Kaplica Czaszek w Czermnej
Co wyróżnia to miejsce
Dla kogo
Opis
Kaplica, której ściany są z kości
Kaplica Czaszek stoi w Czermnej, dzielnicy Kudowy-Zdroju leżącej około kilometra od centrum uzdrowiska, w dolinie potoku Czermnica. To niewielka, barokowa budowla na planie kwadratu, ustawiona między kościołem św. Bartłomieja a wolnostojącą dzwonnicą. Z zewnątrz nie zdradza niczego niezwykłego. Wnętrze — ściany i sklepienie — pokrywa jednak około 3 tysięcy czaszek i piszczeli ułożonych w regularne wzory.
To, co widać, to tylko część. W krypcie pod posadzką spoczywają szczątki kolejnych 20–30 tysięcy osób; organizator zwiedzania mówi o około 30 tysiącach i nazywa kaplicę ogromnym zbiorowym grobowcem. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 693 z 10 maja 1960 roku. Według dostępnych opisów to jedyna taka kaplica w Polsce — podobne ossuaria znane są z Czech, m.in. z Kutnej Hory.
Ksiądz Tomaszek i grabarz Langer
Historia zaczyna się w 1776 roku. Podczas prac przy nasypie obok dzwonnicy robotnicy natrafili na ludzkie czaszki i kości. Miejscowy proboszcz, urodzony w Czechach Wacław Tomaszek (Václav Tomášek), postanowił zbudować dla nich kaplicę; przedsięwzięcie wsparł Leopold von Leslie. Przy wydobywaniu szczątków pomagali grabarz J. Langer i kościelny J. Schmidt.
Przez blisko 20 lat Tomaszek i Langer zbierali kości z okolicznych miejsc pochówku — z Kudowy, Dusznik i Polanicy — oczyszczali je i układali w kaplicy. Budowę samego budynku źródła datują na lata 1776–1784, a prace we wnętrzu trwały do 1804 roku, kiedy proboszcz zmarł. Zgodnie z życzeniem obu twórców ich czaszki również znalazły się w kaplicy.
Skąd pochodzą szczątki
Ziemia hrabstwa kłodzkiego w XVII i XVIII wieku była wielokrotnie terenem walk. Kości w kaplicy należą do ofiar wojny trzydziestoletniej, wojen prusko-austriackich o Śląsk, w tym wojny siedmioletniej z lat 1756–1763, a także epidemii, m.in. cholery.
Przewodnik zwraca uwagę na kilka wyróżnionych czaszek ustawionych przy ołtarzu:
- czaszki założyciela, księdza Tomaszka, i grabarza Langera
- czaszki sołtysa Czermnej i jego żony — według tradycji sołtys Martinec został zastrzelony przez Prusaków w czasie wojny siedmioletniej za przeprowadzenie wojsk austriackich przez Błędne Skały, a żona zginęła, próbując go osłonić; na obu czaszkach widać ślady ran
- czaszkę, którą na podstawie budowy anatomicznej przypisuje się Tatarowi
- czaszkę ze śladami choroby
- kość udową mężczyzny mierzącego około 2 metrów, prawdopodobnie Szweda, oraz źle zrośniętą kość kończyny
Wnętrze i symbolika
Na ołtarzu stoi barokowy krucyfiks, a wśród kości umieszczono dwie drewniane figury aniołów. Jeden trzyma trąbę i napis po łacinie „Powstańcie z martwych”, drugi — wagę i napis „Pójdźcie pod sąd”. Całość jest przestrogą o przemijaniu i sądzie ostatecznym, a nie atrakcją grozy, i tak też prowadzone jest zwiedzanie: przewodnik opowiada spokojnie, zwiedzających obowiązuje cisza i godny ubiór.
Przy wejściu na cmentarz stoi pomnik z 1914 roku z napisem w trzech językach — niemieckim, czeskim i polskim — „Ofiarom wojen ku upamiętnieniu, a żywym ku przestrodze”. Za dusze zmarłych modlą się tu Siostry ze Zgromadzenia Niepokalanego Serca NMP. Kaplica leży na terenie parafii św. Bartłomieja Apostoła w Kudowie-Zdroju (Czermnej), a zwiedzanie organizuje Centrum Promocji Turystyki „Arche”.
