szumy nad tanwią rezerwat Nad Tanwią wodospady Roztocze Rebizanty Huta Szumy Susiec

Szumy nad Tanwią – rezerwat przyrody Nad Tanwią

Co wyróżnia to miejsce

24 progi skalne na Tanwi, od 10 do 120 cm wysokości
Rezerwat przyrody utworzony 18 lipca 1958 roku
Pętla ścieżki przyrodniczej o długości około 3 km
Gezy kampanu ze skamieniałościami w korycie rzeki
Starodrzew jodłowy z drzewami wysokimi na 40 m
Wybrane do plebiscytu 7 Cudów Polskiej Natury
Wstęp bezpłatny Na świeżym powietrzu

Dla kogo

Opis

Czym są szumy

Na Roztoczu „szumami” — lokalnie także szypotami, sopotami lub porohami — nazywa się niewielkie wodospady na rzekach, które przecinają krawędź Roztocza. Najbardziej znane są te na Tanwi w okolicy dawnej wsi Rebizanty, dziś Huty Szumy, w gminie Susiec. Według gminy na zakolu rzeki, na odcinku około 400 metrów, jest tu 24 progów skalnych, ułożonych dość regularnie, przeważnie wzdłuż prostych linii. Woda przelewa się przez kolejne stopnie w szerokim na 10–15 metrów, płytkim korycie i to właśnie jej szum słychać, zanim zobaczy się rzekę.

To nie są wodospady w górskim sensie. Pojedyncze progi mają od kilkunastu centymetrów do nieco ponad metra, ale ich liczba, regularność i leśna dolina wokół robią wrażenie — w plebiscycie dziennika „Rzeczpospolita” kaskady na Tanwi zostały wybrane jednym z „7 Cudów Polskiej Natury”. Rezerwat leży w Parku Krajobrazowym Puszczy Solskiej i w obszarach Natura 2000: Puszcza Solska, Uroczyska Puszczy Solskiej oraz Roztocze.

Geologia: gezy sprzed ponad 70 milionów lat

Państwowy Instytut Geologiczny wpisał progi do Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski. Według karty geostanowiska progi są wyerodowane w gezach kampanu górnego — twardych, rdzawożółtych i jasnokremowych skałach krzemionkowych z górnej kredy, ułożonych w ławice grube do 50–60 cm, przedzielone cienkimi wkładkami ilastymi. To grubość ławic decyduje o wysokości stopni: woda łatwo wypłukuje miękkie przewarstwienia, a twarde płyty gezy zostają jako progi. W skałach widać skamieniałości, m.in. małży z rodzaju Inoceramus i jeżowców, na podstawie których ustalono wiek warstw.

PGI wyróżnia cztery sekwencje progów na odcinku między mostem w Rebizantach a ujściem potoku Jeleń. Pięć progów pierwszej sekwencji widać około 700 metrów przed mostem. Druga, sześć progów poniżej mostu, ułożona jest ukośnie do koryta; wychodnie gezy mają tu od 4 do 22,5 metra długości, a stopnie od 10 do 90 cm wysokości. Najbardziej malownicza jest trzecia: ciągnie się na około 350 metrach i liczy 20 niemal regularnych progów o wysokości od 10 do 120 cm, nie licząc bystrzy. Ostatni stopień czwartej sekwencji ma 0,9 m. Ułożenie progów nawiązuje do spękań skały, a cała dolina — do strefy uskoków o przebiegu północny zachód – południowy wschód, wyznaczającej południowo-zachodnią krawędź Roztocza. Rzeka wcina się tu w podłoże na głębokość około 20 metrów, a w podcięciach brzegów wypływają niewielkie źródła o wydajności 3–4 litrów na sekundę.

Rezerwat Nad Tanwią

Rezerwat utworzono zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 18 lipca 1958 roku. Akt powołujący podaje powierzchnię 41,33 ha, dane nadleśnictwa — 47,49 ha. Celem ochrony jest zachowanie w stanie naturalnym krajobrazu dolin Tanwi i Jelenia, porośniętych lasem mieszanym z udziałem jodły na granicy jej zasięgu. Teren należy do Skarbu Państwa i jest w zarządzie Nadleśnictwa Józefów.

