Jezioro Turkusowe w Wapnicy

Skąd bierze się turkusowa barwa

Woda w jeziorze nie jest niczym zabarwiona. Turkus to efekt czysto optyczny: dno wyściela biała kreda pozostała po wydobyciu surowca, światło słoneczne odbija się od niej i wraca do obserwatora przefiltrowane przez kilkanaście metrów przejrzystej wody. Wysoka zawartość węglanu wapnia dodatkowo rozprasza promienie w paśmie zieleni i błękitu.

Z tego mechanizmu wynika wniosek, który warto wziąć pod uwagę przy planowaniu wyjazdu: bez słońca nie ma turkusu. W pochmurny dzień tafla przybiera barwę szarozieloną i wygląda zupełnie inaczej niż na zdjęciach, które przyciągają tu ludzi. Kolor pracuje najmocniej, gdy słońce stoi wysoko, czyli w środku dnia — co akurat pokrywa się z porą największego ruchu na tarasie.

Jezioro zajmuje 6,74 hektara i jest największym akwenem położonym w granicach Wolińskiego Parku Narodowego. Maksymalna głębokość sięga 21,2 metra. Lustro wody leży na wysokości zaledwie 2,6 m n.p.m., więc dno schodzi na 18,6 m poniżej poziomu morza — pod względem geograficznym jezioro jest kryptodepresją. Ta głębokość ma też wymiar praktyczny: brzegi opadają stromo tuż za linią wody, bo są ścianami dawnego wyrobiska, a nie łagodnym profilem naturalnego jeziora.

Kopalnia, która zamieniła się w jezioro

Miejsce nie powstało w wyniku procesów naturalnych. To wyrobisko odkrywkowej kopalni kredy, która pracowała na potrzeby przemysłu cementowego. Złoże eksploatował koncern założony przez szczecińskiego przemysłowca Johannesa Quistorpa, a surowiec trafiał do fabryki cementu działającej w tej okolicy w XIX wieku. Wydobycie na większą skalę prowadzono od lat dwudziestych XX wieku.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej, w 1945 roku, wyposażenie zakładu zostało zdemontowane i wywiezione. Wydobycie wznowiono w 1948 roku, ale trudności z eksploatacją złoża sprawiły, że w 1954 roku zakończono je ostatecznie. Opuszczone wyrobisko zaczęło wypełniać się wodą gruntową i opadową. Około 1960 roku poziom wody ustabilizował się i zrównał z poziomem Zalewu Szczecińskiego — od tego momentu jezioro wygląda mniej więcej tak, jak dziś.

Ślady przemysłowej przeszłości są nadal czytelne w terenie. Regularne, strome skarpy otaczające akwen to nie brzegi ukształtowane przez wodę, lecz ściany odkrywki. Biała kreda odsłania się miejscami w zboczach i to ona odpowiada za cały efekt, dla którego ludzie tu przyjeżdżają.

Piaskowa Góra i co z niej widać

Nad południowym brzegiem jeziora wznosi się Piaskowa Góra o wysokości 53 m n.p.m., należąca do Pagórków Lubińsko-Wapnickich. Na szczycie urządzono punkt widokowy: obszerny taras z balustradą, z zadaszoną częścią, która daje schronienie przy opadach. Zbocza opadają stąd stromo prosto ku wodzie.

Panorama obejmuje nie tylko samo jezioro. Widać z niej Wapnicę, Dolinę Trzciągowską, Jezioro Wicko Małe oraz fragment Wstecznej Delty Świny — rozległego, rzadkiego układu wodnego, w którym rzeka rozdziela się na odnogi płynące w odwrotnym kierunku niż typowe delty. Z poziomu tarasu widok na taflę jest o tyle istotny, że dopiero z góry kolor wody układa się w jednolitą plamę; z brzegu efekt jest znacznie słabszy.

Drugi, niższy punkt widokowy znajduje się nad zachodnim brzegiem jeziora i jest oddalony od parkingu o kilka minut marszu. To rozwiązanie dla osób, które nie chcą lub nie mogą podchodzić pod górę — sam taras na Piaskowej Górze wymaga podejścia po piaszczystym, miejscami sypkim gruncie.

