Schronisko PTTK Samotnia
Co wyróżnia to miejsce
Dla kogo
Opis
Schronisko na dnie polodowcowego kotła
Samotnia stoi na wysokości 1195 m n.p.m., na brzegu Małego Stawu, w Kotle Małego Stawu na północnych stokach głównego grzbietu Karkonoszy. Z trzech stron schronisko zamykają strome zbocza kotła, wysokie na około 200 metrów, z czwartej otwiera się widok w stronę Karpacza. To położenie decyduje o charakterze miejsca, a zimą także o tym, którędy da się tu dojść: część szlaku przez kocioł jest zamykana z powodu zagrożenia lawinowego.
Sam Mały Staw to jezioro polodowcowe o powierzchni około 2,9 ha i maksymalnej głębokości 7,3 m; przepływa przez nie potok Łomnica. Przez znaczną część roku tafla jest skuta lodem. Staw leży na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, który przypomina, że kąpiel w górskich stawach jest zakazana i karana grzywną. Schronisko jest własnością PTTK, a nazwa niemiecka obiektu brzmiała Kleine Teichbaude — od Kleiner Teich, czyli Małego Stawu.
Od pasterskiej budy do zabytku
Historia tego miejsca jest dłuższa niż historia turystyki w Karkonoszach. 7 września 1670 roku rektor wrocławskiego gimnazjum Christian Gryphius opisał spotkanie nad Małym Stawem ze starym budziarzem, który żywił się mlekiem kóz, a zimą zabijał drzwi budy belkami. W 1710 roku księga kościelna w Cieplicach odnotowała śmierć Georga Schodera, „budziarza przy Małym Stawie”. Kolejne pokolenia gospodarzy łączyły hodowlę bydła z goszczeniem coraz liczniejszych wędrowców, którzy nocowali na sianie na strychu.
Zmiany przyspieszyły pod koniec XIX wieku. Dawny budynek rozebrano w 1872 roku, a w 1883 roku nowy stanął już w dzisiejszym miejscu, około 40 metrów od brzegu. W 1891 roku kupił go Henryk Richter, który urządził sale noclegowe na poddaszu i dodał charakterystyczną wieżyczkę z dzwonem-sygnaturką odlanym w Jeleniej Górze. Rozbudowa z lat 1922–1923, uroczyście oddana turystom 17 lipca 1923 roku, i dobudowa północnego skrzydła w 1934 roku nadały schronisku obecny kształt. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków (nr A/1354/640/J z 30 maja 1980 roku).
Po 1945 roku schronisko przejęło Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, a od 1950 roku PTTK; nazwa „Samotnia” pochodzi z lat powojennych. Od 13 czerwca 1966 roku kierował nim Waldemar Siemaszko, którego imię nosi schronisko, a po jego śmierci w 1994 roku — żona Sylwia z rodziną. W 2024 roku zakończyła się trwająca 58 lat era Siemaszków: 15 maja 2024 roku obiekt przejął nowy dzierżawca wyłoniony w przetargu spółki Sudeckie Hotele i Schroniska PTTK. Zmiana wywołała protesty stałych bywalców, a wnętrza po wyprowadzce poprzednich gospodarzy wymagały ponownego wyposażenia.
Historie, których nie ma na tablicy przy wejściu
Samotnia mogła wyglądać zupełnie inaczej. W 1913 roku ówczesny właściciel zamierzał sprzedać całą parcelę — łąkę i wschodni oraz południowy brzeg stawu, łącznie 4 hektary — pod budowę dużego zajazdu z kolonią domów. Sprzeciw członków Towarzystwa Karkonoskiego doprowadził do zarządzenia z 6 lutego 1913 roku, które całkowicie zakazało zmiany zabudowy nad Małym Stawem. Na głazie przy drodze w stronę Strzechy Akademickiej zachował się wykuty napis „Erbaut Herr Franz Krauss 1922”, upamiętniający gospodarza, który przeprowadził ostatnią dużą rozbudowę.