W rezerwacie stwierdzono około 40 zespołów roślinnych, w tym stanowiska widłaka jałowcowatego, bzu koralowego i porzeczki alpejskiej. Przy ścieżce rośnie starodrzew jodłowy, w którym niektóre jodły mają około 40 metrów wysokości i ponad 3 metry obwodu. Z rzadkich ptaków występują bocian czarny, pliszka górska i zimorodek. Najwyższym punktem jest wzgórze Kościółek, zwane też Zamczyskiem (246 m n.p.m.), u ujścia Jelenia — z śladami grodziska z VII–IX wieku i miejscem, w którym stała niegdyś drewniana cerkiew bazyliańska.

Gród, cerkiew i przejście Piłsudskiego

Dolina Tanwi to nie tylko przyroda. Wzgórze Kościółek u ujścia Jelenia nosi ślady grodziska z VII–IX wieku, a jego nazwa przypomina o drewnianej cerkwi bazyliańskiej, która kiedyś tu stała. Rzeka przez długi czas była granicą: w czasie zaborów biegła tędy linia między zaborem rosyjskim a austriackim. W 1901 roku przeszedł tędy Józef Piłsudski, przebrany w mundur leśnika. Przeprawę zorganizował prof. Jan Miklaszewski, ówczesny kontroler w lasach Ordynacji Zamojskiej. Przy ścieżce, na przystanku „Miejsce historyczne”, stoją drewniany krzyż i kamienny obelisk poświęcony Miklaszewskiemu, a po drugiej stronie rzeki pomnik upamiętniający samo przejście.

Według opisu rezerwatu w tym miejscu widać też granicę geologiczną między dwiema wielkimi jednostkami: sfałdowaną Europą Zachodnią i platformową Europą Wschodnią. PGI opisuje samą dolinę jako symetryczną: prawe zbocze budują gezy mastrychtu dolnego, lewe — gezy kampanu górnego, nadbudowane mioceńskimi wapieniami, a na dnie wypełnionym czwartorzędowymi piaskami wznoszą się wydmy do 10 metrów wysokości.

Ścieżka przyrodnicza „Nad Tanwią”

Szumy ogląda się z oznakowanej pętli o długości około 3 km, wytyczonej przez Nadleśnictwo Józefów przy współudziale Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych. Znaki to białe kwadraty z czerwonym ukośnym paskiem, a po drodze stoi 14 tablic. Ścieżka zaczyna się i kończy na parkingu leśnym przy moście w Hucie Szumy. Spokojnym tempem, z postojami przy progach, przejście zajmuje półtorej do dwóch godzin.

  • Początek prowadzi na północny zachód przez bór sosnowy, kładką nad Potokiem Łosinieckim i dalej przez bór z jodłą i bukiem.
  • Przy tablicy nr 6 „Las naturalny” zaczyna się rezerwat i słychać już wodę; przy tablicy nr 7 „Szumy” schodzi się do progów.
  • Kilkadziesiąt metrów w dół rzeki drewniany mostek prowadzi na południowy brzeg; ścieżka biegnie tam nad samą wodą, u podnóża stromego brzegu, gdzie po deszczu jest bardzo ślisko.
  • Za ostatnimi progami dolina się rozszerza w łąkę, a przed mostem drogowym pojawia się kolejna seria progów.
  • Za mostem pętla wraca w górę rzeki obok miejsca, gdzie w 1901 roku Józef Piłsudski z pomocą leśników przekroczył granicę zaborów rosyjskiego i austriackiego, i borem z powrotem na parking.

Do rezerwatu prowadzą też szlaki znakowane: niebieski Szlak Szumów i żółty Szlak Południowy. Pętla Szlakiem Szumów z Suśca przez wodospad na Jeleniu, rezerwat i Rebizanty liczy około 12 km.