Trasy w okolicy jeziora

Rejon jest niewielki i da się go obejść w ramach jednego spaceru. Przez okolicę przebiega niebieski szlak, prowadzący wzdłuż Zalewu Szczecińskiego, przy którym wyznaczono punkt widokowy na Piaskowej Górze. Do wyboru są trzy warianty o różnym nakładzie czasu:

• Punkt widokowy nad zachodnim brzegiem — kilka minut od parkingu w Wapnicy, bez istotnego podejścia. Najkrótsza opcja, gdy zatrzymujesz się w drodze gdzie indziej.
• Piaskowa Góra — około 15–20 minut z parkingu, z podejściem na 53 m n.p.m. Tu jest zadaszony taras i najszersza panorama.
• Pętla wokół jeziora — mniej więcej 3,4 km, do przejścia w około 70 minut spokojnym tempem. Pozwala zobaczyć akwen z kilku stron i różnych wysokości.
• Dojście od Lubinia — z rejonu Wzgórza Zielonka na Piaskową Górę idzie się około 15 minut. Wariant przydatny, gdy parking w Wapnicy jest zajęty.

Cały Woliński Park Narodowy udostępnia trzy główne szlaki piesze: zielony o długości 8,10 km, niebieski 15,70 km oraz czerwony „Nad Bałtykiem” liczący 13,40 km. Jezioro Turkusowe można więc potraktować jako punkt na dłuższej trasie, a nie wyłącznie jako osobny cel dojazdu.

Zakazy, o których lepiej wiedzieć przed wyjazdem

To teren parku narodowego i obowiązują tu ograniczenia ostrzejsze niż w zwykłym lesie. Najczęstszym powodem rozczarowania na miejscu jest zakaz kąpieli. Woda wygląda zachęcająco, ale pływanie jest zabronione — zarówno ze względu na ochronę ekosystemu, jak i na głębokość oraz strome, osuwające się brzegi dawnej odkrywki. Zakazane są także wędkowanie i nurkowanie.

Osobna sprawa, która potrafi popsuć plany całej rodzinie: na terenie Wolińskiego Parku Narodowego obowiązuje zakaz wprowadzania psów. Nie chodzi o obowiązek trzymania na smyczy, lecz o zakaz wstępu ze zwierzęciem. Park leży na jednym z ważniejszych europejskich szlaków wędrówek ptaków, które odpoczywają tu i żerują, a obecność psa je płoszy. Jeśli podróżujesz z psem, to miejsce odpada.

Regulamin parku nakazuje ponadto poruszać się wyłącznie po wyznaczonych szlakach i zwiedzać teren tylko w ciągu dnia. Obowiązuje zakaz używania otwartego ognia, niszczenia roślin i płoszenia zwierząt, a parkować wolno jedynie w miejscach do tego wyznaczonych.

Wstęp do Wolińskiego Parku Narodowego jest płatny — opłatę wprowadzono w październiku 2022 roku na podstawie ustawy o ochronie przyrody. Wysokość stawek określa zarządzenie dyrektora parku i bywa aktualizowana, dlatego przed wyjazdem sprawdź obowiązujący cennik w sklepie internetowym parku, zamiast opierać się na kwotach z artykułów sprzed lat. Bilety sprzedaje sklep online, Muzeum Przyrodnicze, Zagroda Pokazowa Żubrów oraz operator zewnętrzny przy wejściach na szlaki.

Z opłat zwolnieni są między innymi mieszkańcy gmin Międzyzdroje, Wolin i Dziwnów oraz miasta Świnoujście, dzieci do 7 roku życia, posiadacze Karty Dużej Rodziny, a także uczniowie i studenci odbywający w parku zajęcia dydaktyczne. Ulga w wysokości 50 procent przysługuje uczniom, studentom, emerytom, rencistom, osobom z niepełnosprawnością i żołnierzom służby czynnej. Wstęp jest bezpłatny dla wszystkich w dwóch dniach w roku: 1 marca, w rocznicę utworzenia parku, oraz 24 maja, w Europejski Dzień Parków Narodowych.

Kiedy przyjechać

Najlepszy okres to miesiące od maja do września, kiedy słońce stoi wysoko i kolor wody jest najwyraźniejszy. Ta sama pora oznacza jednak największy ruch — jezioro leży 6–7 km od Międzyzdrojów, jednej z najliczniej odwiedzanych miejscowości polskiego wybrzeża, i bywa celem wycieczki w pochmurny dzień, gdy plaża odpada. Taras na Piaskowej Górze nie jest duży, więc w szczycie sezonu na miejsce przy balustradzie trzeba chwilę poczekać.

