Łysica

Najwyższy szczyt regionu – i spór o kilka centymetrów

Łysica leży w zachodniej części Łysogór, głównego pasma Gór Świętokrzyskich, na południowy wschód od wsi Święta Katarzyna. To najwyższy punkt Gór Świętokrzyskich i całego województwa świętokrzyskiego, a zarazem najniższy z 28 szczytów Korony Gór Polski – dlatego trafia na listę każdego, kto ją kompletuje.

Góra ma dwa wierzchołki oddalone od siebie o około 700 metrów. Przez dziesięciolecia za najwyższy uważano zachodni, z krzyżem, któremu przypisywano 612 m n.p.m. Pomiary opublikowane w 2018 roku pokazały, że wyższy jest wierzchołek wschodni – Skała Agaty, zwana też Zamczyskiem. Świętokrzyski Park Narodowy podaje dziś dla Łysicy 613,3 m, a dla Agaty 613,96 m n.p.m.; w przewodnikach najczęściej spotkasz zaokrąglone 614 m. Wybitność szczytu wynosi 362 metry.

Gołoborza, jodły i orliki

Łysica zbudowana jest z kwarcytów i łupków kambryjskich. Od północy i południa wierzchołek otaczają gołoborza – rozległe rumowiska kwarcytowych bloków, z których słyną Łysogóry. Skała Agaty to skalna grań, czyli wychodnia kwarcytów, o długości około pół kilometra.

Cała góra porośnięta jest lasem: w partiach szczytowych rośnie jodła, niżej las jodłowo-bukowy. Na południowym stoku, na wysokości około 590 metrów, leży niewielkie torfowisko, a na północnym biją liczne źródła strumieni. W szczytowych partiach gnieżdżą się orliki krzykliwe, krogulce i kobuzy. Szczyt leży w obszarze ochrony ścisłej Świętokrzyskiego Parku Narodowego, więc zejście ze szlaku – także na gołoborze – jest zabronione.

Na zachodnim wierzchołku stoi replika krzyża z 1930 roku i nieliczne pozostałości wieży triangulacyjnej. Widok jest ograniczony – drzewa przepuszczają jedynie wąską panoramę w kierunku północnym, na Górę Miejską i Psarską. Kto liczy na rozległą panoramę z otwartego szczytu, może się rozczarować: Łysica to góra leśna, a jej największą atrakcją są gołoborza i sam szlak.

Szlak ze Świętej Katarzyny

Najpopularniejsze wejście zaczyna się w Świętej Katarzynie, przy wejściu do parku z punktem sprzedaży biletów. Szlak prowadzi tu czerwonym Głównym Szlakiem Świętokrzyskim im. Edmunda Massalskiego, który biegnie z Gołoszyc do Kuźniaków; jego historia sięga 1926 roku, gdy Edmund Massalski i Kazimierz Kaznowski wytyczali pierwszy szlak. Odcinek na szczyt park opisuje też jako ścieżkę edukacyjną „Jeden ze szczytów Korony Gór Polski”.

• Długość: 2,5 km ze Świętej Katarzyny na wierzchołek.
• Czas: około 1 godziny w górę, według Świętokrzyskiego Parku Narodowego.
• Po drodze: kapliczka i źródełko św. Franciszka, a w połowie podejścia miejsce nazywane „Kolanem”.
• Nawierzchnia: leśna ścieżka z licznymi wystającymi kamieniami, wyżej bloki kwarcytu.
• Dalej na wschód: szlak prowadzi przez Agatę, kapliczkę św. Mikołaja i Kakonin aż na Łysą Górę i Święty Krzyż – cały odcinek do Trzcianki ma 17,8 km.

Przy kapliczce św. Franciszka warto zatrzymać się na dłużej: park zwraca uwagę, że na jej wewnętrznych ścianach zachował się odręczny podpis Stefana Żeromskiego, który rozsławił Łysogóry w swojej prozie. Szlak jest krótki, ale nie spacerowy – po deszczu kamienie i korzenie robią się śliskie.

Drugą możliwością jest wejście od wschodu, z Kakonina, tym samym czerwonym szlakiem – przechodzi się wtedy najpierw przez Skałę Agaty. Z Bodzentyna do Świętej Katarzyny prowadzi niebieski szlak o długości 7,2 km.

Park narodowy wokół szczytu

Łysica jest częścią Świętokrzyskiego Parku Narodowego, utworzonego w 1950 roku po kilkudziesięciu latach starań. Park obejmuje dziś około 76 km², w tym najwyższy grzbiet Gór Świętokrzyskich – Łysogóry – z dwoma najwyższymi szczytami: Łysicą i Łysą Górą (595 m n.p.m.). Dyrekcja parku mieści się w Bodzentynie, przy ulicy Suchedniowskiej 4.

