uwzględnić przy planowaniu wizyty.
Jak długie są całe podziemia i ile z nich się zwiedza?
Skala wyrobisk jest znacznie większa niż to, co widzi zwiedzający. Łączna rozciągłość pozioma wszystkich znanych korytarzy sięga 3720 metrów, najdłuższa pojedyncza grota mierzy około 120 metrów, a największa komora, nazywana Salą Królewską, ma 30 metrów długości, 25 metrów szerokości i 3 metry wysokości. Turystycznie udostępniono około 160 metrów — czyli ułamek całości, tę część, którą po pracach zabezpieczających rozpoczętych w czerwcu 2010 roku dało się bezpiecznie wzmocnić, oświetlić i wyposażyć w ciągi komunikacyjne. Groty otwarto dla zwiedzających na początku 2012 roku. Pozostałe wyrobiska nie są udostępnione i wejście do nich nie jest możliwe.
Co jeszcze warto zobaczyć w Tomaszowie przy okazji wizyty w Grotach?
Groty Nagórzyckie są atrakcją punktową — zwiedzanie trwa 30-40 minut, więc jako jedyny cel dalekiego wyjazdu wypadają słabo, ale świetnie sprawdzają się jako element większego planu na miasto. Naturalnym uzupełnieniem jest rezerwat przyrody Niebieskie Źródła po przeciwnej stronie Tomaszowa, z krasowymi wywierzyskami o turkusowej barwie wody, ścieżką dydaktyczną i bezpłatnym wstępem przez całą dobę. Tuż przy nim, przy ulicy Modrzewskiego, działa Skansen Rzeki Pilicy. Obydwa obiekty — Groty i Skansen — prowadzone są przez Miejskie Centrum Kultury w Tomaszowie Mazowieckim. Groty i rezerwat łączy też asfaltowa ścieżka rowerowa, więc połączenie ich jednym wyjazdem na rowerze jest jak najbardziej realne.

Atrakcje w pobliżu

Rezerwat przyrody Niebieskie Źródła w Tomaszowie Mazowieckim
2,6 km

Rezerwat przyrody Niebieskie Źródła w Tomaszowie Mazowieckim

Rezerwat krajobrazowy o powierzchni 28,70 ha na prawym brzegu Pilicy, w granicach Tomaszowa Mazowieckiego. Chroni pulsujące źródła krasowe, których woda ma wyraźnie niebiesko-zielone zabarwienie, oraz siedliska ptaków wodnych. Przez teren biegnie ścieżka dydaktyczna z tablicami i pomostami. Wstęp jest bezpłatny i możliwy przez całą dobę, a parking dzieli się ze Skansenem Rzeki Pilicy po drugiej stronie ulicy.

Tomaszów Mazowiecki
Księży Młyn w Łodzi
45,3 km

Księży Młyn w Łodzi

Osiedle przyfabryczne zbudowane przez Karola Scheiblera po 1870 r. wokół przędzalni bawełny o długości 207 m – największej w Łodzi. Między famułami z czerwonej cegły stoją dawna szkoła, remiza, szpital fabryczny i konsum, a obok Pałac Herbsta. Od 2015 r. Pomnik Historii. Po rewitalizacji zakończonej w 2024 r. działają tu pracownie artystów i lokale, a po ulicach można spacerować bezpłatnie.

Łódź
EC1 Łódź – Miasto Kultury (Centrum Nauki i Techniki, Planetarium EC1)
46,9 km

EC1 Łódź – Miasto Kultury (Centrum Nauki i Techniki, Planetarium EC1)

Kompleks kulturalny w budynkach elektrowni Łódzkiej, uruchomionej w 1907 roku i wygaszonej w 2000. Po rewitalizacji z lat 2008-2015 mieści dwie główne atrakcje: Centrum Nauki i Techniki z ponad 150 stanowiskami na blisko 8500 m² ekspozycji oraz Planetarium EC1 ze sferycznym ekranem o średnicy 14 metrów i 110 fotelami. To dwie osobne instytucje z osobnymi biletami, w dwóch różnych budynkach.

Łódź
Ulica Piotrkowska w Łodzi
47,4 km

Ulica Piotrkowska w Łodzi

Główna oś Łodzi: prosta ulica o długości około 4,2 km, biegnąca z północy na południe od placu Wolności do placu Niepodległości. Powstała z dawnego traktu do Piotrkowa Trybunalskiego, a nazwę nosi od 1823 roku. Środkowy odcinek jest deptakiem z Aleją Gwiazd, Pomnikiem Łodzian Przełomu Tysiącleci i kamienicami fabrykantów. Wstęp bezpłatny, ulica dostępna o każdej porze.

Łódź
Manufaktura w Łodzi
48,9 km

Manufaktura w Łodzi

Największy w Polsce przykład udanej rewitalizacji zespołu fabrycznego. Na 27 hektarach dawnych zakładów bawełnianych Izraela Poznańskiego, działających od 1871 roku do 1997, powstało w 2006 roku miejsce łączące funkcje handlowe, kulturalne i rozrywkowe. Zachowano ceglaną architekturę neoromańską, a w jej wnętrzach mieszczą się Muzeum Fabryki, oddział Muzeum Sztuki, Experymentarium i kino. Pośrodku rozciąga się rynek o powierzchni 3,5 hektara.

Łódź