Kaplica Czaszek Czermna Kudowa-Zdrój kaplica czaszek Kudowa ossuarium ziemia kłodzka

Kaplica Czaszek w Czermnej

Co wyróżnia to miejsce

Około 3 tysięcy czaszek i kości na ścianach i sklepieniu
Szczątki ok. 20–30 tysięcy osób w krypcie pod posadzką
Zbudowana od 1776 roku przez ks. Wacława Tomaszka
Ofiary wojny trzydziestoletniej, siedmioletniej i epidemii
Zwiedzanie tylko z przewodnikiem, tura ok. 15–20 minut
Czynna codziennie 9:30–17:00, bilet 20 zł (2026)
Wstęp płatny Wewnątrz budynku

Dla kogo

Opis

Kaplica, której ściany są z kości

Kaplica Czaszek stoi w Czermnej, dzielnicy Kudowy-Zdroju leżącej około kilometra od centrum uzdrowiska, w dolinie potoku Czermnica. To niewielka, barokowa budowla na planie kwadratu, ustawiona między kościołem św. Bartłomieja a wolnostojącą dzwonnicą. Z zewnątrz nie zdradza niczego niezwykłego. Wnętrze — ściany i sklepienie — pokrywa jednak około 3 tysięcy czaszek i piszczeli ułożonych w regularne wzory.

To, co widać, to tylko część. W krypcie pod posadzką spoczywają szczątki kolejnych 20–30 tysięcy osób; organizator zwiedzania mówi o około 30 tysiącach i nazywa kaplicę ogromnym zbiorowym grobowcem. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 693 z 10 maja 1960 roku. Według dostępnych opisów to jedyna taka kaplica w Polsce — podobne ossuaria znane są z Czech, m.in. z Kutnej Hory.

Ksiądz Tomaszek i grabarz Langer

Historia zaczyna się w 1776 roku. Podczas prac przy nasypie obok dzwonnicy robotnicy natrafili na ludzkie czaszki i kości. Miejscowy proboszcz, urodzony w Czechach Wacław Tomaszek (Václav Tomášek), postanowił zbudować dla nich kaplicę; przedsięwzięcie wsparł Leopold von Leslie. Przy wydobywaniu szczątków pomagali grabarz J. Langer i kościelny J. Schmidt.

Przez blisko 20 lat Tomaszek i Langer zbierali kości z okolicznych miejsc pochówku — z Kudowy, Dusznik i Polanicy — oczyszczali je i układali w kaplicy. Budowę samego budynku źródła datują na lata 1776–1784, a prace we wnętrzu trwały do 1804 roku, kiedy proboszcz zmarł. Zgodnie z życzeniem obu twórców ich czaszki również znalazły się w kaplicy.

Skąd pochodzą szczątki

Ziemia hrabstwa kłodzkiego w XVII i XVIII wieku była wielokrotnie terenem walk. Kości w kaplicy należą do ofiar wojny trzydziestoletniej, wojen prusko-austriackich o Śląsk, w tym wojny siedmioletniej z lat 1756–1763, a także epidemii, m.in. cholery.

Przewodnik zwraca uwagę na kilka wyróżnionych czaszek ustawionych przy ołtarzu:

  • czaszki założyciela, księdza Tomaszka, i grabarza Langera
  • czaszki sołtysa Czermnej i jego żony — według tradycji sołtys Martinec został zastrzelony przez Prusaków w czasie wojny siedmioletniej za przeprowadzenie wojsk austriackich przez Błędne Skały, a żona zginęła, próbując go osłonić; na obu czaszkach widać ślady ran
  • czaszkę, którą na podstawie budowy anatomicznej przypisuje się Tatarowi
  • czaszkę ze śladami choroby
  • kość udową mężczyzny mierzącego około 2 metrów, prawdopodobnie Szweda, oraz źle zrośniętą kość kończyny

Wnętrze i symbolika

Na ołtarzu stoi barokowy krucyfiks, a wśród kości umieszczono dwie drewniane figury aniołów. Jeden trzyma trąbę i napis po łacinie „Powstańcie z martwych”, drugi — wagę i napis „Pójdźcie pod sąd”. Całość jest przestrogą o przemijaniu i sądzie ostatecznym, a nie atrakcją grozy, i tak też prowadzone jest zwiedzanie: przewodnik opowiada spokojnie, zwiedzających obowiązuje cisza i godny ubiór.

