Ostrów Tumski we Wrocławiu
Co wyróżnia to miejsce
Dla kogo
Opis
Gród z X wieku na wyspie, której już nie ma
Ostrów Tumski to najstarsza część Wrocławia. Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z X wieku, kiedy nad Odrą powstał drewniany gród. W XI i XII wieku pojawiły się tu pierwsze budowle kamienne i murowane, a w XIII wieku piastowscy władcy rozbudowali zamek w rejonie dzisiejszej ul. św. Marcina – jego pozostałością jest gotycki kościół św. Marcina. Gdy około sto lat później książęta przenieśli się do nowej rezydencji na lewym brzegu Odry, zamek stracił znaczenie i na przełomie XV i XVI wieku został rozebrany. Ostrów przeszedł w ręce władz kościelnych i przez wieki rządził się własnym prawem – był nawet azylem dla przestępców ze świeckiej części miasta.
Nazwa przypomina, że była to wyspa u ujścia Oławy do Odry. Odnogi rzeki od wschodu i północy zasypano na początku XIX wieku – płynęły tam, gdzie dziś biegną ulice Wyszyńskiego, Sienkiewicza i Mieszka I. Pozostałością dawnych wód są stawy przy seminarium duchownym i w Ogrodzie Botanicznym. W 1945 roku, podczas oblężenia Festung Breslau, Ostrów został niemal doszczętnie zniszczony, a to, co widać dziś, jest w dużej części efektem powojennej odbudowy. Uwaga dla szukających w sieci: to inny obiekt niż Ostrów Tumski w Poznaniu.
Archikatedra św. Jana Chrzciciela
Dominantą wyspy jest gotycka archikatedra św. Jana Chrzciciela – czwarta świątynia w tym miejscu, datowana przez historyków na przełom XIII i XIV wieku. Ma 98 m długości i 21 kaplic. W 1540 roku pożar zniszczył dach, dzwony i hełm wieży, który odbudowano w stylu renesansowym; w XVII wieku dobudowano barokowe kaplice, a w XIX wieku zachodnią fasadę i wejście przebudowano w duchu neogotyku. W 1945 roku zniszczeniu uległo około 70 procent kościoła, w tym sklepienia nawy, dach, hełmy wież, organy i większość obrazów. Odbudowa trwała do 1951 roku, a nowe hełmy wież stanęły dopiero w latach 90.
We wnętrzu warto odszukać srebrny ołtarz biskupa Andreasa Jerina z 1591 roku, który kosztował 10 tys. talarów. W 1917 roku w katedrze znaleziono macewę z cmentarza żydowskiego – nagrobek Dawida, prawdopodobnie kantora, zmarłego w sierpniu 1203 roku. Dzisiejsze organy katedry wykorzystują część instrumentu firmy Sauer zbudowanego w 1913 roku dla Hali Stulecia. Na zewnątrz, na ścianie południowej wieży, widać wykutą twarz przerażonego mężczyzny, którą legenda łączy ze zbójnikiem, a zakochani według innej opowieści głaszczą lwa przy wejściu. Wnętrze katedry zwiedza się bezpłatnie, ale wyłącznie poza godzinami nabożeństw.
Taras widokowy na wieży katedry
Wieża ma 91 m, a taras widokowy leży na wysokości około 75 m. Na górę można wejść schodami albo wjechać windą, co czyni go jednym z wygodniejszych punktów widokowych w centrum. Według miejskiego portalu wroclaw.pl taras jest czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 10:00–17:00, a w niedziele 14:00–16:00. Bilet kosztuje 25 zł normalny, 20 zł ulgowy i 35 zł rodzinny dla dwojga dorosłych z dzieckiem (ceny z 2025 roku, przed wizytą warto je potwierdzić na miejscu).
Dostęp zależy od pogody – przy silnym wietrze i oblodzeniu taras bywa zamknięty, co zimą zdarza się częściej niż latem. W grudniu słońce zachodzi przed 16:00, więc kto chce zobaczyć z góry panoramę z dachami Starego Miasta i Odrą w świetle dnia, powinien wejść na wieżę wczesnym popołudniem. Przy mroźnej, przejrzystej pogodzie widoczność bywa za to lepsza niż w letnim upale.