Infrastruktura jest skromna i to warto wiedzieć przed wyjściem. Przy parkingu są stoły, ławy, kosze i sanitariaty, a według karty PGI w Rebizantach działa niewielki prywatny sklepik; w sezonie przy drodze stoją stragany. Na samej ścieżce nie ma ani punktów gastronomicznych, ani toalet, a trasa prowadzi przez las bez oświetlenia, więc nie warto ruszać na nią tuż przed zmrokiem. Wodę i coś do jedzenia lepiej mieć ze sobą, szczególnie jeśli planujesz dłuższą pętlę z Suśca.

Ograniczenia, zakazy i remont 2026

Rezerwat jest udostępniony wyłącznie dla ruchu pieszego, po szlakach wyznaczonych przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Lublinie. Ustawa o ochronie przyrody zakazuje w rezerwatach poruszania się poza wyznaczonymi szlakami, więc wchodzenie do koryta i na progi, choć kuszące latem, oznacza zejście ze szlaku. Rowerem przez rezerwat nie przejedziesz. Serwisy turystyczne informują też o zakazie wstępu z psami — przed wejściem sprawdź tablice przy parkingu.

Od 1 sierpnia 2026 roku Nadleśnictwo Józefów remontuje odcinek ścieżki w dolinie Tanwi na przebiegu Czarnego Szlaku Walk Partyzanckich i Niebieskiego Szlaku Szumów — do miejsca rozejścia szlaków za wzgórzem Kościółek. Trasa ma zostać przebudowana i dostać nowe kładki przez podmokły teren; w razie potrzeby fragmenty mogą być czasowo zamykane, a terminu zakończenia nie podano. Przed wyjazdem sprawdź komunikaty nadleśnictwa.

Szumy są jednym z najpopularniejszych miejsc na Roztoczu. W letnie weekendy i długie weekendy na ścieżce przy progach robi się tłoczno, a na wąskim odcinku nad wodą trzeba przepuszczać idących z naprzeciwka. Najlepsza pora to wczesny ranek albo dzień powszedni. Bardzo efektownie wygląda tu późna jesień i zima, gdy woda jest wysoka, a las bezlistny — ale wtedy nadbrzeżny odcinek bywa oblodzony.

Przydatne wskazówki

Przyjedź wcześnie rano albo w dzień powszedni — w letnie weekendy parking przy moście bywa pełny.
Załóż buty z dobrą podeszwą: odcinek nad wodą u podnóża stromego brzegu jest śliski po deszczu.
Nie wchodź do koryta ani na progi — to rezerwat, a ruch dozwolony jest tylko po wyznaczonej ścieżce.
Od 1 sierpnia 2026 trwa remont ścieżki w dolinie Tanwi; przed wyjazdem sprawdź komunikaty Nadleśnictwa Józefów.
Najładniejsza, trzecia seria progów ma około 350 m i 20 stopni — zaplanuj tam dłuższy postój.
Kaskady najlepiej wyglądają przy wysokiej wodzie: wiosną po roztopach i późną jesienią.
Zimą zabierz raczki — nadbrzeżny odcinek ścieżki bywa oblodzony.
Psy: serwisy turystyczne podają zakaz wstępu z psami do rezerwatu, sprawdź tablice przy parkingu.
Bez auta dojdziesz z Suśca niebieskim Szlakiem Szumów; cała pętla przez wodospad na Jeleniu ma ok. 12 km.

Zdjęcia 5

Lokalizacja

Lokalizacja: lubelskie

Wyznacz trasę

Dojazd

Lokalizacja i punkt startowy

Szumy leżą w gminie Susiec w powiecie tomaszowskim, kilka kilometrów na południe od Suśca, w dolinie Tanwi przy dawnej wsi Rebizanty (dziś Huta Szumy). Punktem startowym jest leśny parking przy moście na Tanwi, na początku miejscowości Huta Szumy, przy drodze Susiec – Cieszanów.

