Wzgórze Gosań

Gosań to wzgórze o wysokości 93,4 m n.p.m. na wyspie Wolin, opadające niemal pionową ścianą wprost do Bałtyku. Jest to najwyższy klif polskiego wybrzeża i jeden z punktów widokowych udostępnionych przez Woliński Park Narodowy. Wzgórze leży około 4 km na północny wschód od Międzyzdrojów, w Paśmie Wolińskim, przy drodze wojewódzkiej nr 102.

Najwyższy klif polskiego wybrzeża

Klif woliński nie zaczyna się od razu wysoko. Przy samych Międzyzdrojach ściana ma zaledwie 5-10 metrów i idąc plażą na wschód, trudno uwierzyć, że to ten sam brzeg. Wysokość rośnie stopniowo, aż przy Gosaniu przekracza dziewięćdziesiąt metrów. Woliński Park Narodowy podaje dla punktu widokowego okrągłe 93 m n.p.m., pomiary uściślają tę wartość do 93,4 m.

Warto rozróżnić dwie rzeczy, które bywają mylone. Gosań jest najwyższym klifem, ale nie najwyższym wzniesieniem wyspy — ten tytuł należy do Grzywacza (115 m n.p.m.), oddalonego o niecały kilometr na południowy wschód, schowanego w lesie i pozbawionego widoku. Przewaga Gosania polega na tym, że jego wierzchołek wypada dokładnie na krawędzi urwiska.

Niemiecka nazwa wzgórza brzmiała Gosan Berg. Polską formę „Gosań” wprowadzono urzędowo w 1949 roku. Tę samą nazwę nosiła niewielka osada u podnóża wzgórza, zniesiona 1 stycznia 2011 roku.

Co widać z punktu widokowego

Taras widokowy stoi na koronie klifu i patrzy na zachód oraz północ. Przy dobrej widoczności widać stąd Zatokę Pomorską, zabudowę Międzyzdrojów, dalej Świnoujście, a przy naprawdę czystym powietrzu także niemiecki Ahlbeck po drugiej stronie granicy. W dole, jakieś dziewięćdziesiąt metrów niżej, widać wąski pas kamienistej plaży i linię załamujących się fal.

Drugi kierunek patrzenia jest ciekawszy dla tych, którzy interesują się samym brzegiem: z Gosania dobrze widać przebieg wybrzeża klifowego, kolejne osypiska i wcięcia. To rzadka okazja, żeby zobaczyć klif z góry i z boku jednocześnie, zamiast tylko zadzierać głowę z plaży.

Ekspozycja na zachód sprawia, że wzgórze jest naturalnym miejscem na oglądanie zachodu słońca — park sam wskazuje ten moment jako najlepszy do zdjęć. Trzeba jednak pamiętać, że szlaki są udostępnione tylko w ciągu dnia, więc po zmierzchu należy zejść.

Z czego zbudowany jest klif i jak szybko się cofa

Gosań to klif abrazyjny osypiskowy: fale podcinają jego podstawę, materiał zsuwa się w dół i układa u stóp ściany pod naturalnym kątem stoku usypowego. Przekrój przez wzgórze czyta się jak podręcznik geologii regionu.

U samej podstawy odsłaniają się margle kredowe, zaburzone glacitektonicznie przez nasuwający się lądolód i wymieszane z osadami czwartorzędowymi. Wyżej leżą szarobrunatne gliny, nad nimi seria piasków zastoiskowych, a następnie piaski eoliczne, w których wyróżniono kilka poziomów gleb kopalnych. Całość przykrywa glina brunatna zlodowacenia północnopolskiego, a na wierzchu — miąższa, sięgająca kilkudziesięciu metrów pokrywa piasków usypanych przez wody spływające z topniejącego lodowca.

Cofanie brzegu jest tu mierzone od dawna: badania tempa abrazji klifów Wolina prowadzi się od 1975 roku, a systematyczny monitoring od 1985. Pomiary z lat 1984-2010 dały średnią wieloletnią 0,24 m rocznie dla wszystkich obserwowanych odcinków, przy wartościach rocznych wahających się od zera do ponad czterech metrów. Ta rozpiętość dobrze pokazuje charakter procesu: klif potrafi stać latami, a po jednym sztormie stracić kilka metrów naraz. Dlatego przy krawędzi ustawiono zabezpieczenia, których nie należy przekraczać.

Wieża, schrony i wojskowa przeszłość wzgórza

Na szczycie stoi betonowa wieża obserwacyjna o wysokości około 17 metrów, a obok niej betonowe schrony. To nie są elementy infrastruktury turystycznej, tylko pozostałości punktu obserwacyjnego nr 319, zbudowanego w latach 50. XX wieku na potrzeby 17. Baterii Artylerii Stałej w Międzyzdrojach, znanej też jako Janogród. W skład zespołu wchodziły schron załogi i wieża do obserwacji oraz kierowania ogniem.

Kilkadziesiąt metrów na zachód zachował się schron dawnego stałego punktu radiolokacyjnego nr 326. Część wejść zabetonowano ze względu na stan techniczny, a wieża jest zamknięta i nie da się na nią wejść — to częste rozczarowanie osób, które spodziewają się wieży widokowej. Widok rozciąga się z tarasu na koronie klifu, nie z wieży.

Dojście przez buczynę

Wejście na Gosań zaczyna się przy drodze wojewódzkiej nr 102, na odcinku Międzyzdroje - Wisełka. Ścieżka ma według parku około 300 metrów, w praktyce, licząc od dalszego krańca parkingu, wychodzi bliżej 400-450 metrów. Prowadzi przez buczynę pomorską — las bukowy, który latem trzyma cień i chłód, a jesienią daje najlepsze światło.