Czasy Waldemara Siemaszki przyniosły rozwiązania niezwykłe jak na górskie schronisko lat 70.: pierwszą w Sudetach biologiczną oczyszczalnię ścieków, samoobsługową narciarnię urządzoną w 1973 roku i garaż na pierwszy w Karkonoszach kanadyjski skuter śnieżny. Ekspertyza techniczna z 1975 roku uznała remont kapitalny za nieopłacalny i pojawił się pomysł zamiany budynku w muzeum górskie, ale schronisko działało dalej. Od 1967 roku rozgrywano tu zawody narciarskie o Puchar Samotni w slalomie; zakończono je w 1981 roku ze względu na ochronę rezerwatu i wznowiono w 1995 roku. Z tych samych powodów zrezygnowano z zawodów płetwonurków w Małym Stawie o „Błękitną Wstęgę Samotni”.
Co jest na miejscu dzisiaj
Schronisko oferuje 49 miejsc noclegowych i restaurację z kuchnią schroniskową — kwaśnicą, bigosem, szarlotką. Według informacji schroniska z 2026 roku jadalnia działa od poniedziałku do czwartku w godzinach 7:30–21:00, a od piątku do niedzieli 7:00–21:00. Najważniejsze zasady i udogodnienia:
- doba noclegowa trwa od 14:00 do 10:00, cisza nocna obowiązuje bezwzględnie od 22:00 do 6:00
- nie ma noclegów na podłodze — przepisy przeciwpożarowe tego zabraniają, więc bez rezerwacji można nie dostać miejsca
- wrzątek jest dostępny bezpłatnie całą dobę, a prysznice są bezpłatne dla zameldowanych gości
- działa przechowalnia bagażu, płacić można gotówką albo kartą (za wybrane usługi)
- obowiązuje zakaz biwakowania wokół schroniska i zakaz spożywania własnego alkoholu
Aktualnego cennika noclegów nie udało się potwierdzić w źródle z datą — schronisko odsyła do systemu rezerwacji. Samotnia leży na jednej z najpopularniejszych tras w stronę Śnieżki, więc w wakacje, ferie i długie weekendy noclegi trzeba rezerwować z dużym wyprzedzeniem, a kto chce spokoju, lepiej trafi poza szczytem sezonu. Park narodowy prowadzi przy schronisku kamerę internetową, dzięki której przed wyjściem można sprawdzić widoczność i pokrywę śnieżną w kotle.
Szlak z Karpacza i otoczenie schroniska
Najprostsze dojście prowadzi od Świątyni Wang w Karpaczu. Do Polany idzie się około 2,1 km i 50 minut, dalej szlakiem niebieskim przez Domek Myśliwski — kolejne 2,1 km. Całość to nieco ponad 4 km i około półtorej godziny, z podejściem rzędu 330 metrów. Ostatni odcinek wychodzi z lasu na otwartą przestrzeń, skąd po raz pierwszy widać ściany kotła i dach schroniska nad wodą.
Ze schroniska blisko jest do sąsiednich miejsc. Strzecha Akademicka, osobne schronisko PTTK, leży zaledwie około 600 metrów dalej, kilkanaście minut drogi. Niebieski szlak prowadzi dalej na Spaloną Strażnicę (1430 m) na grzbiecie i Równię pod Śnieżką, skąd czerwonym szlakiem dochodzi się w stronę Śnieżki. Popularna pętla Karkonoskiego Parku Narodowego „Wokół Kotłów Wielkiego i Małego Stawu” liczy około 15 km i prowadzi od Wang przez Polanę, krawędzie obu kotłów i Spaloną Strażnicę. Z krawędzi Kotła Małego Stawu widać schronisko z góry — park prosi jednak, by nie podchodzić do krawędzi, bo grozi to upadkiem z wysokości.
