Lubuskie Centrum Winiarstwa

Skąd wzięło się centrum winiarstwa pośrodku wsi

Lubuskie Centrum Winiarstwa otwarto w październiku 2015 roku w Zaborze, kilkanaście kilometrów na wschód od Zielonej Góry. Powstało jako inwestycja samorządu województwa lubuskiego, w ramach projektu Lubuskie aktywne i turystyczne, i do dziś podlega Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Lubuskiego. Cel był podwójny: odbudować winiarską tożsamość regionu i dać lubuskim winiarzom miejsce, w którym mogą się szkolić, prezentować i spotykać.

Budynek pełni cztery funkcje naraz — reprezentacyjną, turystyczną, muzealną i naukowo-dydaktyczną. Ta ostatnia nie jest ozdobnikiem: obiekt służy jako baza dydaktyczna dla studentów kierunku winiarskiego, a sala pokazowa mieści realne urządzenia do produkcji wina, nie makiety. Centrum jest też głównym punktem Lubuskiego Szlaku Wina i Miodu — trasy, która w 2008 roku startowała z szesnastoma podmiotami, a dziś porządkuje ofertę kilkudziesięciu winnic i pasiek.

Winnica Samorządowa: 35 hektarów podzielonych na parcele

Tuż obok budynku zaczyna się Winnica Samorządowa, opisywana jako największa winnica samorządowa w Polsce. Pierwsze nasadzenia wykonano w 2013 roku, a wiosną następnego posadzono ponad 40 tysięcy krzewów. Winnica leży na wzniesieniu o wysokości od 67 do 105 metrów n.p.m., na stokach między Zaborem a Łazem — to jedno z cieplejszych i lepiej nasłonecznionych miejsc w okolicy Zielonej Góry.

Kluczowy dla zrozumienia tego miejsca jest model własności: winnica nie jest uprawiana przez jednego gospodarza, tylko podzielona na parcele wydzierżawione kilkunastu winiarzom (źródła podają trzynastu), którzy prowadzą własne uprawy i butelkują wino pod swoimi markami. Rośnie tu ponad dwadzieścia odmian winorośli, z których powstają wina białe, czerwone, różowe i musujące. Powierzchnia bywa podawana rozbieżnie — od 33 do 35 hektarów — bo areał zmieniał się w kolejnych latach nasadzeń.

Co rośnie na tutejszych stokach

Lubuskie leży na granicy opłacalności uprawy winorośli, więc dobór odmian jest tu bardziej praktyczny niż prestiżowy: przeważają szczepy wcześnie dojrzewające i odporne na mróz oraz choroby grzybowe. Na parcelach Winnicy Samorządowej i w gospodarstwach okolicznych winiarzy wymienia się między innymi:

• białe: Solaris, Bianca, Müller-Thurgau, Riesling reński, Pinot Blanc, Pinot Gris, Traminer, Muskat morawski,
• czerwone: Regent, Dornfelder, Zweigeltrebe, Cabernet Cortis, Oporto.

Z tych odmian powstają wina białe, czerwone, różowe i musujące — te ostatnie mają w regionie osobną tradycję. Warto pamiętać, że wina z parcel w Zaborze nie są sprzedawane pod jedną wspólną etykietą: każdy dzierżawca butelkuje własne, pod swoją nazwą, więc próbując dwóch win z sąsiadujących kwater, pijesz produkty dwóch różnych producentów o różnym stylu.

Co można zobaczyć w środku

Wnętrze podzielono na część dydaktyczno-wystawienniczą i część spotkaniową. W praktyce trafisz na:

• salę multimedialną z prezentacjami o uprawie winorośli,
• ekspozycję poświęconą lubuskim winnicom i historii uprawy w regionie,
• salę pokazową z urządzeniami używanymi przy produkcji wina,
• przestrzeń degustacyjną z widokiem na stoki winnicy,
• salę konferencyjną wykorzystywaną na szkolenia i warsztaty.

Obiekt przyjmuje jednocześnie do 90 osób, ma udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami i dysponuje przewodnikami mówiącymi w językach obcych. Zwiedzanie nie jest długie — to nie jest muzeum na trzy godziny. Realnie ekspozycja z opowieścią przewodnika to około godziny, a jeśli doliczyć degustację i spacer wzdłuż winnicy, wychodzi dwie, dwie i pół.

