Zamek Chojnik

Zamek na szczycie nad Piekielną Doliną

Ruiny zamku Chojnik zajmują szczyt góry Chojnik (627 m n.p.m.), wznoszącej się nad Sobieszowem — dzielnicą Jeleniej Góry. Od strony południowo-wschodniej góra opada do Piekielnej Doliny urwiskiem o wysokości około 150 metrów, co przez wieki chroniło zamek lepiej niż jakiekolwiek mury. Całe wzgórze tworzy wydzieloną enklawę Karkonoskiego Parku Narodowego, a sama warownia leży na obszarze ochrony ścisłej. To ważne w praktyce: do zamku nie prowadzi droga dla samochodów, a jedynie piesze szlaki, i trzeba zapłacić za wejście do parku.

Zamek zarządzany jest przez Kasztelana Zamku Chojnik, który prowadzi kasę, zwiedzanie, wydarzenia i karczmę na zamku. Ruiny nie są zadaszone ani zrekonstruowane — zwiedza się mury, dziedzińce i wieżę, a nie urządzone komnaty.

Historia: od Piastów do Schaffgotschów

Na szczycie już w IX lub X wieku miało istnieć założenie obronne plemienia Bobrzan. Według zarządcy zamku w drugiej połowie XIII wieku Bolesław Rogatka wzniósł tu dwór myśliwski o cechach obronnych, rozbudowany następnie przez Bolka I Surowego. Kamienną twierdzę na skalistym szczycie postawiono około 1355 roku, za panowania Bolka II Małego, a pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1364 roku.

W 1392 roku księżna Agnieszka, wdowa po Bolku II, przekazała zamek rycerzowi Gotsche Schoffowi, protoplaście rodu Schaffgotschów, który z krótką przerwą władał Chojnikiem przez całą jego dalszą historię. W 1405 roku powstała kaplica św. Jerzego i św. Katarzyny, około 1410 roku na zamku średnim stanął pręgierz o wysokości 3,9 metra, a w XV wieku dobudowano zamek dolny o nieregularnym kształcie. W pierwszej połowie XVI wieku powstał trzeci dziedziniec z murami i fortyfikacjami, w 1560 roku obszerna basteja od północy, a w latach 1588–1589 wieżę podwyższono o ośmioboczną nadbudówkę z hełmem.

W czasie wojny trzydziestoletniej, po śmierci Jana Ulryka von Schaffgotscha, dobra skonfiskowano w 1634 roku; rodzina odzyskała je w 1649 roku. Losy zamku przesądził 31 sierpnia 1675 roku: podczas burzy w zamek uderzył piorun, wybuchł pożar i warowni nigdy już nie odbudowano. Ruina szybko stała się jednak celem wycieczek — w 1822 roku urządzono w niej schronisko dla turystów i kuracjuszy z pobliskich Cieplic, które działa do dziś, a w 1860 roku przebudowano basztę w stylu neogotyckim. W 1956 roku w schronisku nocował ksiądz Karol Wojtyła.

Co zobaczysz w ruinach

Zamek ma układ wydłużony, dopasowany do skalistego grzbietu, z zamkiem dolnym otoczonym fortyfikacjami, zamkiem średnim i zamkiem górnym. Najważniejsze punkty:

• cylindryczna wieża w części północnej — można na nią wejść, a z góry widać panoramę Karkonoszy i Kotlinę Jeleniogórską,
• pręgierz z około 1410 roku na zamku średnim, rzadko zachowany element dawnego sądownictwa,
• baszta łupinowa i ciąg murów ze strzelnicami z XVI-wiecznej modernizacji,
• pozostałości kaplicy, pałacu i cysterny na wodę deszczową,
• basteja północna z 1560 roku, w której działa schronisko i karczma,
• niemal w całości zachowana linia zewnętrznych murów obwodowych.

Na wieżę prowadzą zrekonstruowane drewniane ganki. Wieża ma wąskie przejścia i niski strop, więc wyższe osoby muszą się schylać, a w szczycie sezonu na górze robi się ciasno. Widok wynagradza wejście, ale warto przeczekać grupę, zamiast przepychać się na wąskiej platformie.

Legenda o Kunegundzie i turnieje kusznicze

Najbardziej znana opowieść dotyczy Kunegundy, córki władcy zamku. Postawiła kandydatom na męża warunek: musieli objechać konno w pełnej zbroi mury zamku nad przepaścią. Wielu rycerzy zginęło. Kiedy wreszcie jednemu się udało, odrzucił jej rękę, nie chcąc wiązać się z kobietą, która posłała na śmierć tylu ludzi. Zhańbiona Kunegunda rzuciła się w przepaść. Legenda nie ma oparcia w źródłach, ale w miejscowej tradycji jest żywa do dziś.