Latarnik i gazowe latarnie – zimowy rytuał Ostrowa
Najbardziej charakterystycznym zimowym obrazem Ostrowa jest latarnik w czarnym cylindrze i pelerynie z herbem miasta, który codziennie ręcznie zapala i gasi gazowe latarnie. Pierwsze lampy gazowe we Wrocławiu rozbłysły w 1847 roku; po wojnie na Ostrowie zachowało się ich niewiele i odbudowano je w latach 90. Dziś jest ich blisko sto – miasto podaje liczbę 98. Od ponad 16 lat funkcję pełni Robert Molendo, a w weekendy i święta zastępuje go dwóch zmienników. Utrzymanie sieci miasto zleca w przetargu; od kilkunastu lat zajmuje się nią wrocławska firma Gaz Technik, a roczny koszt obsługi i konserwacji sięga blisko 400 tys. zł.
Zimą to doskonała pora, żeby go zobaczyć: obchód zaczyna się około 15:20, gdy zapada zmrok, a nie przed 21:00 jak latem. Latarnik startuje z placu Katedralnego – najpierw dwie lampy za katedrą, potem dwie przed nią i dalej okoliczne uliczki. Cała trasa zajmuje ponad godzinę, a rano, około 6:20, latarnie są gaszone. Dokładny harmonogram, zależny od pory zachodu słońca, publikuje Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta. Za latarnikiem regularnie idą grupy turystów z telefonami, więc przy placu Katedralnym o zmierzchu bywa tłoczno – spokojniej jest w bocznych uliczkach przy końcu obchodu. Latarnie na samym Moście Tumskim są od 2020 roku elektryczne, stylizowane na przedwojenne – gazowe przeniesiono w inne miejsca wyspy.
Most Tumski, kościoły i Brama Kluskowa
Na Ostrów prowadzi od strony Wyspy Piasek Most Tumski. Drewniane przeprawy stały tu od wieków – w 1423 roku jedna z nich załamała się podczas procesji. Obecny stalowy, nitowany most zbudowano w 1889 roku; do 1945 roku nosił nazwę most Katedralny, a w 1976 roku trafił do rejestru zabytków. Przez kilkanaście lat zakochani wieszali na nim kłódki – przed remontem usunięto ich około 17 ton i dziś wieszanie jest zabronione. Pamiątki zostawia się na barierkach bulwaru Włostowica i przy pomniku kardynała Kominka. Po drodze przez wyspę mija się kolejne zabytki:
- kolegiata św. Krzyża i kościół św. Bartłomieja – XIII-wieczna budowla z dwoma kościołami ułożonymi na dwóch kondygnacjach,
- kościół św. Idziego – późnoromańska świątynia z początku XIII wieku,
- pomnik św. Jana Nepomucena – pamiątka czeskiego panowania na Śląsku,
- Brama Kluskowa – z legendą o garnku klusek, z którego jedna uciekła na szczyt bramy,
- Pałac Arcybiskupi, gmach seminarium duchownego i Papieski Wydział Teologiczny, za którym leży ogród z widokiem na Odrę i gmach Muzeum Narodowego.
Kilka faktów pomaga ułożyć te budynki w czasie. Pierwszą katedrę wzniesiono tu na początku XI wieku w miejscu wcześniejszego, niewielkiego kościoła, a wschodnia część wyspy należała do biskupa wrocławskiego. Kościół św. Idziego uchodzi za najstarszą zachowaną budowlę Ostrowa – mijając go w drodze z placu Katedralnego, łatwo przeoczyć ten skromny, ceglany budynek. W latach 1503–1538 scholastykiem kolegiaty św. Krzyża był Mikołaj Kopernik – mało kto o tym wie, przechodząc obok dwupoziomowej bryły kolegiaty. Na wyspie stoją też kościół św. Piotra i Pawła z figurą św. Piotra, pomnik papieża Jana XXIII oraz zachowane fragmenty murów dawnego zamku.