Przy wejściu na cmentarz stoi pomnik z 1914 roku z napisem w trzech językach — niemieckim, czeskim i polskim — „Ofiarom wojen ku upamiętnieniu, a żywym ku przestrodze”. Za dusze zmarłych modlą się tu Siostry ze Zgromadzenia Niepokalanego Serca NMP. Kaplica leży na terenie parafii św. Bartłomieja Apostoła w Kudowie-Zdroju (Czermnej), a zwiedzanie organizuje Centrum Promocji Turystyki „Arche”.

Zwiedzanie, bilety i godziny w 2026 roku

Kaplicę zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem. Bilety kupuje się w kasie naprzeciwko kaplicy, nie ma możliwości wcześniejszej rezerwacji, a grupy wchodzą w kolejności przybycia. Tura trwa zwykle 15–20 minut, a do środka wchodzi jednorazowo niewielka grupa, więc w ruchliwe dni trzeba poczekać na następne wejście. Jeśli drzwi kasy są zamknięte, osoba sprzedająca bilety najczęściej oprowadza właśnie grupę w kaplicy — wystarczy chwilę zaczekać.

Według strony organizatora (2026) kaplica jest czynna codziennie w godzinach 9:30–17:00, a ostatnie wejście jest możliwe 15 minut przed zamknięciem. Bilety kosztują: dorośli 20 zł, seniorzy od 65 lat 15 zł, dzieci i młodzież w wieku 6–18 lat 12 zł, dzieci do lat 6 wchodzą bezpłatnie. Starsze źródła podawały dla okresu listopad–kwiecień krótsze godziny (10:00–16:00, bez poniedziałków), a obecna strona osobnych godzin zimowych nie wymienia. Przed przyjazdem zimą najlepiej zadzwonić pod numer obsługi kaplicy.

Wewnątrz obowiązuje bezwzględny zakaz fotografowania i nagrywania oraz zachowania ciszy. Kaplica jest obiektem krytym i zwiedzanie trwa krótko, więc w deszczowy albo mroźny dzień dobrze łączy się z pobytem w Kudowie-Zdroju — tylko oczekiwanie na wejście odbywa się na zewnątrz.

Przydatne wskazówki

Wewnątrz obowiązuje bezwzględny zakaz zdjęć i nagrywania — schowaj telefon przed wejściem.
Rezerwacji nie ma; wchodzi się w kolejności przybycia, więc w weekendy licz się z oczekiwaniem na kolejną turę.
Jeśli kasa jest zamknięta, sprzedawca zwykle oprowadza grupę w kaplicy — zaczekaj kilka minut.
Ostatnie wejście jest 15 minut przed zamknięciem, czyli o 16:45 przy godzinach 9:30–17:00.
Zimą zadzwoń przed przyjazdem pod +48 537 654 673 — starsze źródła podawały krótsze godziny w sezonie listopad–kwiecień.
Wymagany jest godny ubiór i cisza; to miejsce pochówku, a nie atrakcja grozy.
Z centrum Kudowy dojdziesz ulicą Moniuszki w około 15 minut, bez szukania parkingu.

Zdjęcia 5

Lokalizacja

Adres: Stanisława Moniuszki 8a, 57-350 Kudowa-Zdrój

Wyznacz trasę

Dojazd

Lokalizacja i punkt startowy

Kaplica Czaszek stoi w Czermnej, północnej dzielnicy Kudowy-Zdroju, około 1 km od centrum uzdrowiska, obok kościoła św. Bartłomieja Apostoła. Organizator zwiedzania podaje adres ulica Stanisława Moniuszki 8a; w części źródeł kaplica figuruje pod adresem ulica Tadeusza Kościuszki 54, od strony kościoła. Kasa biletowa znajduje się naprzeciwko kaplicy.

