Wielkopolski Park Narodowy

Park utworzony w 1957 roku, dwadzieścia kilometrów od Poznania

Wielkopolski Park Narodowy powstał na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 16 kwietnia 1957 roku. Pierwotne granice obejmowały 9600 hektarów; obecna powierzchnia parku to 7584,93 ha, do czego dochodzi otulina licząca 7256 ha. To jeden z najstarszych polskich parków narodowych i zarazem jeden z najbardziej obleganych — szacuje się, że odwiedza go około 1,2 miliona osób rocznie.

Powód jest prosty: park leży w bezpośrednim zapleczu Poznania i praktycznie w rozwidleniu linii kolejowych. Dla mieszkańców aglomeracji jest to teren weekendowego wyjścia, nie wyprawy. Konsekwencja jest równie prosta — w ciepłą sobotę ścieżki wokół Jeziora Góreckiego są zwyczajnie ludne, a parkingi zapełniają się rano. Kto szuka ciszy, powinien planować przyjazd w dzień roboczy albo wybrać zachodnie, mniej uczęszczane części parku.

Krajobraz, który zostawił lodowiec

Rzeźba terenu jest tu w całości polodowcowa i to właśnie ona była powodem objęcia obszaru ochroną. Występują tu morena czołowa i denna, ozy, drumliny oraz wydmy — komplet form, który normalnie trzeba pokazywać na kilku różnych stanowiskach, a tutaj mieści się na kilkunastu kilometrach. Największy głaz narzutowy, Głaz Leśników, ma 10,5 metra obwodu.

Najwyższym wzniesieniem jest Osowa Góra — 132 m n.p.m. Brzmi skromnie, ale w płaskiej Wielkopolsce daje realną różnicę wysokości i to od niej startuje część szlaków. Jeziora są rynnowe, czyli wąskie i wydłużone, ułożone w ciągi wyżłobione przez wody lodowcowe. Najważniejsze to Jezioro Góreckie o powierzchni 104,1 ha, a dalej Kociołek, Budzyńskie i Skrzynka.

Wyspa Zamkowa i ruiny, których nie da się zwiedzić

Na Jeziorze Góreckim leżą dwie wyspy. Na większej, Wyspie Zamkowej, stoją ruiny neogotyckiego zameczku wzniesionego w latach 1824-1825 przez Tytusa Działyńskiego jako prezent ślubny dla siostry, Klaudyny Potockiej, która wyszła za mąż 25 sierpnia 1825 roku. Sama wyspa jest pagórkiem polodowcowym porośniętym gęstym lasem liściastym — dębami, grabami i bukami.

I tu rzecz, o której trzeba wiedzieć przed przyjazdem: Jezioro Góreckie wraz z wyspą jest obszarem ochrony ścisłej. Na wyspę nie można wejść, do jeziora nie wolno wpływać, a ruiny ogląda się wyłącznie z brzegu, z drugiej strony wody. Zdjęcia z bliska, które krążą w internecie, pochodzą sprzed lat albo z uprawnionych wejść badawczych. Kto jedzie z myślą o eksploracji ruin, wróci rozczarowany — ale sam widok z brzegu, przez taflę jeziora, jest zupełnie przyzwoitą nagrodą za spacer.

Szlaki: pięć tras, około 85 kilometrów

Przez park przebiega pięć znakowanych szlaków pieszych o łącznej długości mniej więcej 85 km, o pojedynczych długościach od 6,7 do 18,7 km. Najczęściej wykorzystywane to:

• Szlak czerwony, zwany Szlakiem Kosynierów — Osowa Góra – Sulęcinek, 14,2 km.
• Szlak niebieski — Iłowiec – Otusz, 13,2 km.
• Szlak czarny — Trzebaw Rosnówko – Dymaczewo Stare, 10,6 km.
• Ścieżka dydaktyczna Osowa Góra – Jeziory — 5,5 km, dobra opcja na pół dnia z dziećmi.