Ostrów Tumski zimą – praktyka i ograniczenia
Teren jest otwarty całą dobę i bezpłatny, więc zimowy wieczór na Ostrowie nie wymaga planowania biletów. Na spacer po wyspie z wejściem do katedry wystarczy godzina do półtorej; z tarasem i obserwowaniem latarnika – dwie, trzy. Uliczki są wyłożone kostką i brukiem, który przy mrozie i mokrym śniegu robi się śliski – zimą potrzebne są buty z dobrą podeszwą, a wózek dziecięcy przejedzie, choć z trudem. Wnętrza kościołów są otwarte dla turystów tylko poza nabożeństwami, a w okresie świątecznym liturgii jest więcej, więc okna na zwiedzanie bywają krótsze. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego, leżący po północnej stronie wyspy, to osobny obiekt z własnymi godzinami i biletami.
Na samym Ostrowie nie ma dużej bazy gastronomicznej – kilka kawiarni i lokali znajdziesz przy ul. Katedralnej i na sąsiedniej Wyspie Piasek, a więcej na Starym Mieście, około 20 minut pieszo. Ostrów dobrze łączy się w jeden dzień z Rynkiem i Halą Stulecia; zimą najlepiej zostawić go na koniec dnia, by trafić na zapalanie latarni.
Dlaczego warto przyjechać właśnie zimą? Latem latarnik wychodzi przed 21:00, gdy większość turystów kończy już dzień, a zimą zapala latarnie w porze podwieczorku – da się to wpleść w zwykły plan zwiedzania, także z dziećmi. Ciepłe, żółtawe światło gazowych lamp odbija się w mokrym bruku i ceglanych ścianach kościołów, a po 17:00, gdy rozchodzą się grupy, wyspa robi się cicha. Poza feriami i okresem świątecznym mniej jest też zorganizowanych wycieczek, które od wiosny do jesieni wypełniają plac Katedralny w ciągu dnia.
Przydatne wskazówki
Zdjęcia 5
Lokalizacja
Adres: plac Katedralny, Wrocław
Wyznacz trasęDojazd
Lokalizacja i punkt startowy
Ostrów Tumski leży na prawym brzegu Odry, na północny wschód od Starego Miasta. Najlepszym punktem startowym jest plac Katedralny przed archikatedrą – stąd zaczyna obchód latarnik i stąd blisko do wejścia na taras widokowy. Od Rynku dzieli go około 1,5 km.
Samochodem
Ruch kołowy na samej wyspie jest niewielki, a uliczki są wąskie i brukowane. Najprościej dojechać od strony ul. Sienkiewicza, Wyszyńskiego lub Mieszka I – biegną one korytem dawnych, zasypanych na początku XIX wieku odnóg Odry i obiegają wyspę od północy i wschodu. Z centrum jedzie się przez pl. Bema albo od strony Hali Targowej.
Parking
Miejski portal wroclaw.pl wskazuje miejsca parkingowe m.in. na pl. Katedralnym, przy pl. Bema, przy ul. Mieszka I oraz przy Hali Targowej. Miejsc przy samej katedrze jest niewiele i o zmierzchu, gdy przychodzą turyści oglądać latarnika, szybko się zapełniają – pewniej zostawić auto przy Hali Targowej i dojść pieszo przez Wyspę Piasek.
Komunikacja publiczna
Według wroclaw.pl w pobliże Ostrowa dojeżdżają tramwaje m.in. linii 2, 6, 9, 10 i 11 oraz autobusy m.in. 111, 128 i A. Konkretny przystanek i aktualne trasy warto sprawdzić w rozkładzie MPK Wrocław, bo w mieście często trwają prace torowe i objazdy.
Dojście piesze
Ze Starego Miasta idzie się około 20 minut: od Rynku w stronę Uniwersytetu i Hali Targowej, dalej mostem na Wyspę Piasek, a z niej Mostem Tumskim prosto w ul. Katedralną, która prowadzi na plac Katedralny. Most Tumski jest pieszy i wieczorem oświetlony, więc powrót po zmroku nie sprawia kłopotu.
Polecany czas zwiedzania
Spacer od Mostu Tumskiego ul. Katedralną na plac Katedralny, wejście do archikatedry poza nabożeństwami i powrót obok kolegiaty św. Krzyża.