Samochodem

Kudowa-Zdrój leży przy drodze krajowej nr 8 z Wrocławia przez Kłodzko do przejścia granicznego z Czechami w kierunku Náchodu. Z Kłodzka to około 40 km, z Wrocławia ponad 120 km. W Kudowie trzeba skierować się na północ, w stronę Czermnej. Zimą odcinek przez Góry Stołowe i Duszniki-Zdrój bywa śliski, warto mieć zimowe opony.

Parking

Według relacji odwiedzających (2021) samochód można zostawić bezpłatnie na parkingu przy parafii św. Bartłomieja przy ulicy Tadeusza Kościuszki albo na parkingu przy cmentarzu parafialnym. Zwykle są tam wolne miejsca, choć w czasie nabożeństw robi się ciaśniej. Aktualne zasady parkowania warto sprawdzić na miejscu, bo organizator zwiedzania nie podaje ich na swojej stronie.

Komunikacja publiczna

Do stacji Kudowa-Zdrój dojeżdżają regionalne pociągi przez Kłodzko; rozkład na sezon 2026/2027 trzeba sprawdzić u przewoźnika. We wrześniu 2026 roku w interpelacji poselskiej zwrócono uwagę, że nowy rozkład PKP Intercity ma nie obejmować bezpośrednich połączeń do Kudowy-Zdroju, w tym weekendowego odcinka pociągu „Śnieżka” z Warszawy — przed wyjazdem warto to potwierdzić.

Dojście piesze

Z parku zdrojowego w centrum Kudowy idzie się na północ ulicą Stanisława Moniuszki około 15 minut. To krótki spacer przez miasto, wygodny także zimą.

Polecany czas zwiedzania

⚡
Krótka wizyta
30 minut

Zakup biletu i tura z przewodnikiem po kaplicy.

⏳
Średnia wizyta
1 godzina

Zwiedzanie z oczekiwaniem na wejście oraz obejrzenie kościoła, dzwonnicy i pomnika.

📅
Cały dzień
pół dnia

Kaplica połączona ze spacerem z parku zdrojowego w Kudowie i pobytem w uzdrowisku.