Dla parku najważniejsze są lasy z dużym udziałem jodły, nazywane od dawna puszczą jodłową, oraz gołoborza. Dlatego na Łysicy obowiązują zasady bardziej rygorystyczne niż w zwykłym lesie: wolno chodzić wyłącznie oznakowanym szlakiem, nie wolno zbierać roślin ani kamieni, a wejście na rumowiska skalne jest zakazane – bloki kwarcytu są niestabilne, a gołoborze to siedlisko chronione. Na szczycie nie ma schroniska, bufetu ani wiaty – wodę i prowiant trzeba wnieść ze sobą, a zakupy zrobić w Świętej Katarzynie.

Bilety, psy i zasady w parku narodowym

Wejście na szlaki Świętokrzyskiego Parku Narodowego jest płatne przez cały rok. W 2026 roku bilet normalny kosztuje 11 zł, a ulgowy 5,50 zł. Bezpłatnie wchodzą dzieci poniżej 7. roku życia, mieszkańcy gmin położonych w parku i graniczących z nim, posiadacze Karty Dużej Rodziny oraz osoby idące do miejsc kultu religijnego. Bilet kupisz przy wejściu w Świętej Katarzynie albo przez internet – sprzedaż online działa całą dobę.

Ważne ograniczenie dotyczy psów. Park dopuszcza je wyłącznie na dwóch odcinkach: czerwonym szlaku z Huty Szklanej na Łysą Górę (wzdłuż asfaltowej drogi) oraz ścieżce pieszo-rowerowej ze Świętej Katarzyny do Podgórza wzdłuż drogi 752. Na szlaku na Łysicę psów wprowadzać nie wolno – wyjątkiem są psy asystujące. W parku obowiązuje też zakaz schodzenia ze szlaków.

Święta Katarzyna – baza wypadowa

Wieś u stóp Łysicy jest naturalnym punktem startu. Stoi tu zespół kościoła i klasztoru sióstr bernardynek, działa Punkt Informacji Turystycznej, a gminny parking przy ulicy Kieleckiej 27 jest czynny całą dobę przez cały rok. Od 1 stycznia 2026 roku pierwsze 15 minut postoju jest bezpłatne, pierwsza godzina kosztuje 10 zł, a każda kolejna 5 zł. Przy typowym wyjściu na szczyt i powrocie trwającym dwie–trzy godziny trzeba więc liczyć się z opłatą 15–20 zł.

Łysicę często łączy się z Łysą Górą i Świętym Krzyżem, gdzie park prowadzi płatną galerię widokową na gołoborzu – to jednak osobny cel na tym samym szlaku, oddalony o kilkanaście kilometrów marszu. Najlepsze warunki są od wiosny do jesieni; zimą szlak bywa oblodzony, a krótki dzień skraca czas na powrót przed zmrokiem.

Lokalizacja i punkt startowy

Łysica wznosi się na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego, na południowy wschód od wsi Święta Katarzyna w gminie Bodzentyn. Główny punkt startowy to wejście do parku w Świętej Katarzynie, gdzie działa punkt sprzedaży biletów. Alternatywnie można wejść od wschodu, z Kakonina.

Samochodem

Święta Katarzyna leży przy drodze wojewódzkiej nr 752. Do Kielc prowadzą drogi ekspresowe S7 i S74. W nawigacji wpisz „Święta Katarzyna, Kielecka 27” – to adres gminnego parkingu.

Parking

Płatny, niestrzeżony parking gminy Bodzentyn przy ulicy Kieleckiej 27 działa całą dobę przez cały rok, z szlabanem i biletem. Od 1 stycznia 2026 roku: pierwsze 15 minut gratis, pierwsza godzina 10 zł, każda następna 5 zł; zgubiony bilet kosztuje 100 zł. Opłata za parking nie obejmuje biletu wstępu do parku narodowego.

Komunikacja publiczna

W 2023 roku Związek Gmin Gór Świętokrzyskich uruchomił sezonową linię autobusową Bodzentyn – Bieliny – Nowa Słupia z przystankami m.in. w Świętej Katarzynie, Kakoninie i Hucie Szklanej, kursującą od kwietnia do października. Nie udało się potwierdzić rozkładu na 2026 rok – przed wyjazdem sprawdź aktualne kursy, także połączenia z Kielc do Świętej Katarzyny.

Dojście piesze

Ze Świętej Katarzyny na szczyt prowadzi czerwony szlak (Główny Szlak Świętokrzyski): 2,5 km i około godziny podejścia, obok kapliczki św. Franciszka. Z Kakonina dojdziesz tym samym szlakiem od wschodu, przez Skałę Agaty. Z Bodzentyna do Świętej Katarzyny prowadzi niebieski szlak o długości 7,2 km.