Samochodem

Do Suśca najwygodniej dojechać od Tomaszowa Lubelskiego albo od Józefowa i Zwierzyńca. W Suścu skręca się na południe, w drogę w kierunku Huty Różanieckiej i Cieszanowa. Parking jest bezpośrednio przy drodze, tuż przed mostem — trudno go przeoczyć, bo w sezonie stoją przy nim stragany.

Parking

Parking leśny Nadleśnictwa Józefów ma drewniane stoły, ławy, kosze na śmieci, sanitariaty i tablicę z przebiegiem ścieżki. Zarządca nie publikuje cennika — w sezonie przygotuj się na możliwą opłatę. Na drogach leśnych nadleśnictwa obowiązuje zakaz postoju poza miejscami oznakowanymi jako parking, więc gdy plac jest pełny, nie zostawiaj auta na poboczu leśnej drogi. W letnie weekendy parking bywa pełny.

Komunikacja publiczna

Nie znalazłem regularnej komunikacji publicznej pod sam parking. Bez samochodu najrozsądniej dotrzeć do Suśca i dojść do szumów pieszo niebieskim Szlakiem Szumów — pętla z Suśca przez wodospad na Jeleniu, rezerwat i Rebizanty ma około 12 km.

Dojście piesze

Z parkingu ścieżka „Nad Tanwią” prowadzi na północny zachód; do pierwszych progów jest ponad kilometr przez bór, alternatywnie można iść brzegiem rzeki od mostu, gdzie kilka progów widać po kilku minutach.

Polecany czas zwiedzania

⚡
Krótka wizyta
45 minut

Od parkingu brzegiem rzeki do najbliższych progów przy moście i z powrotem.

⏳
Średnia wizyta
1,5–2 godziny

Cała 3-kilometrowa pętla ścieżki Nad Tanwią z postojami przy progach.

📅
Cały dzień
4–5 godzin

Pętla niebieskim Szlakiem Szumów z Suśca przez wodospad na Jeleniu i rezerwat, ok. 12 km.