Poza sezonem jezioro jest spokojniejsze, a wczesna jesień daje dobre światło przy mniejszej liczbie odwiedzających. Trzeba się wtedy liczyć z tym, że przy niskim słońcu i zachmurzeniu turkus po prostu nie wystąpi.

Miejsce warto łączyć z innymi punktami na wyspie Wolin. W tym samym parku narodowym działają Zagroda Pokazowa Żubrów i Muzeum Przyrodnicze, a w pobliskiej Wisełce stoi latarnia morska Kikut. Sama wizyta nad jeziorem, licząc dojście na Piaskową Górę i powrót, zajmuje zwykle od godziny do dwóch — to za mało na osobny wyjazd, a w sam raz na element dnia spędzonego na Wolinie.

Kto zarządza terenem

Jezioro i jego otoczenie znajdują się pod zarządem Wolińskiego Parku Narodowego z siedzibą w Grodnie pod Międzyzdrojami. To park odpowiada za oznakowanie szlaków, utrzymanie punktów widokowych, zasady udostępniania terenu i pobór opłat za wstęp. Aktualne komunikaty turystyczne, informacje o czasowych zamknięciach szlaków i obowiązujący cennik publikowane są na stronie parku — warto tam zajrzeć zwłaszcza po wichurach, które na Wolinie potrafią wyłączyć fragmenty tras z ruchu.

Lokalizacja i punkt startowy

Jezioro leży na wyspie Wolin, na południe od wsi Wapnica w gminie Międzyzdroje (powiat kamieński), w granicach Wolińskiego Parku Narodowego. Od centrum Międzyzdrojów dzieli je około 6–7 km w kierunku południowo-wschodnim. Punktem startowym dla większości odwiedzających jest parking w Wapnicy, od którego zaczynają się dojścia do obu punktów widokowych.

Samochodem

Z Międzyzdrojów kieruj się na Lubin — na rondzie w Międzyzdrojach wybierz ten kierunek i jedź przez Zalesie i Wicko. W Wapnicy jedź ulicą Nadbrzeżną, a następnie skręć w ulicę Turkusową, która doprowadzi do parkingu przy jeziorze.

Parking

Przy jeziorze, na końcu ulicy Turkusowej, urządzono obszerny parking. W sezonie jest płatny; stawki bywają zmieniane, więc traktuj kwoty podawane w internecie ostrożnie i sprawdź cennik na miejscu. Alternatywą jest bezpłatny parking w Lubinie, w rejonie Wzgórza Zielonka, skąd na Piaskową Górę idzie się około 15 minut. Warto o nim pomyśleć w szczycie sezonu. Regulamin parku dopuszcza parkowanie wyłącznie w miejscach wyznaczonych — postój na poboczu w granicach parku jest zabroniony.

Komunikacja publiczna

Wapnicę obsługuje komunikacja autobusowa na trasie Międzyzdroje – Zalesie – Wicko – Wapnica – Lubin; kursy wykonuje przewoźnik lokalny, a rozkłady publikuje gmina Międzyzdroje. Częstotliwość zależy od sezonu i jest wyraźnie mniejsza poza wakacjami, dlatego przy planowaniu powrotu sprawdź godzinę ostatniego kursu, zanim ruszysz na pętlę wokół jeziora. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Międzyzdrojach, skąd trzeba dojechać autobusem albo taksówką.

Dojście piesze

Z parkingu w Wapnicy do punktu widokowego nad zachodnim brzegiem jest kilka minut marszu po płaskim terenie. Wejście na Piaskową Górę zajmuje około 15–20 minut i wymaga podejścia na wysokość 53 m n.p.m. po piaszczystej, miejscami sypkiej nawierzchni — w mokry dzień bywa śliska, więc lepiej mieć buty z profilowaną podeszwą niż klapki. Obejście całego jeziora to około 3,4 km i mniej więcej 70 minut spokojnego marszu. Do Wapnicy można też dojść pieszo z Międzyzdrojów niebieskim szlakiem, jeśli wolisz zamienić dojazd na wycieczkę. Poruszanie się poza wyznaczonymi szlakami jest w parku zabronione.