Małopolskie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni
Co wyróżnia to miejsce
Dla kogo
Opis
Muzeum założone 4 maja 1953 roku przez aptekarza z Alwerni
Małopolskie Muzeum Pożarnictwa powstało 4 maja 1953 roku z inicjatywy farmaceuty kpt. Zbigniewa Konrada Gęsikowskiego, który dziś jest jego patronem. Gmina Alwernia przedstawia placówkę jako najstarsze muzeum pożarnicze w Polsce. Gęsikowski urodził się 11 lutego 1919 roku we Wrocławiu, walczył w kampanii wrześniowej, w latach 1943–1945 działał w strukturach Armii Krajowej, a po wojnie ukończył farmację na Uniwersytecie Poznańskim. W 1951 roku dostał nakaz uruchomienia apteki w Alwerni i został tu na stałe. Według planszy biograficznej w muzeum reaktywował miejscową Ochotniczą Straż Pożarną i przez kolejne dekady gromadził stary sprzęt, kroniki, regulaminy, czasopisma i podręczniki – w ciągu 30 lat uzbierał około 300 eksponatów, 600 plakatów i 2500 pozycji archiwalnych. Zmarł w styczniu 1993 roku, a jego imię nosi główna ulica miasta.
Przez ponad 70 lat muzeum prowadzili społecznie druhowie z OSP Alwernia, którzy sami konserwowali pojazdy. W 1999 roku ich praca nad samochodem strażackim Mercedes z 1926 roku dostała doroczną nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Sybilla”. W 2002 roku Rada Miejska nadała muzeum status gminnej instytucji kultury, a w 2023 roku placówka stała się filią Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie, które przejęło zbiory od OSP. Kolekcja liczy dziś ponad 4000 obiektów: wozy konne i samochody pożarnicze, medale, odznaczenia, plakietki, fotografie, zbiory filumenistyczne i filatelistyczne, dokumenty i publikacje.
Nowy gmach z lat 2022–2023: trzy poziomy i ok. 2,3 tys. m²
Do 2024 roku zbiory mieściły się w pomieszczeniach strażnicy OSP. Nowy budynek stanął tuż obok, w latach 2022–2023, z inicjatywy marszałka województwa Witolda Kozłowskiego. Według tablicy pamiątkowej w muzeum projekt przygotowała krakowska pracownia Pro Archivision, a budowę wykonała firma ARCO SYSTEM z Oświęcimia, pod nadzorem konserwatorskim. Inwestycja kosztowała ponad 20 mln zł, w tym 8,1 mln zł z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego 2014–2020. Gmach ma powierzchnię użytkową blisko 2,3 tys. m² i trzy poziomy ekspozycji: garaż na poziomie −1, salę główną na parterze i piętro interaktywne.
Budynek przekazano do użytku 9 marca 2024 roku, a dla turystów muzeum otwarto w maju 2024. Z tego dnia pochodzi pamiątkowa plakieta od komendantów powiatowych i miejskich Państwowej Straży Pożarnej województwa małopolskiego, wręczona dyrektorowi Markowi Bębenkowi – wisi w ramie razem z tekstem „Dziesięciu przykazań prawego strażaka” przedrukowanym z miesięcznika „Strażak” nr 1 z 1901 roku. Przykazanie trzecie radzi: „Śpij jak zając, a bądź mężny jak lew”.
Poziom −1: garaż z kilkunastoma wozami strażackimi
Najwięcej pojazdów stoi w podziemnym garażu, oświetlonym wyłącznie sztucznie. Muzeum w deklaracji dostępności wymienia tu m.in. Polskiego Fiata 621L z 1938 roku, Dodge WC-52 z 1942 roku, Opla Blitza, Tatrę 138, MAN 13.168 i Magirusa S3500. Pod ścianą ustawiono Stara GPr 1500 oraz Jelcze 002, 003 i 005, na środku Barracuda, a przed nią Star 266. Jest też Star 20, przyczepa oddymiająca, dwa Żuki (A-15 i 151B) i Polonez Caro Plus w barwach straży.