Zima: lawiny, zamknięcia i obejście
Kocioł Małego Stawu to teren lawinowy, o czym świadczy także historia: lekarz z Jeleniej Góry K.G. Linder opisał zimową wycieczkę z 7 lutego 1737 roku, podczas której lawina rozbiła prawie dwumetrowy lód na stawie i wyrzuciła jego bryły na brzeg. Dziś Karkonoski Park Narodowy wydziela w kotle — od Szerokiego Żlebu do żlebu Wrota Przemytników — strefę szkoleń w poruszaniu się w trudnych warunkach zimowych, dostępną wyłącznie za zgodą parku.
Dla turysty praktyczne znaczenie ma to, że odcinek niebieskiego szlaku z Domku Myśliwskiego do Samotni jest zimą zamykany z powodu zagrożenia lawinowego, a także od 15 marca do 31 maja ze względu na ochronę przyrody. Obejściem jest droga transportowa od Domku Myśliwskiego — szersza i omijająca strefę lawinową. Zimą zamykany jest też fragment czerwonego szlaku grzbietowego nad kotłami; wariant zimowy wyznaczają tyczki prowadzące dalej od krawędzi Kotłów Wielkiego i Małego Stawu. Park zaznacza, że zamknięcia zależą od warunków pogodowych i grubości pokrywy śnieżnej, dlatego przed wyjściem trzeba sprawdzić komunikat turystyczny KPN i komunikat lawinowy GOPR.
Samo dojście do schroniska drogą transportową jest zimą w zasięgu osoby bez doświadczenia wysokogórskiego, ale wymaga butów z dobrą podeszwą, a przy oblodzeniu — raczków. Wyżej, w stronę grzbietu, zaczyna się teren dla przygotowanych. W razie wypadku po polskiej stronie Karkonoszy dzwoni się do GOPR pod numer 985.
Przydatne wskazówki
Zdjęcia 5
Lokalizacja
Lokalizacja: Karpacz, dolnośląskie
Wyznacz trasęDojazd
Lokalizacja i punkt startowy
Schronisko leży w granicach administracyjnych Karpacza, w Kotle Małego Stawu na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego. Nie da się do niego dojechać prywatnym samochodem. Punktem startowym jest zwykle rejon Świątyni Wang w Karpaczu Górnym, gdzie działa całoroczny punkt kasowy KPN.
Samochodem
Do Karpacza dojeżdża się drogą wojewódzką nr 366 od Jeleniej Góry albo Kowar; z Wrocławia najszybciej drogą ekspresową S3 do Jeleniej Góry. W Karpaczu trzeba przejechać przez całe miasto w górę, w kierunku Karpacza Górnego. Zimą górne ulice bywają oblodzone, a w ferie i weekendy ruch jest powolny.
Parking
Najbliżej startu są płatne parkingi w rejonie Świątyni Wang — przy ulicy Karkonoskiej, Spokojnej i przy drodze przed ulicą Na Śnieżkę. Aktualnych stawek nie udało się potwierdzić. W sezonie i ferie miejsca zapełniają się rano.
Komunikacja publiczna
Najbliższy węzeł kolejowy to Jelenia Góra, skąd kursują autobusy do Karpacza. Najbliższy przystanek przy szlaku to Karpacz Wang, około 300 metrów od kościoła i kasy KPN.
Dojście piesze
Od Wang do Polany jest około 2,1 km i 50 minut, dalej niebieskim szlakiem przez Domek Myśliwski kolejne 2,1 km do schroniska. Łącznie nieco ponad 4 km i około 1,5 godziny w jedną stronę, przy podejściu około 330 m. Zimą i od 15 marca do 31 maja odcinek Domek Myśliwski – Samotnia jest zamknięty, a obejście prowadzi drogą transportową. Wstęp do KPN kosztuje 11 zł normalny i 5,50 zł ulgowy (2026); dzieci do 7 lat wchodzą bezpłatnie.
Polecany czas zwiedzania
Wejście z Wang do Samotni, posiłek w schronisku i powrót tą samą drogą.
Samotnia, Strzecha Akademicka i powrót przez Polanę z dłuższym postojem nad stawem.