Zwiedzanie, bilety i godziny w 2026 roku
Kaplicę zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem. Bilety kupuje się w kasie naprzeciwko kaplicy, nie ma możliwości wcześniejszej rezerwacji, a grupy wchodzą w kolejności przybycia. Tura trwa zwykle 15–20 minut, a do środka wchodzi jednorazowo niewielka grupa, więc w ruchliwe dni trzeba poczekać na następne wejście. Jeśli drzwi kasy są zamknięte, osoba sprzedająca bilety najczęściej oprowadza właśnie grupę w kaplicy — wystarczy chwilę zaczekać.
Według strony organizatora (2026) kaplica jest czynna codziennie w godzinach 9:30–17:00, a ostatnie wejście jest możliwe 15 minut przed zamknięciem. Bilety kosztują: dorośli 20 zł, seniorzy od 65 lat 15 zł, dzieci i młodzież w wieku 6–18 lat 12 zł, dzieci do lat 6 wchodzą bezpłatnie. Starsze źródła podawały dla okresu listopad–kwiecień krótsze godziny (10:00–16:00, bez poniedziałków), a obecna strona osobnych godzin zimowych nie wymienia. Przed przyjazdem zimą najlepiej zadzwonić pod numer obsługi kaplicy.
Wewnątrz obowiązuje bezwzględny zakaz fotografowania i nagrywania oraz zachowania ciszy. Kaplica jest obiektem krytym i zwiedzanie trwa krótko, więc w deszczowy albo mroźny dzień dobrze łączy się z pobytem w Kudowie-Zdroju — tylko oczekiwanie na wejście odbywa się na zewnątrz.
Przydatne wskazówki
Zdjęcia 5
Lokalizacja
Adres: Stanisława Moniuszki 8a, 57-350 Kudowa-Zdrój
Wyznacz trasęDojazd
Lokalizacja i punkt startowy
Kaplica Czaszek stoi w Czermnej, północnej dzielnicy Kudowy-Zdroju, około 1 km od centrum uzdrowiska, obok kościoła św. Bartłomieja Apostoła. Organizator zwiedzania podaje adres ulica Stanisława Moniuszki 8a; w części źródeł kaplica figuruje pod adresem ulica Tadeusza Kościuszki 54, od strony kościoła. Kasa biletowa znajduje się naprzeciwko kaplicy.
Samochodem
Kudowa-Zdrój leży przy drodze krajowej nr 8 z Wrocławia przez Kłodzko do przejścia granicznego z Czechami w kierunku Náchodu. Z Kłodzka to około 40 km, z Wrocławia ponad 120 km. W Kudowie trzeba skierować się na północ, w stronę Czermnej. Zimą odcinek przez Góry Stołowe i Duszniki-Zdrój bywa śliski, warto mieć zimowe opony.
Parking
Według relacji odwiedzających (2021) samochód można zostawić bezpłatnie na parkingu przy parafii św. Bartłomieja przy ulicy Tadeusza Kościuszki albo na parkingu przy cmentarzu parafialnym. Zwykle są tam wolne miejsca, choć w czasie nabożeństw robi się ciaśniej. Aktualne zasady parkowania warto sprawdzić na miejscu, bo organizator zwiedzania nie podaje ich na swojej stronie.
Komunikacja publiczna
Do stacji Kudowa-Zdrój dojeżdżają regionalne pociągi przez Kłodzko; rozkład na sezon 2026/2027 trzeba sprawdzić u przewoźnika. We wrześniu 2026 roku w interpelacji poselskiej zwrócono uwagę, że nowy rozkład PKP Intercity ma nie obejmować bezpośrednich połączeń do Kudowy-Zdroju, w tym weekendowego odcinka pociągu „Śnieżka” z Warszawy — przed wyjazdem warto to potwierdzić.
Dojście piesze
Z parku zdrojowego w centrum Kudowy idzie się na północ ulicą Stanisława Moniuszki około 15 minut. To krótki spacer przez miasto, wygodny także zimą.
Polecany czas zwiedzania
Zakup biletu i tura z przewodnikiem po kaplicy.