Teren jest łagodny: różnice wysokości to kilkadziesiąt metrów, nawierzchnia głównie leśna i piaszczysta. Trasy nie wymagają sprzętu ani doświadczenia, ale piach po suchym tygodniu potrafi być męczący, a po opadach ścieżki wzdłuż jezior robią się błotniste — trekkingowe buty są tu rozsądniejsze niż sportowe.

Muzeum Przyrodnicze w Jeziorach

Siedziba dyrekcji parku mieści się w Jeziorach 1, 62-050 Mosina, i to tam od 1998 roku działa Muzeum Przyrodnicze WPN. Ekspozycja obejmuje cztery sale: pierwsza dokumentuje historię parku, geologię i faunę sprzed epok lodowcowych; druga prezentuje ekosystemy jezior wraz z akwariami i dioramą obszaru „Grabina”; trzecia to kolekcja ptaków regionu; czwarta poświęcona jest owadom, ze szczególnym uwzględnieniem motyli.

Bilet normalny kosztuje 10 zł, ulgowy 5 zł, z Kartą Dużej Rodziny 3 zł, a z Mosińską Kartą Mieszkańca 1 zł. Zwiedzanie z przewodnikiem WPN dla grupy 10-25 osób to dopłata 60 zł od grupy. Godziny bywają zaskoczeniem dla weekendowych gości: od poniedziałku do piątku 8:00-14:00, w soboty nieczynne, a w niedziele od 1 kwietnia do 30 września 11:00-18:00. Od października do marca w niedziele muzeum jest zamknięte. Innymi słowy — w listopadową sobotę nie wejdziesz. Telefon: 61 898 23 00.

Osiemnaście obszarów ochrony ścisłej i to, czego nie wolno

W parku wyznaczono 18 obszarów ochrony ścisłej o łącznej powierzchni 260 ha, w tym Bagno Dębienko, Jezioro Góreckie i Trzcielińskie Bagno. Ruch turystyczny dozwolony jest wyłącznie po wyznaczonych szlakach i ścieżkach; schodzenie z nich, biwakowanie, rozpalanie ognisk i płoszenie zwierząt są zabronione.

Inwentaryzacje wykazały tu ponad 900 gatunków roślin naczyniowych, 276 gatunków grzybów, 170 mchów i 120 porostów. Fauna to ponad 3000 gatunków owadów, 227 gatunków ptaków i ponad 40 gatunków ssaków, w tym sarny, dziki i borsuki. Te liczby mają praktyczne przełożenie: w porze lęgowej część brzegów jezior jest szczególnie wrażliwa i zejście ze szlaku „na chwilę, żeby zrobić zdjęcie” realnie szkodzi.

Opłaty, parkingi i weekendowa arytmetyka

Wstęp na szlaki Wielkopolskiego Parku Narodowego jest bezpłatny — i to odróżnia go od Roztoczańskiego czy Tatrzańskiego. Płaci się natomiast za postój. Park prowadzi dziewięć parkingów: przed dyrekcją w Jeziorach, przy głazie, przy drodze z Trzebawia, przy stacji turystycznej nad Jeziorem Chomęcickim, przy stacji turystycznej Osowa Góra, parking „Szreniawa”, parking przy ul. Wczasowej, parking nad Wartą oraz przy Trzcielińskim Bagnie.

Stawki dla samochodu osobowego wynoszą 7,00 zł za pierwsze dwie godziny i 12,00 zł za całą dobę; autokary i busy płacą 35,00 zł za dzień. Osoby z odpowiednią kartą parkują bezpłatnie, podobnie jak wszyscy przy Trzcielińskim Bagnie, gdzie opłaty nie ma. Parkingi są niestrzeżone i płatne 7 dni w tygodniu, 24 godziny na dobę; płatność w parkometrach albo aplikacją moBilet z hasłem „Wielkopolski Park Narodowy”. Parking przy budynku dyrekcji dostępny jest dla interesantów w dni robocze w godzinach 7:00-15:00 i ma wyznaczone miejsca dla osób z niepełnosprawnościami.

Praktyczny wniosek: skoro szlaki są za darmo, a parking kosztuje 12 zł za dobę, dojazd koleją bywa po prostu tańszy i wygodniejszy niż samochodem — zwłaszcza w weekend, gdy o miejsce trzeba walczyć.