Często zadawane pytania

Ile progów skalnych jest na Tanwi i jak są wysokie?
Gmina Susiec podaje 24 progi skalne na odcinku około 400 metrów na zakolu Tanwi w Rebizantach. Państwowy Instytut Geologiczny opisuje je dokładniej jako cztery sekwencje progów między mostem w Rebizantach a ujściem Jelenia. Najbardziej malownicza, trzecia sekwencja ciągnie się na około 350 metrach i liczy 20 niemal regularnych progów o wysokości od 10 do 120 cm, nie licząc bystrzy. Wysokość stopni wynika z grubości twardych ławic gezy. To więc seria niewielkich kaskad, a nie jeden wysoki wodospad — ich urok polega na liczbie i regularności.
Jak powstały szumy na Tanwi?
Progi są wyerodowane w gezach kampanu górnego, czyli twardych skałach krzemionkowych z górnej kredy, ułożonych w ławice grube do 50–60 cm i przedzielone cienkimi wkładkami ilastymi. Woda wypłukuje miękkie przewarstwienia, a twarde płyty zostają jako stopnie. Dolina Tanwi nawiązuje do strefy uskoków o przebiegu północny zachód – południowy wschód, wyznaczającej południowo-zachodnią krawędź Roztocza, a rzeka wcina się tu na głębokość około 20 metrów. Ułożenie progów odpowiada spękaniom skały. W gezach widać skamieniałości, m.in. małży z rodzaju Inoceramus.
Jak długa jest ścieżka przyrodnicza Nad Tanwią?
Ścieżka przyrodnicza „Nad Tanwią” to pętla o długości około 3 km, która zaczyna się i kończy na parkingu leśnym przy moście w Hucie Szumy, przy drodze Susiec – Cieszanów. Jest oznakowana białymi kwadratami z czerwonym ukośnym paskiem i ma 14 tablic edukacyjnych. Spokojnym tempem, z postojami przy progach, przejście zajmuje półtorej do dwóch godzin. Trasa nie jest wymagająca kondycyjnie, ale odcinek nad wodą u podnóża stromego brzegu bywa śliski, zwłaszcza po deszczu, a w zimie oblodzony. Na ścieżce są kładki i drewniany mostek przez Tanew.
Gdzie zaparkować przy Szumach nad Tanwią?
Najbliższy jest leśny parking Nadleśnictwa Józefów przy moście na Tanwi, na początku miejscowości Huta Szumy, przy drodze Susiec – Cieszanów. Są tam drewniane stoły, ławy, kosze na śmieci, sanitariaty i tablica z przebiegiem ścieżki. Zarządca nie publikuje cennika, więc w sezonie przygotuj się na możliwą opłatę. W letnie weekendy parking bywa pełny. Nie parkuj na poboczach leśnych dróg — regulamin nadleśnictwa zakazuje postoju poza miejscami oznakowanymi jako parking. Bez samochodu można dojść z Suśca niebieskim Szlakiem Szumów.
Czy można wchodzić do wody przy szumach?
Zarządca nie publikuje osobnego zakazu kąpieli, ale szumy leżą w rezerwacie przyrody, gdzie ustawa o ochronie przyrody zakazuje poruszania się poza szlakami wyznaczonymi przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Rezerwat jest udostępniony tylko dla ruchu pieszego po wyznaczonej ścieżce, więc wchodzenie do koryta i chodzenie po progach oznacza zejście ze szlaku. Dodatkowo płyty gezy są śliskie, a woda po roztopach i ulewach płynie szybko. Szumy najlepiej oglądać z brzegu i z drewnianego mostka na ścieżce. Rowery nie są w rezerwacie dopuszczone.
Czy ścieżka nad Tanwią jest otwarta w 2026 roku?
Od 1 sierpnia 2026 roku Nadleśnictwo Józefów remontuje odcinek ścieżki w dolinie Tanwi na przebiegu Czarnego Szlaku Walk Partyzanckich i Niebieskiego Szlaku Szumów, do miejsca rozejścia szlaków za wzgórzem Kościółek. Trasa ma zostać przebudowana i dostać nowe kładki przez podmokły teren. Nadleśnictwo zapowiedziało, że w razie potrzeby fragmenty mogą być czasowo zamykane, a terminu zakończenia nie podano. Przed wyjazdem sprawdź aktualne komunikaty Nadleśnictwa Józefów. Nadleśnictwo nie informowało o zamknięciu całego rezerwatu.
Kiedy najlepiej przyjechać na Szumy nad Tanwią?
Najmniej ludzi jest wcześnie rano i w dni powszednie. Szumy należą do najpopularniejszych miejsc na Roztoczu, a w letnie i długie weekendy ścieżka przy progach jest zatłoczona, na wąskim odcinku nad wodą trzeba przepuszczać idących z naprzeciwka, a parking bywa pełny. Wiosną po roztopach i późną jesienią woda jest wysoka i kaskady wyglądają najbardziej efektownie. Zimą dolina jest pusta i bardzo malownicza, ale odcinek nad samą wodą bywa oblodzony, więc przydają się raczki na buty.
Co jeszcze zobaczyć w okolicy szumów?
W tym samym rezerwacie, u ujścia potoku Jeleń, wznosi się wzgórze Kościółek, zwane też Zamczyskiem, ze śladami grodziska z VII–IX wieku. Przy ścieżce stoi pomnik upamiętniający przejście Józefa Piłsudskiego przez granicę zaborów w 1901 roku oraz obelisk prof. Jana Miklaszewskiego, który zorganizował tę przeprawę. Kilka kilometrów dalej, na trasie niebieskiego Szlaku Szumów z Suśca, leży wodospad na potoku Jeleń. W okolicy są też inne rezerwaty z progami skalnymi, m.in. Szum i Czartowe Pole, także utworzone w 1958 roku.

Atrakcje w pobliżu