Tradycją bardziej udokumentowaną są turnieje kusznicze. Od 1991 roku na zamku odbywa się Rycerski Turniej Kuszniczy „O Złoty Bełt Zamku Chojnik”, a od 1993 roku organizuje go bractwo rycerskie. Turniej przyciąga grupy rekonstrukcyjne i widzów — w dniu imprezy trzeba liczyć się z większym ruchem na szlakach. Kasztelan organizuje także inne wydarzenia historyczne w ciągu sezonu.

Szlaki na zamek: którędy i jak długo

Na Chojnik prowadzi kilka znakowanych szlaków, a ich wybór ma znaczenie dla wysiłku. Najpopularniejsze startują z Sobieszowa:

Szlak czerwony to wariant łagodniejszy: około 1,9 km i 254 m przewyższenia, z dużą częścią wybrukowanej drogi przez Głazowisko, w czasie około 50 minut. Szlak czarny jest krótszy — około 1,6 km i 247 m w górę, około 45 minut — ale stromszy i prowadzi skrajem Piekielnej Doliny po kamieniach i stopniach. Szlak żółty wiedzie od strony Żelaznego Mostka i Podgórzyna; z parkingu Srebrny Widok wejście zajmuje około 40 minut. Popularna pętla to podejście czerwonym i zejście czarnym lub odwrotnie. Całość wycieczki — podejście, zwiedzanie i zejście — zajmuje zwykle około 2 godzin.

Ograniczenia i to, o czym warto wiedzieć

Chojnik nie jest wymagającą górą, ale to nie spacer po parku. Szlaki są kamieniste, z korzeniami i schodami, po deszczu śliskie, a zimą oblodzone — buty z dobrą podeszwą są tu potrzebne bardziej niż w niejednym muzeum. Obowiązują dwie niezależne opłaty: za wejście do Karkonoskiego Parku Narodowego (kasa przy wejściu na szlak) i za zwiedzanie zamku (kasa na zamku). Mieszkańcy Jeleniej Góry i kilku sąsiednich gmin są zwolnieni z opłaty parkowej. Odwiedzający zalecają mieć przy sobie gotówkę.

Ze względu na ochronę ścisłą nie wolno schodzić ze szlaków. Psy na smyczy mogą wejść na wybrane szlaki prowadzące na Chojnik — czarny, czerwony i zielony — zgodnie z zasadami parku. Ruiny są nieczynne w poniedziałki w miesiącach zimowych, a ostatnie wejście na zamek jest pół godziny przed zamknięciem. Dla osób z ograniczoną mobilnością i wózków zamek jest praktycznie niedostępny.

Lokalizacja i punkt startowy

Zamek stoi na szczycie góry Chojnik (627 m n.p.m.) nad Sobieszowem, dzielnicą Jeleniej Góry, w enklawie Karkonoskiego Parku Narodowego. Główny punkt startowy to wejście na szlaki przy kasie KPN w Sobieszowie, w rejonie ulicy Chałubińskiego.

Samochodem

Do Sobieszowa dojeżdża się z centrum Jeleniej Góry przez Cieplice w kierunku Szklarskiej Poręby. Alternatywny punkt startowy to parking Srebrny Widok po stronie Podgórzyna, skąd prowadzi szlak żółty. Na sam szczyt nie da się wjechać.

Parking

Najbliżej szlaku leży parking przy ulicy Chałubińskiego, około 100 metrów od kasy KPN. Drugi parking działa przy Transgranicznym Centrum Turystyki Aktywnej przy ulicy Bronisława Czecha. Parkingi są płatne za dzień; w 2024 roku opłata wynosiła 20 zł.

Komunikacja publiczna

Sobieszów obsługuje komunikacja miejska Jeleniej Góry (MZK), więc z centrum miasta i z Cieplic można dojechać autobusem miejskim — numer linii i rozkład sprawdź na stronie przewoźnika. W Sobieszowie znajduje się także przystanek kolejowy na linii z Jeleniej Góry do Szklarskiej Poręby.

Dojście piesze

Szlak czerwony: około 1,9 km i 50 minut, łagodniejszy i częściowo brukowany. Szlak czarny: około 1,6 km i 45 minut, stromszy, skrajem Piekielnej Doliny. Szlak żółty z parkingu Srebrny Widok: około 40 minut. Wszystkie prowadzą przez las, po kamieniach i stopniach. Przy kasie Karkonoskiego Parku Narodowego w Sobieszowie kupuje się bilet wstępu do parku, a bilet na zamek dopiero na górze. Zejście zajmuje zwykle nieco mniej czasu niż podejście.