Między pojazdami ustawiono stanowiska ze sprzętem: pompę ręczną, motopompy, agregat pianotwórczy, miechy i gaśnice. Tuż przy wejściu stoi makieta, na której pokazano powódź oraz pożar lasu i zabudowań, a na końcu sali – Toyota przerobiona na symulator jazdy do pożaru. Dla miłośników motoryzacji to najważniejsza część muzeum – w jednej sali stoją wozy od przedwojennego Fiata po Poloneza Caro Plus.
Parter: Mercedes z 1926 roku i konna sikawka Rezac
Główna sala na poziomie wejścia skupia najstarsze i najcenniejsze obiekty. Po lewej stoi Mercedes z 1926 roku, który muzeum określa jako bodaj najcenniejszy, sprawny technicznie i najlepiej zachowany zabytek tego typu w Polsce. Obok – akumulatorowy wózek jezdniowy Stal-258 w barwach straży. Na podeście ustawiono konną sikawkę Rezac, zwijadło węży, dwie sikawki ręczne i pompę membranową Białogon. Do najcenniejszych obiektów należą też wozy konne z lat 1910–1913.
Po prawej stronie półokrągły ekran opowiada historię ognia, a w gablotach są hełmy strażackie, toporki, mundury galowe i czapki, w tym galowy mundur strażaka z Podhala. Na balkonie nad salą stoją ręczne ostrzegacze pożarowe i gablota z modelami samochodów pożarniczych. Plansze ścienne streszczają historię polskiego pożarnictwa (od Krajowego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Galicji z 1875 roku) i dzieje OSP Alwernia, założonej w 1895 roku – w 1913 roku straż kupiła pierwszą sikawkę kołową, a w 1957 roku dostała pierwszy samochód, używanego Bedforda. Plansza przypomina też pożar klasztoru Bernardynów w nocy z 6 na 7 marca 2011 roku, w czasie którego zginął naczelnik OSP Alwernia Jerzy Wojtoń.
Piętro: tor przeszkód, zadymiony korytarz i grająca ściana
Górny poziom jest zrobiony z myślą o dzieciach i młodzieży. Zamiast gablot są stanowiska, przy których coś się robi:
- tor przeszkód z równoważnią i drabinkami, wzorowany na ćwiczeniach sprawnościowych strażaków,
- korytarz imitujący zadymione pomieszczenie,
- szatnia strażacka ze stanowiskiem kamery termowizyjnej,
- „magic wall” – grająca ściana, na której dyryguje się orkiestrą strażacką; obok wiszą instrumenty orkiestr OSP,
- stanowiska z zaworami, zapachami, słuchawkami i quizami,
- symulator wyjazdu do pożaru,
- sale warsztatowe, w których odbywają się zajęcia z wirtualnym gaszeniem pożaru w goglach VR.
W gablotach na tym poziomie są pamiątki pożarnicze i medale. Gość Niedzielny opisywał też makietę domu z efektami świetlnymi i dymnymi, która pokazuje, jakie urządzenia domowe mogą wywołać pożar.
Bilety 30 zł i godziny otwarcia w 2026 roku
Według cennika Muzeum Małopolski Zachodniej bilet normalny kosztuje 30 zł, ulgowy 20 zł, a rodzinny (rodzice z dziećmi w wieku szkolnym) 80 zł (2026). Uczestnicy lekcji muzealnych płacą 10 zł, a opłata za przewodnika wynosi 50 zł (25 zł dla osoby z niepełnosprawnością). Bezpłatnie wchodzą dzieci do 3 lat oraz posiadacze Karty Polaka. Ulga przysługuje m.in. uczniom, studentom, emerytom, rencistom, osobom z niepełnosprawnościami, nauczycielom oraz mieszkańcom gminy Alwernia; opiekun osoby z niepełnosprawnością nie płaci. Bilety kupuje się w kasie muzeum w godzinach otwarcia.