Często zadawane pytania

Ile kosztuje wejście do Kaplicy Czaszek w Kudowie-Zdroju?
Według strony organizatora zwiedzania (2026) bilet dla dorosłych kosztuje 20 zł, dla seniorów od 65 lat 15 zł, a dla dzieci i młodzieży w wieku 6–18 lat 12 zł. Dzieci do lat 6 wchodzą bezpłatnie. Bilety kupuje się w kasie naprzeciwko kaplicy, bez możliwości wcześniejszej rezerwacji. W wielu przewodnikach i serwisach turystycznych krążą znacznie niższe ceny, np. 8 lub 10 zł za bilet normalny — pochodzą one jednak sprzed kilku lat i nie są aktualne. Zwiedzanie organizuje Centrum Promocji Turystyki „Arche”, które obsługuje kaplicę na terenie parafii św. Bartłomieja Apostoła.
Jakie są godziny otwarcia Kaplicy Czaszek zimą?
Obecna strona organizatora podaje, że kaplica jest czynna codziennie w godzinach 9:30–17:00, a ostatnie wejście jest możliwe 15 minut przed zamknięciem. Osobnych godzin zimowych na stronie nie wymieniono. Starsze źródła podawały dla okresu od listopada do kwietnia godziny 10:00–16:00 i zamknięcie w poniedziałki, ale pochodzą z okresu, gdy obowiązywały znacznie niższe ceny biletów. Ponieważ źródła się różnią, przed zimowym przyjazdem najlepiej zadzwonić pod numer obsługi kaplicy +48 537 654 673. Według przewodników kaplica bywa zamknięta w niektóre święta, więc w okresie świątecznym telefon jest tym bardziej wskazany.
Ile czasu trwa zwiedzanie Kaplicy Czaszek?
Samo zwiedzanie z przewodnikiem trwa zwykle 15–20 minut. Kaplica jest niewielka, więc do środka wchodzi jednocześnie mała grupa, a następni czekają przed wejściem. W ruchliwe dni, zwłaszcza w weekendy i w sezonie, oczekiwanie na kolejną turę może zająć kwadrans albo dłużej. Rezerwacji nie ma, grupy wchodzą w kolejności przybycia. Razem z zakupem biletu, czekaniem i obejrzeniem otoczenia — kościoła św. Bartłomieja, dzwonnicy i pomnika z 1914 roku — warto zarezerwować około godziny. To dobry punkt na krótką przerwę podczas pobytu w Kudowie-Zdroju.
Skąd pochodzą czaszki w kaplicy w Czermnej?
Szczątki należą do ofiar wojen i epidemii, które przetoczyły się przez ziemię kłodzką w XVII i XVIII wieku: wojny trzydziestoletniej, wojen prusko-austriackich o Śląsk, w tym wojny siedmioletniej z lat 1756–1763, oraz epidemii, m.in. cholery. W 1776 roku przy nasypie obok dzwonnicy natrafiono na ludzkie kości. Proboszcz Wacław Tomaszek i grabarz J. Langer przez blisko 20 lat zbierali szczątki z okolicznych mogił w Kudowie, Dusznikach i Polanicy, oczyszczali je i układali w kaplicy. Około 3 tysięcy czaszek i kości zdobi ściany i sklepienie, a kolejne 20–30 tysięcy spoczywa w krypcie.
Czy w Kaplicy Czaszek można robić zdjęcia?
Nie. Organizator zwiedzania wprowadził bezwzględny zakaz robienia zdjęć oraz nagrywania wewnątrz obiektu. Obowiązuje też godny ubiór i zachowanie ciszy — kaplica jest miejscem pochówku i modlitwy, za dusze zmarłych modlą się tu Siostry ze Zgromadzenia Niepokalanego Serca NMP. Zakaz dotyczy wnętrza kaplicy. Szczegóły, na które warto zwrócić uwagę — wyróżnione czaszki przy ołtarzu i łacińskie napisy na figurach aniołów — omawia przewodnik, bo zwiedzanie odbywa się wyłącznie w jego towarzystwie, a bilety obejmują tę usługę.
Czy Kaplica Czaszek jest odpowiednia dla dzieci?
To zależy od dziecka. Wnętrze nie ma charakteru atrakcji grozy — przewodnik opowiada o historii wojen, epidemii i o tym, jak powstała kaplica, w spokojnym tonie i w ciszy. Mimo to widok tysięcy ludzkich czaszek z bliska może być trudny dla młodszych dzieci, dlatego warto wcześniej z nimi porozmawiać. Dzieci do lat 6 wchodzą bezpłatnie, a dzieci i młodzież w wieku 6–18 lat płacą 12 zł (2026). Zwiedzanie trwa tylko 15–20 minut, więc nie męczy. Przewodnik opowiada m.in. historię sołtysa Martinca i jego żony, których czaszki ze śladami ran stoją przy ołtarzu.
Jak dojść do Kaplicy Czaszek z centrum Kudowy-Zdroju?
Kaplica stoi w Czermnej, około kilometra na północ od centrum uzdrowiska, obok kościoła św. Bartłomieja Apostoła. Z parku zdrojowego idzie się na północ ulicą Stanisława Moniuszki około 15 minut. Organizator podaje adres ulica Moniuszki 8a, w części źródeł spotyka się adres ulica Kościuszki 54 od strony kościoła. Samochodem można dojechać pod parafię; według relacji odwiedzających z 2021 roku bezpłatne miejsca są przy kościele przy ulicy Kościuszki oraz przy cmentarzu parafialnym. Kasa biletowa stoi naprzeciwko wejścia do kaplicy.