Kiedy jechać i jak zaplanować dzień

Sezon trwa realnie od kwietnia do października. Wiosną, przed rozwinięciem liści, widoki na jeziora są najszersze, a Wyspę Zamkową widać z brzegu wyraźniej niż w pełni lata, gdy przesłania ją listowie. Jesienią lasy bukowo-dębowe wokół Jeziora Góreckiego przebarwiają się i to najbardziej fotogeniczny moment roku.

Rozsądny plan na jeden dzień to dojazd koleją do Puszczykówka lub Mosiny, przejście fragmentem szlaku nad Jezioro Góreckie z widokiem na Wyspę Zamkową, dalej w stronę Osowej Góry i zejście do Jezior — z zastrzeżeniem, że muzeum działa tylko w dni robocze do czternastej i w letnie niedziele. Zimą park jest dostępny bez ograniczeń, ale muzeum w niedziele jest zamknięte, a krótki dzień skraca możliwości.

Za oznakowanie szlaków, regulamin udostępniania, parkingi i muzeum odpowiada dyrekcja Wielkopolskiego Parku Narodowego w Jeziorach (tel. 61 898 23 00), czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 7:00-15:00. To do niej należy kierować pytania o czasowe zamknięcia tras i aktualne stawki.

Lokalizacja i punkt startowy

Wielkopolski Park Narodowy leży na południe od Poznania, w rejonie Mosiny, Puszczykowa i Stęszewa. Siedziba dyrekcji i Muzeum Przyrodnicze znajdują się w Jeziorach 1, 62-050 Mosina. Popularne punkty wejścia to także Osowa Góra (132 m n.p.m.) i okolice Jeziora Góreckiego.

Samochodem

Do siedziby dyrekcji dojeżdża się bramą główną od drogi powiatowej nr 2495 na odcinku Komorniki – Jeziory – Puszczykowo. Z Poznania do parku jest około 20 km, a do Mosiny około 21 km. W weekendy dojazd bywa wolniejszy niż wskazuje nawigacja, bo park obsługuje ruch całej aglomeracji.

Parking

Park prowadzi dziewięć parkingów: przed dyrekcją, przy głazie, przy drodze z Trzebawia, przy stacji turystycznej nad Jeziorem Chomęcickim, przy stacji turystycznej Osowa Góra, „Szreniawa”, przy ul. Wczasowej, nad Wartą oraz przy Trzcielińskim Bagnie. Samochód osobowy płaci 7,00 zł za pierwsze dwie godziny i 12,00 zł za dobę, autokar lub bus 35,00 zł za dzień. Parkingi są niestrzeżone i płatne 7 dni w tygodniu przez całą dobę; płatność w parkometrach lub aplikacją moBilet (hasło: Wielkopolski Park Narodowy). Parking przy Trzcielińskim Bagnie jest bezpłatny, podobnie jak postój dla osób z kartą osoby niepełnosprawnej. Parking przy budynku dyrekcji przeznaczony jest dla interesantów w dni robocze 7:00-15:00.

Komunikacja publiczna

To najwygodniejszy sposób dojazdu. Park leży w rozwidleniu linii kolejowych i wokół niego znajduje się siedem stacji i przystanków: Stęszew, Trzebaw Rosnówko, Szreniawa, Wiry, Puszczykowo, Puszczykówko i Mosina. Z Poznania Głównego do Puszczykowa jedzie się około 13 minut, do Mosiny około 25 minut, a pociągi kursują mniej więcej co godzinę. Najbliższa dyrekcji w Jeziorach jest stacja Puszczykówko na linii Poznań – Wrocław.

Dojście piesze

Ze stacji Puszczykówko do siedziby dyrekcji w Jeziorach idzie się ulicą Dworcową w kierunku Jezior; dystans to około 3 km, czyli mniej więcej 40 minut marszu. Z Mosiny do Osowej Góry prowadzi szlak niebieski na północny zachód, odcinek liczy około 3 km. Nawierzchnie są leśne i piaszczyste, po opadach ścieżki nad jeziorami bywają błotniste.