Od października 2026 roku muzeum jest czynne od poniedziałku do piątku w godz. 9:00–17:00, a w soboty, niedziele i święta w godz. 11:00–17:00. Wcześniej w dni robocze zamykano je o 15:00 i część serwisów turystycznych wciąż podaje stare godziny. Muzeum bywa zamknięte w pojedyncze dni – w 2026 roku były to 27 września i 1 listopada – więc przed wyjazdem warto zajrzeć na stronę MMZ albo zadzwonić do kasy. Zwiedzanie grupowe i warsztaty rezerwuje się przez Dział Edukacji MMZ w Wygiełzowie.
Dostępność i ograniczenia
Budynek jest przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami: winda obsługuje wszystkie trzy poziomy, przy kasie jest obniżona lada, a w korytarzu za kasą przystosowana toaleta i pokój dla matki z dzieckiem. Windę przywołuje pracownik kasy. Przy drzwiach wejściowych i w przejściu do korytarza są progi o wysokości 2 cm. Pętli indukcyjnej na razie nie ma – muzeum planuje jej montaż w 2027 roku. Wejść można z psem przewodnikiem.
To muzeum w całości pod dachem, więc pogoda nie gra roli i nadaje się na deszczowy dzień. Trzeba się jednak liczyć z tym, że przy imprezach – Dniu Strażaka czy Nocy Muzeów, z pokazami zabytkowych wozów – w budynku robi się tłoczno, a zwiedzanie w ciszy jest wtedy niemożliwe. Kto przyjeżdża bez dzieci, powinien wiedzieć, że całe piętro to stanowiska do zabawy i ćwiczeń, a zabytkowe pojazdy skupiają się w garażu i na parterze.
Przydatne wskazówki
Zdjęcia 65
Lokalizacja
Adres: Korycińskiego 6a, 32-566 Alwernia
Wyznacz trasęDojazd
Lokalizacja i punkt startowy
Muzeum stoi w Alwerni przy ul. Korycińskiego 6a, obok remizy OSP. Alwernia leży w powiecie chrzanowskim, około 35–40 km drogą na zachód od centrum Krakowa. Współrzędne podawane przez muzeum: N 50°04’10.5”, E 19°32’14.1”.
Samochodem
Z Krakowa najprościej jechać drogą wojewódzką nr 780, która zaczyna się na węźle Bielany (A4/DK7) i prowadzi przez Kryspinów, Liszki, Brodłę i Porębę Żegoty prosto do Alwerni – przejazd z centrum Krakowa zajmuje około 45 minut. Szybsza bywa autostrada A4 do węzła Rudno w Grojcu, około 4 km na północ od miasta. Z Katowic dojeżdża się A4 do tego samego węzła. Od strony Chrzanowa, Libiąża i Oświęcimia prowadzi DW780 przez Babice i Kwaczałę.
Parking
Bezpośrednio przy budynku jest niewielki parking wyłożony kostką, a około 50 m od wejścia – duży parking dla samochodów osobowych i autokarów. Muzeum nie podaje liczby miejsc ani opłat za postój.
Komunikacja publiczna
Do Alwerni kursują autobusy i busy z Krakowa (m.in. trasą DW780 przez Liszki), a także z Chrzanowa, Krzeszowic i Oświęcimia. Rozkłady zmieniają się, więc połączenie warto sprawdzić w wyszukiwarce przed wyjazdem. Pociągiem nie dojedziemy – przystanek Alwernia na linii kolejowej nr 103 Trzebinia–Wadowice jest nieczynny od października 2002 roku.
Dojście piesze
Główne wejście znajduje się około 10 m od chodnika. Przed drzwiami jest próg o wysokości 2 cm, dalej kasa po prawej stronie i winda w korytarzu za kasą.
Polecany czas zwiedzania
Garaż na poziomie −1 z kilkunastoma wozami – Fiat 621L z 1938 roku, Dodge WC-52, Tatra 138, Jelcze i Stary – oraz sala główna na parterze z Mercedesem z 1926 roku, konną sikawką Rezac i gablotami z hełmami i mundurami.
Wszystkie trzy poziomy, w tym piętro interaktywne: tor przeszkód, zadymiony korytarz, kamera termowizyjna, grająca ściana z instrumentami orkiestr OSP i symulator wyjazdu do pożaru. Dobra opcja dla rodzin z dziećmi.