Atrakcje w pobliżu

Szczeliniec Wielki
7,3 km

Szczeliniec Wielki

Najwyższy szczyt Gór Stołowych, 919 m n.p.m. Zamiast klasycznego wierzchołka — płaska piaskowcowa wierzchowina, po której chodzi się między kilkunastometrowymi blokami skalnymi i szczelinami tak wąskimi, że mieści się w nich jedna osoba. Wejście prowadzi z Karłowa kamiennymi schodami: 665 stopni, około 240 metrów w górę. Na trasie tarasy widokowe na Kotlinę Kłodzką i czeską stronę granicy. Obowiązuje bilet Parku Narodowego Gór Stołowych i godzinowy limit wejść.

Karłów
Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju
12,1 km

Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju

Muzeum w zabytkowym młynie papierniczym nad Bystrzycą Dusznicką, którego główny budynek datowany jest na 1605 r. Od 1968 r. działa tu muzeum, od 2011 r. obiekt jest pomnikiem historii. Trasa z przewodnikiem lub bezpłatnym audioprzewodnikiem i warsztaty czerpania papieru. Zimą (XI–IV) czynne wt–nd 9:00–15:00, w ferie także w poniedziałki i dłużej (2026).

Duszniki-Zdrój
Ruchoma Szopka w Wambierzycach
15,9 km

Ruchoma Szopka w Wambierzycach

Mechaniczna szopka, którą zegarmistrz Longin Wittig zaczął budować ok. 1850 r., a jego syn Hermann rozbudował o sceny z Ewangelii i z życia Śląska. Ok. 800 figurek, z czego ok. 300 porusza mechanizm zegarowy. Stoi u podnóża Kalwarii, 250 m od bazyliki. Czynna cały rok, także zimą: od października do kwietnia codziennie 10:00–16:00, wejścia co 30 minut, bilet 12 zł (2026).

Wambierzyce
Twierdza Kłodzko
29,1 km

Twierdza Kłodzko

Twierdza nad Starym Miastem w Kłodzku, rozbudowana przez Prusaków po 1742 r., zajmuje ponad 30 ha Góry Fortecznej. Zwiedza się 2,5-kilometrową trasę górną z Donżonem i panoramą miasta oraz 1,2 km chodników kontrminowych, w których przez cały rok jest 8–10°C. Czynna także zimą: od listopada do marca 9:00–16:00, bilet na jedną trasę 38 zł, pakiet obu tras 60 zł (2026).

Kłodzko
Zamek Grodno w Zagórzu Śląskim
35,3 km

Zamek Grodno w Zagórzu Śląskim

Zamek Grodno stoi na szczycie Góry Choina (450 m n.p.m.) w Zagórzu Śląskim, nad Jeziorem Bystrzyckim. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1315 roku, a renesansowy kształt dolnego zamku nadali mu w XVI wieku Logauowie. Zwiedza się go z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem: kaplica, sala rycerska, loch księżniczki Małgorzaty i wieża. Do bramy prowadzi 10–15 minut leśnej ścieżki z bezpłatnego parkingu.

Zagórze Śląskie
Stara Kopalnia w Wałbrzychu
35,7 km

Stara Kopalnia w Wałbrzychu

Centrum Nauki, Kultury i Sztuki na terenie zamkniętej w 1996 r. kopalni węgla Julia (dawniej Thorez). Zwiedzanie z przewodnikiem: maszynownia szybu Julia z maszynami wyciągowymi pracującymi od 1911 r., łaźnia łańcuszkowa, lampownia i podziemna trasa w temp. ok. 8°C. Czynne codziennie przez całą zimę, wejścia co godzinę 10:00–16:00, bilet 49 zł normalny (2026).

Wałbrzych