Zwiedzanie z oczekiwaniem na wejście oraz obejrzenie kościoła, dzwonnicy i pomnika.
Kaplica połączona ze spacerem z parku zdrojowego w Kudowie i pobytem w uzdrowisku.
Często zadawane pytania
Ile kosztuje wejście do Kaplicy Czaszek w Kudowie-Zdroju?
Jakie są godziny otwarcia Kaplicy Czaszek zimą?
Ile czasu trwa zwiedzanie Kaplicy Czaszek?
Skąd pochodzą czaszki w kaplicy w Czermnej?
Czy w Kaplicy Czaszek można robić zdjęcia?
Czy Kaplica Czaszek jest odpowiednia dla dzieci?
Jak dojść do Kaplicy Czaszek z centrum Kudowy-Zdroju?
Atrakcje w pobliżu
Szczeliniec Wielki
Najwyższy szczyt Gór Stołowych, 919 m n.p.m. Zamiast klasycznego wierzchołka — płaska piaskowcowa wierzchowina, po której chodzi się między kilkunastometrowymi blokami skalnymi i szczelinami tak wąskimi, że mieści się w nich jedna osoba. Wejście prowadzi z Karłowa kamiennymi schodami: 665 stopni, około 240 metrów w górę. Na trasie tarasy widokowe na Kotlinę Kłodzką i czeską stronę granicy. Obowiązuje bilet Parku Narodowego Gór Stołowych i godzinowy limit wejść.
KarłówMuzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju
Muzeum w zabytkowym młynie papierniczym nad Bystrzycą Dusznicką, którego główny budynek datowany jest na 1605 r. Od 1968 r. działa tu muzeum, od 2011 r. obiekt jest pomnikiem historii. Trasa z przewodnikiem lub bezpłatnym audioprzewodnikiem i warsztaty czerpania papieru. Zimą (XI–IV) czynne wt–nd 9:00–15:00, w ferie także w poniedziałki i dłużej (2026).
Duszniki-ZdrójRuchoma Szopka w Wambierzycach
Mechaniczna szopka, którą zegarmistrz Longin Wittig zaczął budować ok. 1850 r., a jego syn Hermann rozbudował o sceny z Ewangelii i z życia Śląska. Ok. 800 figurek, z czego ok. 300 porusza mechanizm zegarowy. Stoi u podnóża Kalwarii, 250 m od bazyliki. Czynna cały rok, także zimą: od października do kwietnia codziennie 10:00–16:00, wejścia co 30 minut, bilet 12 zł (2026).
WambierzyceTwierdza Kłodzko
Twierdza nad Starym Miastem w Kłodzku, rozbudowana przez Prusaków po 1742 r., zajmuje ponad 30 ha Góry Fortecznej. Zwiedza się 2,5-kilometrową trasę górną z Donżonem i panoramą miasta oraz 1,2 km chodników kontrminowych, w których przez cały rok jest 8–10°C. Czynna także zimą: od listopada do marca 9:00–16:00, bilet na jedną trasę 38 zł, pakiet obu tras 60 zł (2026).
KłodzkoZamek Grodno w Zagórzu Śląskim
Zamek Grodno stoi na szczycie Góry Choina (450 m n.p.m.) w Zagórzu Śląskim, nad Jeziorem Bystrzyckim. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1315 roku, a renesansowy kształt dolnego zamku nadali mu w XVI wieku Logauowie. Zwiedza się go z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem: kaplica, sala rycerska, loch księżniczki Małgorzaty i wieża. Do bramy prowadzi 10–15 minut leśnej ścieżki z bezpłatnego parkingu.
Zagórze ŚląskieStara Kopalnia w Wałbrzychu
Centrum Nauki, Kultury i Sztuki na terenie zamkniętej w 1996 r. kopalni węgla Julia (dawniej Thorez). Zwiedzanie z przewodnikiem: maszynownia szybu Julia z maszynami wyciągowymi pracującymi od 1911 r., łaźnia łańcuszkowa, lampownia i podziemna trasa w temp. ok. 8°C. Czynne codziennie przez całą zimę, wejścia co godzinę 10:00–16:00, bilet 49 zł normalny (2026).
Wałbrzych