Zwiedzanie i degustacja: jak to działa naprawdę

Centrum jest czynne codziennie od poniedziałku do niedzieli w godzinach 10:00-16:00 (dane na 2026 rok), a obsługa turystów indywidualnych i zorganizowanych grup jest bezpłatna. To rzadkie w polskiej enoturystyce i wynika z tego, że obiekt jest publiczny, a nie komercyjny.

Warto jednak wiedzieć, na co się nastawić. To nie jest winiarnia z kartą win i kelnerem — nie wejdziesz z ulicy, żeby zamówić lampkę do obiadu. Oprowadzanie z przewodnikiem organizuje się dla grup, zwykle powyżej piętnastu osób, a w weekendy przewodnik jest dostępny po wcześniejszym kontakcie telefonicznym. Degustacja jest odpłatna i wymaga uzgodnienia terminu. Turysta indywidualny, który przyjedzie bez zapowiedzi, zobaczy budynek, ekspozycję i panoramę winnicy, ale na kieliszek z opowieścią sommeliera musi się umówić wcześniej. Jeden telefon przed wyjazdem zmienia tę wizytę z przystanku na dwadzieścia minut w pełnoprawną atrakcję.

Dlaczego akurat tutaj: lubuskie tradycje winiarskie

Zabór nie jest przypadkowym adresem. Pierwsza pisemna wzmianka o uprawie winorośli w okolicach Zielonej Góry pochodzi z 1314 roku, a winiarstwo było tu przez stulecia normalnym elementem gospodarki, nie ciekawostką. W 1826 roku w Zielonej Górze uruchomiono produkcję wina musującego — pierwszy taki zakład poza Francją, co w 2026 roku region obchodzi jako dwusetną rocznicę.

Od 1852 roku dzień winobrania był w Zielonej Górze urzędowo ogłaszany przez radę miejską, a święto kończył korowód z Bachusem. Współczesne Winobranie to największy festiwal winiarski w Polsce, organizowany na początku września; edycja 2026 zaplanowana jest na 4-13 września, a w Miasteczku Winiarskim prezentuje się kilkadziesiąt lubuskich winnic. Jeśli planujesz wizytę w Zaborze we wrześniu, warto zsynchronizować ją z tym terminem — albo świadomie go ominąć, jeśli nie lubisz tłumu.

Kalendarz, według którego żyje to miejsce

Centrum nie działa równym rytmem przez cały rok — jego kalendarz jest podporządkowany cyklowi winnicy. Wśród imprez organizowanych cyklicznie w Zaborze i wokół niego wymienia się Święto Wina na przełomie maja i czerwca, dożynki winiarskie we wrześniu, gdy kończą się zbiory, oraz Święto Młodego Wina w listopadzie, przy pierwszych butelkach z bieżącego rocznika. Osobnym terminem jest Lubuski Festiwal Otwartych Piwnic i Winnic, którego sens polega dokładnie na tym, na co skarżą się turyści indywidualni przez resztę roku: w te dni obiekty normalnie zamknięte przyjmują gości bez umawiania, a wiele wydarzeń — zwiedzanie piwnic, koncerty, wejście do samego Centrum — jest bezpłatnych.

Praktyczny wniosek jest taki, że data wizyty zmienia tu zawartość doświadczenia bardziej niż w typowym muzeum. W czerwcu zobaczysz winnicę w pełnej wegetacji i puste alejki, we wrześniu zbiory i tłum, w listopadzie młode wino i już przymrozki. Termin imprez publikuje kalendarz wydarzeń na stronie Centrum i warto go sprawdzić przed ustaleniem dnia wyjazdu, bo dokładne daty zmieniają się co roku.

Ograniczenia i czego tu nie ma

Uczciwie: Zabór to nie jest cel na cały dzień sam w sobie. Winnica Samorządowa jest ogrodzona, a poszczególne kwatery należą do dzierżawców — nie wchodzi się między rzędy z marszu, tylko z osobą, która oprowadza. Centrum zamyka się o 16:00, więc popołudniowy wypad po pracy z Zielonej Góry bywa spóźniony. Nie ma tu też hotelu ani rozbudowanej gastronomii: to obiekt wystawienniczo-edukacyjny z zapleczem konferencyjnym, a nie kompleks turystyczny.