Nawierzchnia to ubita ścieżka leśna, ostatni odcinek pokonuje się po ziemnych stopniach wzmocnionych drewnem. Całość zajmuje 5-10 minut. Wózek dziecięcy trzeba zostawić przy parkingu — schody go wykluczają. Na górze czeka drewniana wiata z ławkami i stołami oraz tablice informacyjne.

Szlak czerwony Brzegiem Bałtyku

Gosań leży przy szlaku czerwonym „Brzegiem Bałtyku”, którego długość Woliński Park Narodowy podaje jako 13,40 km. Szlak zaczyna się przy Muzeum Przyrodniczym w Międzyzdrojach, prowadzi przez Kawczą Górę (61 m n.p.m.), a potem schodzi na plażę i biegnie wzdłuż brzegu na wschód — pod Gosaniem i Świdną Kępą — mija latarnię morską Kikut i kończy się w Kołczewie.

Rzecz, o której warto wiedzieć przed wyjściem: odcinek plażowy prowadzi u samego podnóża klifu i w najwęższych miejscach, przy podwyższonym stanie wody, bywa zalewany. Podczas sztormu fale odbijają się od ściany klifu i wejście tam jest niebezpieczne. Marsz plażą z Wisełki do Międzyzdrojów to około 13 kilometrów i mniej więcej cztery godziny — piasek i kamienie spowalniają bardziej, niż sugeruje mapa.

Sam wierzchołek Gosania nie leży na plażowym odcinku szlaku. Jedyna dozwolona droga na górę prowadzi od drogi nr 102; pozostałe ścieżki na tym terenie są wyłączone z ruchu turystycznego.

Zasady, opłaty i ograniczenia

Wzgórze leży w granicach Wolińskiego Parku Narodowego, utworzonego w 1960 roku na 5001 hektarach i powiększonego w 1996 roku do 10 937 hektarów. Siedziba dyrekcji mieści się w Grodnie pod Międzyzdrojami.

Wstęp do parku jest płatny. Bilety kupuje się w sklepie internetowym parku, w punktach stacjonarnych, u operatora przy wejściach na szlaki oraz w automatach biletowych. Stawki ustala zarządzeniem dyrektor parku, dlatego przed wyjazdem najlepiej sprawdzić aktualny cennik u źródła.

Najważniejsze ograniczenia:

• Całkowity zakaz wprowadzania psów na teren parku — nie ma tras dostępnych dla psów, wyjątkiem są psy asystujące osobom z niepełnosprawnościami.
• Poruszanie się wyłącznie po wyznaczonych szlakach i tylko w ciągu dnia.
• Zakaz używania otwartego ognia; przy skrajnym zagrożeniu pożarowym park wprowadza dodatkowo zakaz palenia papierosów.
• Zakaz niszczenia roślin i zrywania runa leśnego.
• Zakaz przekraczania zabezpieczeń przy krawędzi klifu.

Czego na Gosaniu nie ma: toalet, gastronomii, sklepu i zejścia na plażę. Klif jest urwiskiem, więc na plażę pod nim trzeba dojść wzdłuż brzegu od Międzyzdrojów albo od Wisełki. Latem, zwłaszcza w pogodne popołudnia, na tarasie robi się ciasno; najspokojniej jest rano.

Lokalizacja i punkt startowy

Gosań leży na wyspie Wolin, około 4 km na północny wschód od centrum Międzyzdrojów i około 7 km w linii prostej na zachód od Wisełki. Punktem startowym jest leśny parking przy drodze wojewódzkiej nr 102, na odcinku Międzyzdroje - Wisełka. Wejście na ścieżkę jest oznakowane tablicą Wolińskiego Parku Narodowego.

Samochodem

Od strony Szczecina: drogą S3 w kierunku Świnoujścia, dalej przez Wolin i Międzyzdroje, a stamtąd drogą wojewódzką nr 102 w stronę Wisełki i Dziwnowa. Od strony Kołobrzegu i Dziwnowa jedzie się tą samą 102 w przeciwnym kierunku. Zjazd na parking pojawia się około 4 km za Międzyzdrojami; łatwo go przegapić, bo znajduje się na leśnym odcinku bez zabudowy.

Parking

Utwardzony parking leśny bezpośrednio przy 102, niestrzeżony, o ograniczonej liczbie miejsc. W szczycie sezonu zapełnia się przed południem, a postoju na wąskim poboczu drogi wojewódzkiej nie ma gdzie zorganizować. Woliński Park Narodowy pobiera opłaty na części swoich parkingów przez siedem dni w tygodniu, dlatego przed pozostawieniem auta warto sprawdzić oznakowanie i automat na miejscu.

Komunikacja publiczna

Najbliższa stacja kolejowa to Międzyzdroje, z połączeniami ze Szczecina i Świnoujścia. Z Międzyzdrojów w stronę Wisełki i Dziwnowa kursują autobusy podmiejskie; przejazd do Wisełki zajmuje około 10 minut, a przystanek początkowy znajduje się przy ulicy Niepodległości, obok Muzeum Przyrodniczego parku. Przed wyjazdem potwierdź u przewoźnika, czy wybrany kurs zatrzymuje się przy wejściu na Gosań — to leśny odcinek trasy bez zabudowy.

Dojście piesze

Z parkingu na punkt widokowy prowadzi ścieżka przez las bukowy: park podaje około 300 metrów, licząc od dalszego krańca parkingu wychodzi 400-450 metrów. Idzie się 5-10 minut, ostatni odcinek po ziemnych schodach wzmocnionych drewnem. Alternatywą dla piechurów jest szlak czerwony „Brzegiem Bałtyku” plażą z Międzyzdrojów lub z Wisełki, ale na sam wierzchołek i tak trzeba wejść od drogi 102.