Pętla wokół Kotłów Wielkiego i Małego Stawu przez Spaloną Strażnicę, ok. 15 km.
Często zadawane pytania
Ile idzie się do Samotni z Karpacza?
Czy szlak do Samotni jest otwarty zimą?
Czy w Kotle Małego Stawu schodzą lawiny?
Czy można przenocować w Samotni bez rezerwacji?
Jak stara jest Samotnia?
Kto prowadzi teraz schronisko Samotnia?
Czy do Samotni można iść z psem?
Atrakcje w pobliżu
Śnieżka
Najwyższy szczyt Karkonoszy i całych Sudetów, 1603,3 m n.p.m., leżący dokładnie na granicy polsko-czeskiej w administracyjnych granicach Karpacza. Na wierzchołku stoją dwa charakterystyczne obiekty: barokowa kaplica świętego Wawrzyńca konsekrowana w 1681 roku i Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne w formie trzech dysków z 1974 roku. Panuje tu klimat skrajny — średnia prędkość wiatru wynosi 11,4 m/s, a odnotowane porywy sięgały 80 m/s.
KarpaczŚwiątynia Wang
Ewangelicki kościół w Karpaczu Górnym, zbudowany z sosnowych bali na przełomie XII i XIII wieku w norweskiej miejscowości Vang. W 1841 roku kupił go pruski król Fryderyk Wilhelm IV, a za sprawą hrabiny Fryderyki von Reden świątynia stanęła w Karkonoszach i 28 lipca 1844 roku została poświęcona. Zachowały się oryginalne rzeźbione portale z lwami i smokami. Przy kościele leży cmentarz, na którym spoczywa Tadeusz Różewicz.
KarpaczZamek Chojnik
Zamek Chojnik to ruiny gotyckiej warowni na szczycie góry Chojnik (627 m n.p.m.) nad Sobieszowem, dzielnicą Jeleniej Góry. Murowany zamek powstał w połowie XIV wieku, od 1392 roku należał do Schaffgotschów, a po uderzeniu pioruna w 1675 roku popadł w ruinę. Leży w enklawie Karkonoskiego Parku Narodowego, więc dochodzi się do niego szlakiem w 40–50 minut. Z wieży widać Karkonosze i Kotlinę Jeleniogórską.
Jelenia GóraSzrenica
Szczyt zachodnich Karkonoszy o wysokości 1362 m n.p.m., w granicach Szklarskiej Poręby i Karkonoskiego Parku Narodowego. Na wierzchołku stoi schronisko z 1922 roku, a północne stoki zajmuje Szrenica Ski Arena z dwuodcinkową koleją krzesełkową działającą od 1962 roku. Pieszo wchodzi się czerwonym szlakiem przez Wodospad Kamieńczyka w około dwie i pół godziny. Klimat jest surowy: w latach 1957–1972 notowano tu średnio 264 dni z mgłą w roku.
Szklarska PorębaWodospad Kamieńczyka
Wodospad na potoku Kamieńczyk w Szklarskiej Porębie, w Karkonoskim Parku Narodowym. Woda spada z wysokości 27 m trzema kaskadami do wąskiego wąwozu o granitowych ścianach do 30 m — to najwyższy wodospad polskich Sudetów. Na dno wąwozu schodzi się po stalowych schodach i galerii, w kasku, za osobną opłatą 16 zł. Kasa przy wodospadzie działa przez cały rok, zimą w skróconych godzinach, a mróz zamienia kaskady w lodospady.
Szklarska PorębaPolana Jakuszycka
Ośrodek narciarstwa biegowego w Jakuszycach, najwyżej położonej części Szklarskiej Poręby. Sieć około 100 km przygotowywanych tras w Górach Izerskich jest bezpłatna, a śnieg leży tu średnio 156 dni w roku. Na polanie stoi Dolnośląskie Centrum Sportu ze stadionem biathlonowym i przystanek kolejowy na wysokości 878 m. Co roku startuje stąd Bieg Piastów, w 2027 roku w dniach 13–21 lutego.
Szklarska Poręba