Druga rzecz to sezonowość samej winnicy. Poza sezonem wegetacyjnym stoki wyglądają jak rzędy przyciętych patyków, a najwięcej dzieje się tu od maja do października — z kulminacją we wrześniu, gdy trwają zbiory i winiarskie dożynki. Zimą sens wizyty spada do samej ekspozycji.

Sąsiedztwo: winiarska okolica, nie pojedynczy obiekt

Największą wartością Zaboru jest to, co jest wokół. W samej gminie i tuż obok działa kilka winnic przyjmujących gości po umówieniu. Najbliższa to Winnica Miłosz w Łazie (Łaz 65, gmina Zabór), gdzie wizytę uzgadnia się wcześniej telefonicznie lub mailowo, a degustacje odbywają się w osiemnastowiecznej piwnicy na terenie gospodarstwa. Nieco dalej, nad Odrą w Starej Wsi pod Nową Solą, działa Winnica Kinga, założona w 1985 roku przez Halinę i Wojciecha Kowalewskich, z degustacjami, sprzedażą i noclegami agroturystycznymi.

Region regularnie otwiera się szerzej niż na co dzień: Lubuski Festiwal Otwartych Piwnic i Winnic oraz listopadowe Święto Młodego Wina to terminy, w których wejście do miejsc normalnie zamkniętych bywa łatwiejsze i często bezpłatne. Dobry plan na dzień w tej okolicy wygląda więc tak: rano Centrum w Zaborze jako wprowadzenie i mapa regionu, po południu jedna umówiona winnica na degustację, wieczorem Zielona Góra. Odwrotna kolejność też działa, ale bez telefonu wykonanego kilka dni wcześniej cała ta układanka się rozsypuje.

Lokalizacja i punkt startowy

Zabór leży w powiecie zielonogórskim, około 15 kilometrów na wschód od centrum Zielonej Góry, na skraju Doliny Odry. Cel wpisz w nawigacji jako Winiarska 1, 66-003 Zabór — pod tym adresem stoi budynek Lubuskiego Centrum Winiarstwa, a winnica zaczyna się bezpośrednio za nim, na stokach w kierunku Łazu.

Samochodem

Podstawowy dojazd prowadzi drogą wojewódzką nr 282, która łączy Zieloną Górę z Bojadłami i przebiega przez Stary Kisielin, Droszków i Zabór. Cała droga ma około 26 kilometrów, a przejazd z centrum Zielonej Góry do Zaboru zajmuje mniej więcej 20-25 minut. Od strony drogi krajowej nr 27 i węzłów przy Zielonej Górze najprościej kierować się na Kisielin, a następnie na Droszków. Ostatni odcinek to typowa droga wojewódzka przez wsie — z ograniczeniami prędkości i odcinkami z pojedynczym pasem, więc nie planuj przejazdu na styk.

Parking

Przy Centrum jest własny parking dla odwiedzających — podawana pojemność to około 40 miejsc dla samochodów osobowych, z osobnymi stanowiskami dla autokarów. Postój jest bezpłatny. W dni z konferencją, szkoleniem albo imprezą winiarską parking bywa zajęty przez uczestników wydarzenia, więc przy wizycie w weekend festiwalowy lepiej przyjechać wcześniej.

Komunikacja publiczna

Dojazd bez samochodu jest możliwy, ale wymaga sprawdzenia rozkładu. Autobusy MZK Zielona Góra obsługują kierunek na Droszków (linia 25), a połączenia powiatowe ZKP kursują na trasie Czarna - Zabór - Zielona Góra. Częstotliwość jest dostosowana do potrzeb mieszkańców, nie turystów: kursów jest niewiele, a w weekendy bywa ich jeszcze mniej. Jeśli planujesz degustację, i tak wygodniej jest przyjechać komunikacją albo z osobą niepijącą za kierownicą — tylko rozkład powrotny sprawdź przed wyjazdem, bo ostatnie kursy odjeżdżają wcześnie.

Rowerem

Z Zielonej Góry do Zaboru prowadzi popularna trasa rowerowa przez Kisielin i Droszków, w dużej części po drogach o niewielkim ruchu i przez tereny leśne. To około 15-18 kilometrów w jedną stronę, z łagodnymi podjazdami przy dojeździe pod winnicę — dystans do zrobienia w godzinę, jeśli nie liczyć postojów. Winnica leży na wzniesieniu, więc ostatnie metry to podjazd.