Spacer po wyspie z tarasem widokowym na wieży katedry, kościołem św. Idziego, Bramą Kluskową i pomnikiem św. Jana Nepomucena.
Zimowe popołudnie: taras przy dziennym świetle, zwiedzanie kościołów, a o zmierzchu obchód latarnika zapalającego gazowe latarnie od placu Katedralnego.
Często zadawane pytania
O której godzinie latarnik zapala latarnie na Ostrowie Tumskim zimą?
Czy wejście na Ostrów Tumski jest płatne?
Czy taras widokowy na wieży katedry jest czynny zimą?
Czy na Moście Tumskim można zawiesić kłódkę?
Ile czasu zarezerwować na Ostrów Tumski?
Jak dojechać na Ostrów Tumski i gdzie zaparkować?
Czym różni się Ostrów Tumski we Wrocławiu od Ostrowa Tumskiego w Poznaniu?
Atrakcje w pobliżu
Panorama Racławicka
Monumentalny obraz panoramiczny o wymiarach 15 × 114 m, namalowany w latach 1893–1894 przez zespół Jana Styki i Wojciecha Kossaka. Przedstawia bitwę pod Racławicami z 4 kwietnia 1794 roku. Od 14 czerwca 1985 roku eksponowany w rotundzie przy ul. Purkyniego, jako oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Zwiedza się w 30-minutowych seansach, a bilet daje też wstęp do trzech innych oddziałów muzeum.
WrocławRynek we Wrocławiu
Plac wytyczony około 1232 roku za Henryka Brodatego, o powierzchni 3,64 ha i wymiarach około 205 na 170 metrów, z zabudowanym środkiem — blokiem śródrynkowym. Centralnym obiektem jest późnogotycki Stary Ratusz budowany przez około 250 lat, z zegarem uruchomionym w 1580 roku i wieżą o wysokości 66 metrów. Wstęp na plac jest wolny przez całą dobę; bilety dotyczą tylko wystaw czasowych w ratuszu.
WrocławHydropolis
Centrum wiedzy o wodzie urządzone przez wrocławskie MPWiK w neogotyckim podziemnym zbiorniku wody czystej z końca XIX wieku. Otwarte 5 grudnia 2015 roku, ma siedem stref tematycznych i ponad 70 instalacji multimedialnych, w tym pełnowymiarową replikę batyskafu Trieste, do której można wejść. Zwiedza się samodzielnie przez około 2 godziny, a wejścia są limitowane do 60 osób na każde pół godziny.
WrocławZOO Wrocław i Afrykarium
Ogród zoologiczny na 33 hektarach naprzeciwko Hali Stulecia, otwarty 10 lipca 1865 roku — najstarszy na dzisiejszych ziemiach polskich. Mieszka tu ponad 1100 gatunków i około 12 000 zwierząt. Największym magnesem jest Afrykarium z 2014 roku: hala długa na 160 metrów, w której 15 milionów litrów wody rozdzielono na strefy odpowiadające afrykańskim wybrzeżom i rzekom, z tunelem akrylowym pod zbiornikiem rekinów i płaszczek. Wejście do Afrykarium zawiera się w bilecie do zoo.
WrocławHala Stulecia we Wrocławiu
Żelbetowa hala Maxa Berga otwarta 20 maja 1913 roku na Wystawę Stulecia. Jej kopuła o średnicy 67 m była wtedy największa na świecie, a od 2006 roku obiekt figuruje na liście UNESCO. Zwiedza się ją przez Visitor Centre z wystawą multimedialną i goglami VR, a z biletem łączonym także z trybun pod kopułą. Zimą czynne od wtorku do niedzieli 10:00–17:00, pod dachem i bez letnich tłumów.
WrocławZamek Piastów Śląskich w Brzegu
Zamek w Brzegu, nazywany śląskim Wawelem, przez ponad trzy stulecia był rezydencją Piastów brzeskich. Najcenniejsza jest renesansowa brama z lat 1554–1560 z posągami księcia Jerzego II i Barbary oraz dwoma rzędami popiersi władców Polski i książąt śląskich. W zamku działa Muzeum Piastów Śląskich, a w przyległym kościele św. Jadwigi znajduje się książęca nekropolia z sarkofagami.
Brzeg