Pełne zwiedzanie z przewodnikiem albo z dokładną lekturą plansz o historii polskiego pożarnictwa, dziejach OSP Alwernia i biografii Zbigniewa Gęsikowskiego, plus zajęcia warsztatowe z VR, jeśli są dostępne w dniu wizyty.
Często zadawane pytania
Ile kosztuje bilet do Muzeum Pożarnictwa w Alwerni?
W jakich godzinach jest otwarte muzeum i czy trzeba się wcześniej umawiać?
Ile czasu zajmuje zwiedzanie?
Czy muzeum jest odpowiednie dla małych dzieci?
Jakie zabytkowe wozy strażackie można zobaczyć?
Czy muzeum jest dostępne dla osób na wózkach?
Jak dojechać do muzeum z Krakowa i gdzie zaparkować?
Atrakcje w pobliżu
Zatorland
Rodzinny park rozrywki w Zatorze, działający od 2009 roku na ok. 20 ha przy ul. Parkowej. Cztery strefy w jednym bilecie: Park Ruchomych Dinozaurów (ponad 100 modeli, w tym 35-metrowy Argentynozaur), Park Owadów, Park Mitologii na wodzie i lunapark z kolejkami dla dzieci. Bilet online 99,90 zł, dzieci do 90 cm 3 zł (2026). Najlepszy dla rodzin z dziećmi w wieku ok. 3–10 lat.
ZatorEnergylandia
Największy park rozrywki w Polsce, otwarty w 2014 roku między Krakowem a Katowicami. Ponad 130 atrakcji w siedmiu strefach i około 20 kolejek górskich – od dziecięcych po Hyperiona (77 m, 142 km/h) i hybrydową Zadrę. W cenie biletu jest też strefa wodna. Sezon 2026 trwa od 16 kwietnia do 31 października, zimą działa Winter Kingdom. Na wizytę potrzeba całego dnia, w wakacje i weekendy trzeba się liczyć z długimi kolejkami.
ZatorKraków Valley Golf & Country Club
Kraków Valley Golf & Country Club w Paczółtowicach, około 30 km na zachód od Krakowa, to pole 18 dołków par 72 o długości 6518 m, zaprojektowane przez kalifornijskiego architekta Ronalda Freama zgodnie ze standardami USGA. Obok jest 6-dołkowe pole par 18 i całoroczny driving range. Osoba bez doświadczenia może zacząć od 45-minutowej lekcji próbnej ze sprzętem w cenie, a później zrobić kurs na Zieloną Kartę.
PaczółtowiceDolina Będkowska
Dolina Będkowska to licząca 7–8 km dolina potoku Będkówki w Parku Krajobrazowym Dolinki Krakowskie, jedna z najdłuższych na Jurze. Nad jej dnem wznosi się Sokolica — skała z najwyższą ścianą na Jurze i grodziskiem Wiślan na szczycie. Ponad 80 skał udostępniono do wspinaczki, a dnem doliny, zamkniętym dla ruchu aut, prowadzi niebieski szlak obok wodospadu Szum i Źródła Będkówki.
BędkowiceZamek Pieskowa Skała
Zamek na wapiennym cyplu nad Doliną Prądnika, w granicach Ojcowskiego Parku Narodowego, około 30 km od Krakowa. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1315 roku, a renesansowy dziedziniec arkadowy i loggię wzniósł w XVI wieku Stanisław Szafraniec. Od 1950 roku zamek należy do muzeum na Wawelu i mieści wystawy sztuki europejskiej, kultury staropolskiej i malarstwa angielskiego.
SułoszowaOjcowski Park Narodowy
Ojcowski Park Narodowy to 21 km² wapiennych dolin Prądnika i Sąspówki tuż za Krakowem – najmniejszy park narodowy w Polsce. Na krótkim odcinku mieści skalne bramy i ostańce, jaskinie, ruiny zamku Kazimierza Wielkiego, kaplicę „Na Wodzie” i renesansowy zamek w Pieskowej Skale z Maczugą Herkulesa. Wstęp do parku jest wolny, płaci się za obiekty. Zimą jaskinie są zamknięte, ale szlaki pozostają dostępne.
Ojców